MEHMET ALTAY YEGİN - ULUSLARARASI YETKİLENDİRİLMİŞ YÜKÜMLÜ (AEO) DERNEĞİ YÖNETİM KURULU BAŞKANI
“AEO Danışma Grubu” kavramı, özellikle Avrupa Birliği, Birleşik Krallık ve Suudi Arabistan gibi ülkelerde programın ayrılmaz bir parçasıdır.
Dünya ticaretinin seyrini değiştirme potansiyeli açısından danışma gruplarının oluşumu, bir olgunluk göstergesi olarak kabul edilmektedir. Bu tür yapılar dünyada yaygın olmasa da bazı ülke ve bölgelerde mevcuttur.
Dünya genelindeki yetkilendirilmiş ekonomik operatör (AEO) sayılarına bakıldığında, Avrupa Birliği'nin (AB) en şeffaf ve en yüksek orana sahip bölge olduğu görülmektedir. Ayrıca AB, AEO'lu firmalara ilişkin verileri en düzenli yayınlayan bölgelerin başında gelmektedir. AB'de 25.000’in üzerinde AEO sertifikalı firma bulunmaktadır. AB Komisyonu'nun resmî açıklamalarına göre, birliğin toplam dış ticaret hacminin yaklaşık %70'i AEO'lu firmalar tarafından gerçekleştirilmektedir.
Amerika Birleşik Devletleri'nde AEO'ya benzer bir program olan C-TPAT'ta (Customs-Trade Partnership Against Terrorism) ise 12.000’den fazla sertifikalı katılımcısı bulunan en önemli ticaretin kolaylaştırması örneklerinden birisini oluşturur.
C-TPAT Kademe-1, Kademe-2 ve Kademe-3 katılımcıları olarak üçe ayrılmaktadır. İthalatçılar, gümrük müşavirleri, nakliyeciler, hava, deniz, kara taşıyıcıları, sözleşmeli lojistik sağlayıcılar ve uluslararası tedarik zinciri ve intermodal taşımacılık sistemindeki diğer kuruluşlar sistemin bir parçasıdır. Sistemde 12.000’in üzerinde kayıtlı şirketin temsil edildiği ve resmî kurumlarla bir araya geldiği çeşitli danışma mekanizmaları mevcuttur.
AB, konseptin en gelişmiş olduğu bölgedir
Danışma Grubu modelinin aktif olarak kullanıldığı veya benzer yapıların bulunduğu başlıca ülke ve bölgeler konusunda da ayrıntı vermekte yarar var.
Avrupa Birliği bu konseptin en gelişmiş ve en yapılandırılmış olduğu bölgedir. Bu yapıda Avrupa Komisyonu bünyesinde, tüm AB üye devletlerinden gümrük uzmanlarının ve özel sektör temsilcilerinin yer aldığı bir AEO Danışma Grubu (AEO Consultative Group) bulunmaktadır. Bu grup, AEO politikaları, uygulamaları ve mevzuatı hakkında doğrudan tavsiyelerde bulunabilmektedir.
Birleşik Krallık, AB'den ayrılmasına rağmen, AEO sistemini ve danışma mekanizmalarını sürdürmüştür. Yapısında HM İngiliz Vergi ve Gümrük İdaresi (HMRC), AEO sahipleri ve ticaret birlikleri ile düzenli olarak istişareler yürütmektedir. Resmi bir "AEO Danışma Grubu" olmasa da “Ticari Danışma Grupları” aracılığıyla aynı işlevi görülmektedir.
Suudi Arabistan’da AEO’lu firmalar için bu faydayı “ZATCA”sunmaktadır. "Yetkilendirilmiş Ekonomik Operatör Danışma Grubu Üyeliği" programın resmi faydaları kendi listesinde yer almakla birlikte, ZATCA ile önde gelen AEO'lu firmalar arasında doğrudan bir diyalog kanalı oluşturmaktadır. Periyodik olarak görüş, öneri ve talepler iletilmektedir.
Güney Kore’de gelişmiş bir AEO programına sahiptir ve özel sektör katılımına önem vermektedir. Kore Gümrük Servisi (KCS), AEO'lar ve diğer paydaşlarla düzenli toplantılar yapmakta ve “AEO Birliği” gibi sivil toplum kuruluşlarıyla yakın iş birliği geliştirmektedir. KCS aynı zamanda bir danışma grubu işlevi görmektedir.
Singapur ise dünyanın en iyi ticaret kolaylaştırma programlarından birine sahiptir.
"AEO Danışma Konseyi" gibi resmi bir isimleri olmasa bile özel sektörle sürekli diyalog halinde olan Singapur Gümrük İdaresi, ticaret dernekleri ve büyük şirketlerle düzenli bir istişare süreci yürütmektedir.
Özetle “AEO Danışma Grubu” kavramı, özellikle Avrupa Birliği, Birleşik Krallık ve Suudi Arabistan gibi ülkelerde programın ayrılmaz bir parçasıdır. Güney Kore, Singapur ve Japonya gibi diğer birçok gelişmiş ekonomide de benzer bir katılım ve danışma mekanizması işlemektedir.
Türkiye’de ise “Yetkilendirilmiş Ekonomik Operatör (AEO) Danışma Grubu” gibi bir grup olmasa da Dünya Ticaret Örgütü Ticaretin Kolaylaştırılması Anlaşması yükümlülükleri kapsamında, 13 Nisan 2019 tarihli ve 30744 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan 2019/6 sayılı Cumhurbaşkanlığı Genelgesi ile “Ticaretin Kolaylaştırılması Koordinasyon Komitesi” kurulmuştur. Komitenin başlıkları içerisinde “Yetkilendirilmiş Yükümlü” başlığı da yer almaktadır.
Türkiye’de devlet tarafından desteklenen resmi bir oluşum bulunmuyor
Ancak halihazırda sivil toplum örgütleri dışında devlet tarafından desteklenen ve sadece Yetkilendirilmiş Yükümlü sahibi firmaların temsil edildiği resmi bir oluşum bulunmamaktadır. 2019 yılında yayımlanan Genelge ile yürürlüğe giren ve güncellenmesi gerektiği düşünülen Ticaretin Kolaylaştırılması Koordinasyon Komitesi bünyesinde “Yetkilendirilmiş Yükümlü (AEO) Danışma Grubu”nun oluşturulması elzem görülmektedir.
Gümrük idaresi ile güvenilir ticaret topluluğu arasında iki yönlü bir bilgi akışı sağlamak, yeni düzenlemeleri şekillendirmek ve uygulamadaki sorunların müştereken çözmek amacıyla, görüş ve önerilerin idareye doğrudan aktarıldığı bir “yetkilendirilmiş yükümlü danışma grubu” kurulmasının zamanı geldi de geçiyor bile.
