ADALET Bakanlığı’nın tavukçuluk sektörünün önde gelen şirketlerine “denetçi kayyum” atamasından 2-3 gün önce Şenpiliç Genel Müdürü Aydın Başyurt ve ekibiyle buluşup sohbet etmiştik.
Sohbet ağırlıklı olarak başta kanat olmak üzere tavuk eti fiyatları üzerinde yoğunlaştı. “Denetçi kayyum” atananlar arasında Şenpiliç de yer alınca, konunun çözüme kavuşmasını bekledik.
Aydın Başyurt, fiyatlarla ilgili sorularımızı yanıtlamak için konuya piliç eti üretim modelinden girdi:
- Türkiye’de piliç eti üretim modeli, “damızlık civcivden son ürüne kadar tüm aşamaların entegre yapılar tarafından yönetildiği” verimli bir sistem üzerine kurulu bulunuyor.
Bu yapı sayesinde “yem, yetiştiricilik, kesim, işleme ve dağıtım” süreçlerinin tek yapı içerisinde yönetildiğini belirtti:
- Sektörde kârlılığın temel belirleyicisini fiyat artışlarından çok verimlilik oluşturuyor. Yaklaşık 9 günlük raf ömrüne sahip ürünlerin stoklanabilmesi mümkün olmuyor. Üretimin devamlılığı nedeniyle ürünlerin günlük olarak satış noktalarına ulaştırılması gerekiyor.
Sektörde üretim planlamasının 2 yıllık perspektifle yapıldığını, kısa vadede arzı azaltmanın ya da artırmanın mümkün olamadığını savundu:
- Damızlık materyal, kümes yatırımları ve yetiştirme süreçleri nedeniyle üretim miktarında ani değişiklikler yapılamıyor. Sektördeki şirketlerin mısır, soya, enerji, işçilik ve lojistik gibi ana maliyet kalemleri üzerinde kontrol imkanı bulunmuyor.
Son dönemde mısır ve soya fiyatlarındaki artışların görece sınırlı kalmasının üretim maliyetlerindeki baskının daha da yükselmesini önlediğini kaydetti:
- İşçilik, sözleşmeli broiler bakım, enerji ve lojistik giderleri sektörün en önemli maliyet kalemleri arasında yer alıyor. Üretim maliyetleri içinde sözleşmeli yetiştiricilik modeli kapsamında oluşan çiftlik maliyetleri de önemli paya sahip bulunuyor.
Türkiye’de piliç eti fiyatlarının yoğun rekabet ortamında oluştuğunu, tüketicilerin farklı marka ve satış noktaları arasında kolaylıkla tercih yapabildiğinin altını çizdi:
- Üretici firmaların ürün satış noktalarındaki nihai perakende fiyatlarını belirleme veya yönlendirme yetkisi ya da gücü bulunmuyor. Perakende satış fiyatları dağıtım kanalları ve satış noktalarının kendi ticari dinamikleri içerisinde oluşuyor.
Piyasadaki yüksek fiyat algısının önemli nedenleri arasında piliç etinin farklı parçalarındaki arz-talep dengesinin birbirinden farklı olmasının yer aldığını kaydedip, tavuğun anatomik yapısını anlattı:
- Bir tavuğun anatomik yapısı incelendiğinde yüzde 48’ini kemikli göğüs, yüzde 42’sini kemikli but ve yalnızca yüzde 10’unu kanat oluşturuyor. Yani, kanat ürünlerindeki arz düşüklüğü anatomik yapıdan kaynaklanıyor.
Kanat ürünlerinin yüksek talep görmesi nedeniyle dönemsel olarak diğer ürün gruplarından daha hızlı fiyat artışları görülebildiğine dikkat çekti:
- Kanat fiyatlarındaki artışların tüm piliç eti kategorisini temsil edecek şekilde değerlendirilmesi, piyasadaki fiyat algısının daha yüksek oluşmasına yol açabiliyor. Örneğin baget ve but gibi ürünlerde daha sınırlı fiyat hareketleri görülebiliyor.
2025 yılında piliç eti fiyatlarındaki ortalama artışın yüzde 21’le enflasyonun altında gerçekleştiğine vurgu yaptı:
- 2020-2025 döneminde piliç eti fiyatları dolar bazında geçmiş yılların altında kaldı. Çünkü, talebin gerilediği dönemlerde satışların sürdürülebilmesi için fiyat indirimlerine gidilebiliyor.
Aydın Başyurt, fiyatlarla ilgili sohbeti şu mesajla noktaladı:
- Kırmızı et fiyatlarıyla karşılaştırıldığında piliç eti halen en erişilebilir hayvansal protein kaynaklarından biri konumunda bulunuyor.
