Antalya’da COP31 başladı. Zirve süresince ülkelerin iklim hedefleri, finansman ve uygulama adımları tartışılacak. Zirvedeki gelişmeleri ve ortaya çıkacak sonuçları ilerleyen yazılarımda ele alacağım. Bu hafta ise 5 Kasım’da açıklanan Milli Enerji 2040 vizyonuna odaklanmak istiyorum.
Geçtiğimiz haftalarda COP31’in 2035’e kadar %35 küresel elektrifikasyon hedefini, enerji verimliliğini ve şebekelerimizin dönüşüm ihtiyacını değerlendirmiştik. Yeni vizyon bu beklentilerimizin ne kadarını karşılıyor?
Hedefler büyüyor, elektrik merkezde
Yeni vizyona göre Türkiye’de nihai enerjinin elektrikle karşılanan payı 2040’ta %36’ya çıkacak. Elektrik talebinin 680 teravatsaate, toplam kurulu gücün 281 gigavata, güneş ve rüzgâr kapasitesinin 175 gigavata ulaşması öngörülüyor. Enerji yoğunluğunun 2025- 2040 döneminde %40 azaltılması hedefleniyor. Bunlar, üretimden tüketim alışkanlıklarına kadar kapsamlı bir dönüşümün tarif edildiğini gösteriyor.
İlk dikkat çeken nokta zamanlama. COP31’de dünyaya önerdiğimiz hedef 2035’te %35 elektrifikasyon. Türkiye’nin vizyonundaki %36 ise 2040 için. Küresel hedef her ülkenin aynı tarihte aynı orana ulaşmasını gerektirmiyor. Yine de Türkiye’nin 2030 ve 2035’te hangi seviyeye gelmeyi planladığını bilmek, uygulama hızını değerlendirmemizi sağlayacak. Önceki yazımızda %35’in Türkiye’ye uygulanması halinde 2035’te yaklaşık 650 teravatsaat elektrik talebi oluşabileceğini varsayımsal olarak hesaplamıştık. Yeni vizyonun 2040 için öngördüğü 680 teravatsaatle bu senaryo farklı yılları ve varsayımları içeriyor. Aradaki fark, ara hedefleri görmenin önemini artırıyor.
Sanayinin payı nasıl artacak?
Elektrifikasyonun ulaştırmada %1’in altından %24’e, konutlarda %22’den %30’a, sanayide ise %28’den %33’e çıkarılması öngörülüyor. Ulaştırmadaki değişimin büyüklüğü dikkat çekiyor. Sanayideki beş puanlık artış ise üzerinde ayrıca durmamız gereken bir hedef. Çünkü üretimde kullanılan doğal gaz, kömür ve diğer yakıtların önemli bir bölümü proses ısısıyla ilişkili. Teknik ve ekonomik olarak uygun alanlarda dönüşüm potansiyeli bulunuyor.
Örneğin sıcak su ve buhar kullanan bir işletmede önce prosesin gerçek ihtiyacı ölçülüp ısı kayıpları azaltılabilir, atık ısı geri kazanılabilir. Ardından uygun sıcaklık seviyelerinde ısı pompası ve diğer elektrikli teknolojiler değerlendirilir. Böylece elektrifikasyon için gereken kapasite ve işletme maliyeti kontrol altında tutulur. Her tesiste çözüm farklı olabilir. Bu nedenle sanayide %33 hedefinin sektörlere, sıcaklık aralıklarına ve teknolojilere göre nasıl hesaplandığını görmek önemli. Enerji yoğunluğundaki %40 iyileşmenin de hangi yatırımlarla sağlanacağı ortaya koyulmalı. Çünkü enerji yoğunluğunun düşmesi, toplam tüketimin aynı oranda azalacağı anlamına gelmiyor.
Şebeke ve finansman sınavı
Önceki yazımızda elektrik dağıtım altyapısının hem artan tüketimi hem de çatısına güneş enerjisi kurmak isteyen sanayicinin bağlantı talebini karşılaması gerektiğini vurgulamıştık. Yeni vizyon bu ihtiyacı görüyor. İletim için 36, dağıtım için yaklaşık 80 milyar dolar yatırım öngörülüyor. Ayrıca 140 gigavatsaat depolama ihtiyacı ve daha güçlü uluslararası bağlantılar gündemde. Ancak yatırım tutarından önce sanayici için sonuç önemli. Hangi bölgede yeni bağlantı kapasitesi açılacak, çatı güneşi başvuruları ne kadar hızlanacak, kesinti ve güç kalitesi sorunları nasıl azalacak?
Toplam enerji yatırımı ihtiyacı 500 milyar dolar olarak açıklanıyor. Böyle bir büyüklüğün gerçekleşmesi; uzun vadeli ve öngörülebilir finansman, nitelikli insan kaynağı ve kurumlar arası koordinasyonla mümkün. KOBİ’ler için proje geliştirme desteği, enerji hizmet şirketleri için uygulanabilir performans sözleşmeleri ve bankalar için ölçülebilir tasarruf dosyaları da bu tablonun önemli parçaları. Yani enerji verimliliğine ayrılan kaynağın yalnızca açıklanmasıyla yetinmeyip bu kaynağın somut projelere dönüşmesini sağlayacak planlamaların yapılması, uygulamaların hayata geçirilmesi ve gerçekleşen tasarrufun ölçülmesi de gerekiyor.
Son söz
Milli Enerji 2040, elektrik talebini, temiz üretimi, verimliliği ve şebekeyi aynı çerçevede ele alması bakımından önemli bir yön çiziyor. Şimdi ihtiyacımız olan, 2040 hedeflerinin 2030 ve 2035 ara adımlarına, bölgesel altyapı yatırımlarına ve sektör bazında uygulanabilir projelere dönüşmesi. Başarıyı kaç gigavat açıkladığımızdan çok, sanayicinin hangi yatırımı ne zaman gerçekleştirebildiği, ne kadar enerji tasarrufu sağladığı ve temiz elektriğe hangi koşullarda erişebildiği gösterecek. Vizyonun yolu bu sorulara verilecek somut cevaplarla açılacak.
