Uzaktan çalışma esnasında işveren tarafından iş sağlığı ve güvenliğine ilişkin tedbirlerin alınması gerekmektedir.
Teknolojinin hızlı dönüşümüyle birlikte çalışma hayatı da köklü değişimler geçirmeye devam etmektedir. Pandemi sürecinde yaşanan tecrübe ve dijitalleşmenin sağladığı imkanlar, birçok sektör ve meslek grubunun mekandan bağımsız bir biçimde faaliyet göstermesine olanak tanımaktadır.
Bulut tabanlı sistemlerin gelişmesi ve iletişim araçlarının çeşitlenmesiyle “uzaktan çalışma” artık sadece belirli sektörlerin değil, genel iş dünyasının da gündeminde yer alan bir çalışma modeli olarak karşımıza çıkmaktadır.
Uzaktan çalışma iş sözleşmesinin yazılı olarak yapılması zorunluluktur
İşçinin, işveren tarafından oluşturulan iş organizasyonu kapsamında iş görme edimini evinde ya da teknolojik iletişim araçları ile işyeri dışında yerine getirmesi esasına dayalı ve yazılı olarak kurulan iş ilişkisi, uzaktan çalışma olarak nitelendirilmektedir.
Hükümden de anlaşılacağı üzere uzaktan çalışma iş sözleşmesinin yazılı olarak yapılması zorunluluktur. Uzaktan çalışmaya ilişkin iş sözleşmesinde işin tanımı, yapılma şekli, işin süresi ve yeri, ücret ve ücretin ödenmesine ilişkin hususlar, işveren tarafından sağlanan iş araçları, ekipman ve bunların korunmasına ilişkin yükümlülükler, işverenin işçiyle iletişim kurması ile genel ve özel çalışma şartlarına ilişkin hükümler de yer almalıdır.
Uzaktan çalışan işçiler ile iş görme edimini işyerinde gerçekleştiren işçiler arasında, ayrımı haklı kılan esaslı bir neden olmadığı müddetçe yalnızca iş sözleşmesinin niteliğinden dolayı ayrım yapılamayacaktır. Dolayısıyla işverenin eşit davranma borcu uzaktan çalışma yürüten işçiler açısından geçerlidir.
Uzaktan çalışma esnasında işveren tarafından iş sağlığı ve güvenliğine ilişkin tedbirlerin alınması gerekmektedir. İşverenler, uzaktan çalışanın yaptığı işin niteliğini dikkate alarak iş sağlığı ve güvenliği önlemleri hususunda çalışanı bilgilendirmekle, gerekli eğitimi vermekle, sağlık gözetimini sağlamakla ve sağladığı ekipmanla ilgili gerekli iş güvenliği tedbirlerini almakla yükümlüdür.
Uzaktan çalışmanın usul ve esasları, işin niteliği dikkate alınarak hangi işlerde uzaktan çalışmanın yapılamayacağı, verilerin korunması ve paylaşılmasına ilişkin işletme kurallarının uygulanması ile diğer hususlar Uzaktan Çalışma Yönetmeliği kapsamında düzenlenmektedir.
Uzaktan Çalışma Yönetmeliği’nin “Uzaktan çalışmanın yapılamayacağı işler” başlıklı 13’üncü maddesinde hangi işlerde uzaktan çalışma yapılamayacağı hüküm altına alınmıştır:
“Tehlikeli kimyasal madde ve radyoaktif maddelerle çalışma, bu maddelerin işlenmesi veya söz konusu maddelerin atıkları ile çalışma, biyolojik etkenlere maruz kalma riski bulunan çalışma işlemlerini içeren işlerde uzaktan çalışma yapılamaz.”
Ek olarak aynı maddenin 2’nci fıkrasında “Kamu kurum ve kuruluşlarınca ilgili mevzuatına göre hizmet alımı suretiyle gördürülen işler ile millî güvenlik açısından stratejik önemi haiz birim, proje, tesis veya hizmetlerden hangilerinde uzaktan çalışma yapılamayacağı birim, proje, tesis veya hizmetten sorumlu olan veya hizmeti alan kamu kurum ve kuruluşunca belirlenir” hükmü yer almaktadır.
Dolayısıyla her mesleğin doğası uzaktan çalışmaya elverişli değildir. Özellikle fiziksel varlık, laboratuvar ortamı ya da yüksek güvenlik gerektiren iş kollarında dijitalleşmenin sunduğu kolaylıklar belirli sınırlarla karşılaşmaktadır.
Hüküm doğrultusunda tehlikeli kimyasal ve radyoaktif maddelerle yapılan işler, biyolojik etkenlere maruz kalma riski taşıyan faaliyetler ve milli güvenlik açısından stratejik öneme sahip görevlerde uzaktan çalışmanın yapılamayacağı açıkça belirtmektedir. Bu husus, dijital dönüşümün her alana uygulanabilir olmadığını, bazı işlerin doğası gereği fiziksel varlık gerektirdiğini göstermektedir.
İdari para cezası her işçi için 2.017 TL
Ek olarak uzaktan çalışma hükümlerine aykırı davranmak 4857 sayılı İş Kanunu uyarınca idari para cezasına tabidir. İdari para cezasının 2025 yılındaki tutarı, uzaktan çalışma hükümlerine aykırı davranılan her işçi için 2.017 TL’dir.
Sonuç olarak, uzaktan çalışma modeli günümüzdeki çalışma hayatında önemli bir esneklik ve verimlilik aracı olsa dahi her işin doğası gereği uzaktan çalışma modeline uygun olmadığını unutmamak gerekir. Dijitalleşme, bilgiye erişimi kolaylaştırmış, iletişim engellerini ortadan kaldırmış ve birçok sektörde üretkenliği artırmıştır. Fakat bazı mesleklerde insanın fiziksel varlığı, güvenlik, denetim ve sağlık koşulları açısından vazgeçilmezdir.
Gelecekte teknoloji ne kadar ilerlerse ilerlesin, işin niteliği ve insan faktörü dikkate alınmadan tasarlanan bir çalışma düzeni sürdürülebilir olamayacaktır. Bu bağlamda, dijital dönüşümün sunduğu avantajlardan yararlanırken, her mesleğin kendine özgü gerekliliklerini göz ardı etmeyen dengeli bir yaklaşım benimsenerek çalışma hayatının sürdürülebilirliği gözetilmelidir.
