Sosyal güvenlik mevzuatında, çalışanlara yapılan bazı sosyal nitelikli ödemeler, belirli şartlar ve tutarlar dahilinde sigorta primine esas kazanca dahil edilmemektedir. İlgili düzenlemeler, bir yandan çalışanların ailevi yüklerinin hafifletilmesini amaçlarken, diğer yandan işverenler açısından prim maliyetlerinin kontrol altında tutulmasına imkan sağlamaktadır.
Çocuk ve aile zamları da bu kapsamda değerlendirilen ödemeler arasında yer almaktadır. İlgili istisnaların doğru uygulanabilmesi için hem yasal koşulların hem de yıllık olarak belirlenen parasal sınırların dikkatle takip edilmesi gerekmektedir. Bu kapsamda işverenler tarafından ödenen çocuk ve aile zamları, belirli limitler dahilinde sosyal güvenlik priminden istisna tutulmaktadır.
5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu'nun “Prime esas kazançlar” başlıklı 80'inci maddesinin “b” bendinde aşağıdaki hüküm yer almaktadır:
“b) Ayni yardımlar ve ölüm, doğum ve evlenme yardımları, görev yollukları, seyyar görev tazminatı, kıdem tazminatı, iş sonu tazminatı veya kıdem tazminatı mahiyetindeki toplu ödeme, keşif ücreti, ihbar ve kasa tazminatları ile Kurumca tutarları yıllar itibarıyla belirlenecek yemek, çocuk ve aile zamları, işverenler tarafından sigortalılar için özel sağlık sigortalarına ve bireysel emeklilik sistemine ödenen ve aylık toplamı asgari ücretin %30'unu geçmeyen özel sağlık sigortası primi ve bireysel emeklilik katkı payları tutarları, prime esas kazanca tabi tutulmaz.”
İlgili hüküm uyarınca işverenler tarafından ödenen çocuk ve aile zamlarının istisna sınırı da belirlenmektedir.
01.01.2026 – 31.12.2026 döneminde uygulanacak asgari ücret günlük 1.101,00 TL olarak belirlenmiştir. Bu doğrultuda, 2026 yılı için aylık brüt asgari ücret 33.030,00 TL’dir.
Çocuk zammı
Sigortalıların iş sözleşmelerinin devam etmesi şartıyla, fiilen çalışıp çalışmadıklarına bakılmadan; sigortalı sayılmayan, kendi sigortalılığı nedeniyle gelir veya aylık bağlanmamış olan ve evli olmayan çocukları için yapılan ödemeler istisna kapsamındadır. Çocuk zammı, aşağıdaki yaş sınırları dahilinde en fazla iki çocuk için uygulanmaktadır.
- 18 yaşını doldurmamış çocuklar,
- Lise ve dengi öğrenim gören veya mesleki eğitim kanunu kapsamında aday çırak/çırak olanlarda 20 yaşını doldurmamış çocuklar,
- Yükseköğrenim görmesi halinde 25 yaşını doldurmamış çocuklar,
- Yaşına bakılmaksızın malul olduğu tespit edilen evli olmayan çocuklar.
Çocuk başına, aylık brüt asgari ücretin %2’si oranındaki tutar prime esas kazançların hesaplanmasında dikkate alınmaz.
2026 yılı için çocuk zammı istisna tutarı, bir çocuk bazında brüt aylık asgari ücretin %2’si esas alınarak hesaplanmaktadır. Bu kapsamda 01.01.2026 – 31.12.2026 döneminde geçerli olan 33.030,00 TL brüt asgari ücret üzerinden yapılan hesaplamaya göre aylık istisna tutarı bir çocuk için 660,60 TL olarak uygulanacaktır.
Aile zammı (yardımı)
Sigortalılara aile zammı adı altında yapılan ödemelerin, sigortalının eşinin zorunlu sigortalı olmayı gerektirecek şekilde çalışmaması ve Sosyal Güvenlik Kurumundan gelir veya aylık almaması durumunda, asgari ücretin %10’u oranındaki tutarı prime esas kazançtan istisna tutulmaktadır. Aile zammı istisnasından yararlanmak için sigortalının iş sözleşmesinin devam etmesi yeterli olup fiilen çalışma şartı aranmamaktadır.
2026 yılı için aile zammı istisna tutarı, brüt aylık asgari ücretin %10’u esas alınarak hesaplanmakta olup, 01.01.2026 – 31.12.2026 döneminde geçerli olan 33.030,00 TL brüt asgari ücret üzerinden yapılan hesaplamaya göre aile zammının aylık istisna tutarı 3.303,00 TL olarak belirlenmiştir.
Sonuç olarak, 2026 yılında geçerli olan asgari ücret tutarları esas alınarak belirlenen çocuk ve aile zammı istisnaları, 5510 sayılı Kanun’un 80’inci maddesi kapsamında hem çalışanlar hem de işverenler açısından önemli bir avantaj sağlamaktadır.
Bu istisnalardan doğru ve eksiksiz şekilde yararlanılabilmesi için çocuk ve eşe ilişkin yasal şartların sağlanması, yaş ve statü kriterlerinin dikkatle değerlendirilmesi ve ödemelerin belirlenen parasal sınırlar içinde yapılması gerekmektedir.
