Greenspan’in adıyla özdeşleşen akıl dışı coşku kavramı, yatırımcıların aşırı iyimserliğinin varlık fiyatlarını ekonomik temellerinden koparabileceğine işaret ediyordu. 1996 yılında yaptığı bu uyarı, aradan geçen 30 yıla rağmen hâlâ geçerliliğini koruyor.
22 Haziran 2026'da 100 yaşında hayatını kaybeden Alan Greenspan, modern merkez bankacılığının en etkili ve aynı zamanda en tartışmalı isimlerinden biri olarak tarihe geçti. 1987-2006 yılları arasında ABD Merkez Bankası'nın (Federal Reserve; FED) başkanlığını yürüten Greenspan, Reagan tarafından göreve getirildi. Ardından baba Bush, Bill Clinton ve oğul Bush dönemlerinde yeniden atanarak dört farklı başkan döneminde yaklaşık 18,5 yıl boyunca görevini sürdürdü.1
Piyasa psikolojisinin yönetimi
Greenspan’in görev süresi boyunca en dikkat çeken özelliklerinden biri; finansal piyasalara güven vermesiydi. Enflasyon beklentilerinin yönetilmesi, piyasa psikolojisinin dikkate alınması ve FED’in bağımsızlığının korunması konularında sergilediği yaklaşım merkez bankacılarını önemli ölçüde etkiledi. Ancak Greenspan’in Wall Street’i (ve özellikle finans sermayesini) mutlu eden kuralsızlaşmayı (deregülasyon), öz düzenlemeyi ve düşük faizi önceleyen politikaları haklı olarak ciddi biçimde eleştirildi (bkz. Eichengreen, 2026).2
“Maestro”nun merkez bankacılığı
1987’de ABD Merkez Bankası başkanlığı görevini üstlendiğinde, olası finansal krizlere yeterince hazırlıklı olunmadığını gördü. Farklı acil durum senaryoları için kapsamlı kriz planları hazırlattı. Kısa süre sonra, 19 Ekim 1987’de borsaların tek bir günde %22,6 düştüğü “Kara Pazartesi” yaşandı ve hazırlanan bu planlar yol gösterici oldu. Greenspan borsa çöküşünde piyasaya likidite sağlanacağını ilan ederek paniğin kontrol altına alınmasını sağladı.3 Daha sonra Asya Finansal Krizi (1997), Rusya Ekonomik Krizi (1998) ve 11 Eylül (2001) saldırıları sonrasında da benzer şekilde finansal sistemin işleyişini önceleyen adımlar attı.4
Piyasa köktenciliğinin sonu: İnternet balonu, konut balonu ve sosyal yıkım
Greenspan’in mirası yalnızca başarı hikâyelerinden oluşmuyor. 1990’lardaki ivme kazanan ve zaman içinde “piyasa köktenciliğine (fundamentalizmine)” dönüşen kuralsızlaşma-hafif düzenleme atağının sonu önce internet balonu (2001-2003), sonra da küresel finansal kriz (2007-2010) ile sonuçlandı. Wall Street’in düzenlemeye karşı alerjisi büyük bir sosyo-ekonomik yıkım yarattı. Özeleştiri yapan Greenspan ise ABD Kongresi’nde piyasada oluşan risklerin etkin şekilde yönetilemediğini ifade ediyordu.5
Özellikle 2001’de internet balonunun patlaması ve sonrasındaki ekonomik durgunluk döneminde uygulanan düşük faiz politikaları uzun süre tartışıldı. Federal fonlama faizinin uzun süre düşük tutulmasının kredi genişlemesini hızlandırdığı, konut finansmanını olağanüstü ölçüde kolaylaştırdığı ve ABD’de konut balonunun şişmesine zemin hazırladığı yönündeki eleştiriler bugün de güçlü biçimde dile getiriliyor.
Az bilinen yönü: Cazcı Greenspan
Maestro’nun hayatındaki ilginç ayrıntılar ekonomi dünyasının dışına uzanıyordu. Gençliğinde caz müziğiyle profesyonel olarak ilgilendi. Saksafon ve klarnet çaldı, hatta caz efsanesi Stan Getz ile aynı orkestrada sahne aldı. Ünlü müzik yapımcısı Quincy Jones'un anlattığına göre, diğer grup üyeleri aralarda dinlenirken Greenspan grubun defterlerini tutuyor, arkadaşlarının vergi beyannamelerini dolduruyordu.6
“Akıl dışı coşku”nun panzehiri: Finansal okuryazarlık
Greenspan geride çok sayıda iyi-kötü ders bıraktı. Bunların ikisini gündeme getirelim. Onun adıyla özdeşleşen akıl dışı coşku kavramı, yatırımcıların aşırı iyimserliğinin varlık fiyatlarını ekonomik temellerinden koparabileceğine işaret ediyordu. 1996 yılında yaptığı bu uyarı, aradan geçen 30 yıla rağmen hâlâ geçerliliğini koruyor (bkz. yapay zeka balonunu tartışıyoruz). Bugünün gözlüğü ile bakınca bu tür aşırılıkların önüne geçilmesinin en etkili yollarından birinin finansal okuryazarlığın güçlendirilmesi olduğunu düşünüyoruz. Greenspan ise 2003 yılında ABD’deki John Philip Sousa Ortaokulu’nda öğrencilere bizzat temel finans dersi vererek bu konuya verdiği önemi göstermişti.7
Geriye kalan
Belki de onun mirasından çıkarılacak en değerli sonuç şudur: Sağlıklı piyasalar yalnızca doğru para politikalarıyla değil, riskleri anlayabilen, sorgulayabilen ve akıl dışı coşkuya kapılmayan bilinçli yatırımcılarla mümkün olabilir.
[1]https://www.cnbc.com/2026/06/22/alan-greenspan-former-chairman-of-the-fed-dies-at-age-100.html ; https://www.theguardian.com/business/2026/jun/22/alan-greenspan-dies-aged-100
2https://www.project-syndicate.org/commentary/alan-greenspan-fed-chair-mixed-legacy-by-barry-eichengreen-2026-06
3https://www.brookings.edu/articles/remembering-alan-greenspan/
4https://www.reuters.com/world/us/alan-greenspan-economist-longtime-head-federal-reserve-dies-100-nbc-news-reports-2026-06-22/
5https://www.govinfo.gov/content/pkg/CHRG-110hhrg55764/html/CHRG-110hhrg55764.htm
6https://time.com/article/2026/06/23/remembering-alan-greenspan-the-fed-chair-bookkeeper-and-bandleader/?utm_source=twitter&utm_medium=social&utm_campaign=editorial&utm_content=230626
7https://www.federalreserve.gov/boarddocs/press/other/2003/20030519/default.htm; https://www.washingtonpost.com/archive/business/2003/06/06/helping-kids-understand-money/ae050cc9-e9a1-4d42-b16b-074dca5fcd0c/
