MEHMET KAYA/ANKARA
Dünyada, akıllı telefonlar ve iletişim teknolojisinin gelişmesi sonrası ödeme sistemleri başta olmak üzere finansal teknolojiler yoğunlaştı. Dünya Bankası tarafından hazırlanan Findex 2025 raporuna göre, düşük ve orta gelirli ülkelerde yetişkinlerin yüzde 10’u mobil ödeme sistemi kullanmaya başladı. Mobil banka hesabı açmış olanlar ise yine gelişmekte olan ülkelerde 2024 sonu itibariyle yüzde 40’a ulaştı. Sahra Altı Afrika’da da bu oran yüzde 35’e ulaştı. Raporda, bu durumun bireylerin tasarruflarını yönetmeye olumlu katkı vermesinin yanında, bankacılık sistemi kanalıyla kayıt dışılığı önleme ve ekonomiye daha fazla katkı vermesini sağladığı belirtildi. Raporda, Türkiye’nin de dahil olduğu Avrupa ve Orta Asya bölgesinde cep telefonu kullanımının yüzde 94’e ulaştığı, tüm diğer bölgeler içinde en fazla internet erişimi olan bölge niteliği taşıdığı kaydedildi.
1,3 milyar yetişkinin finansal hesabı yok
Rapor genel olarak gelişmekte olan ülkelerde mobil ödeme sistemleri dahil finansal teknolojilerin kullanımının bireyleri daha uygun maliyetli olarak finansal varlıklarını yönetmeye imkan sağladığını savundu. Bu olgu özellikle gelişmekte olan ekonomilerde daha belirgin olarak gözlendi. Finansal teknolojilerin sadece bireylerin değil, işletmelerin ve ülkenin finansal dayanıklılığını da güçlendirmeye yardımcı olduğu, ülkelerin ekonomisine daha fazla katkı sağladığı sonucuna varıldı.
Raporda, küresel çapta yetişkin bireylerinin yüzde 80’inin sayısal ortamda finansal hesaba sahip olduğu belirtilen raporda bu oranın 2011’de sadece yüzde 50 olduğu, salgınla birlikte hızlı bir yükseliş gösterdiği ama sonuçta 1.3 milyar yetişkinin hala sayısal ortamda bir finansal hesabı bulunmadığı belirtildi. Rapor verilerine göre dünya genelinde yetişkinlerin yüzde 86’sı mobil telefon kullanıyor ve bunların da yüzde 68’i akıllı telefonlardan oluşuyor.
■ “Kadın-erkek eşitsizliği sürüyor"
Raporda, sayısal ödeme sistemleri ve hesap sahipliğinde kadın-erkek eşitsizliğine de vurgu yapıldı. Türkiye’nin de dahil olduğu bazı ülkelerde kadınların aileden başka kişilerin hesap sahipliği olması nedeniyle banka hesabı açmadığı belirtildi. Türkiye’de yetişkinlerin 4'de 1'inin hesap sahibi olmadığı, bunda kadınların bu tutumlarının etkili olduğu kaydedildi. Türkiye için, tutar bazında bakıldığında ödemelerin yüzde 40 oranında hala nakit olarak yapıldığı belirtilen raporda, borçlanma araçlarında da kredi kartı kullanımının baskın olmasına dikkat çekildi. Raporda, sayısal ödeme sistemlerinin yaygınlaştırılmasında çok çeşitli motive edici yöntemler olabileceği, bunlar içinde öne çıkanların ise kamu ödemeleri ve tarımsal ürünler-gıda olduğu belirtildi. Rapor, tarımsal destekler ve gıda ürünlerinin satışlarının sayısal yöntemlerle ödemesinin yapılmasının bir yol olabileceği belirtilirken, emeklilik ödemeleri, destekler, yarı kamusal olan elektrik, bu vb. düzenli fatura ödemelerinin sayısallaştırmasının banka hesabı sahipliğini ve ödeme sistemlerini yaygınlaştıracağına dikkat çekildi.