Kırmızı etle karşılaştırılınca piliç etinin daha erişilebilir olduğu biliniyor… Bu durum piliç eti ürünleri kendi içinde karşılaştırılınca mangal mevsiminde “kanat” fiyatlarının uçtuğu gerçeğini ortadan kaldırmıyor…
“Kanat” arzı diğerlerinden bağımsız artırılamadığına göre, mangalcıları pilicin butuna, göğsüne çekmenin yolunu bulmak gerekiyor…
Günde 750 bin piliç kesiyor, üretimin her anını dijital izliyor
ŞENPİLİÇ Genel Müdürü Aydın Başyurt, sektörde Türkiye’nin önde gelen kuruluşları arasında bulunan Şenpiliç’in 1978’de kurulduğunu, 4 bin 100 kişiye istihdam sağladığını belirtti:
- Sakarya, Samsun ve Osmaniye’de 4 kesimhanemiz var. Sakarya ve Adana’daki 3 kuluçkahane, 3 yem fabrikası ve 30 damızlık çiftliği üretim altyapımızı destekliyor. Broiler (etlik piliç) üretiminde sözleşmeli yetiştiricilerimiz de var.
Şenpiliç’in bazı verilerini sıraladı:
- Günde 750 bin piliç kesimi gerçekleşiyor.
- Yıllık üretim 450 bin ton seviyesinde bulunuyor.
- Yıllık piliç kesimi 200 milyon adedi aşıyor.
- Yıllık yem üretimimiz 1 milyon tonu aşıyor.
- 40 ülkeye ihracat yapıyoruz.
Yeni yatırımlarına dikkat çekti:
- Adana bölgesindeki entegrasyon yatırımları kapsamında Saimbeyli ve Niğde Ulukışla’da 160’şar bin kapasiteli iki yeni damızlık çiftliği ve Sakarya bölgesi için de aynı kapasiteli Dodurga çiftlikleri devreye alındı.
Amasya’ya uzandı:
- Samsun bölgesindeki üretim faaliyetlerini desteklemek amacıyla Amasya Suluova’daki yeni bir yem fabrikası yatırımına başlanması planlanıyor.
Aydın Başyurt, üretim aşamalarında kullandıkları teknoloji üzerinde durdu:
- Kümeslerde sıcaklık, nem, karbondioksit oranı, hava akışı ve elektrik kesintileri “IoT” altyapısıyla anlık takip ediliyor. Kümeslerde optimum bakım koşullarının korunması amacıyla biyogüvenlik kriterleri sürekli kontrol ediliyor.
Vodafone’la yaptıkları işbirliğine işaret etti:
- Vodafone işbirliğiyle geliştirilen dijital izleme altyapısı sayesinde üretim sahalarındaki bakım koşulları GSM tabanlı sistemler üzerinden kesintisiz takip ediliyor.
Bu sistem sayesinde hayvan davranışlarının analiz edileceğini bildirdi:
- Bu analizle sağlık sorunlarını erken aşamada tespit edecek yapay zeka tabanlı sistemler üzerinde çalışılıyor.
Başyurt, sohbette Doyfarm’a da değindi:
- Doyfarm’ın büyüme vizyonu doğrultusunda gerçekleştirilen yatırımlar sonucunda kapasite 3500 ton/ay seviyesine çıktı, 3 kat büyüme sağlandı. Şarküteri ürünleri kapasitesi büyüdü. Döner üretim kapasitesinde önemli artış sağlandı.
Kişi başına yılda 29 kilo piliç eti yiyoruz
ŞENPİLİÇ Genel Müdürü Aydın Başyurt, Türkiye’nin yıllık piliç eti üretiminin 2.8 milyon ton olduğunu, 2.4 milyon tonunun içeride tüketildiğini belirtti:
- Son 5 yılda kişi başına tavuk eti tüketimi yüzde 50 arttı. 2020 yılında 20.5 kilogram olan kişi başına yıllık tüketim 2025 yılında 29 kilograma ulaştı.
Türkiye’de piliç eti tüketiminin yüzde 95’ini aşan bölümünün taze ürünlerden oluştuğunu vurguladı:
- Dondurulmuş ürünler ihracatta öne çıkıyor.
Piliç eti üretiminden elde edilen yan ürünlerin tamamına yakınının değerlendirildiğini vurguladı:
- Tavuk ayakları başta Hong Kong ve Belarus olmak üzere çeşitli pazarlara ihraç ediliyor. Ayrıca evcil hayvan maması sektörü, tavuk yan ürünleri için önemli bir değerlendirme alanı oluşturuyor.
Piliç eti üretiminde dünyada ilk 10’dayız ama ihracatımız az
ŞENPİLİÇ Genel Müdürü Aydın Başyurt, Türkiye’de üretilen piliç etinin normal koşullarda yüzde 18-20’lik bölümünün ihracata yönlendirildiğini belirtti:
- Şubat ayından itibaren uygulanan ihracat kısıtlamaları nedeniyle normalde dış pazarlara gönderilen ürünlerin tamamı iç piyasada değerlendiriliyor. İhracat sektörümüz için arz fazlasını dengeleyen “sigorta mekanizması” gibi yürüyor.
Türkiye’nin piliç eti üretiminde dünyanın ilk 10 ülkesi arasında yer aldığını bildirdi:
- Küresel ihracat pazarından aldığımız pay yüzde 1-1.5 seviyesinde bulunuyor. Piliç eti ihracatının yüzde 50-60’ını gerçekleştirdiğimiz Irak, en büyük pazar konumunda bulunuyor. Sektörümüz 80’in üzerinde ülkeye ihracat yapıyor.
Avrupa Birliği (AB) ülkelerine dikkat çekti:
- AB ülkelerine piliç eti ihracatı halen kapalı bulunuyor. İşlenmiş ürünler için Avrupa pazarına yeniden erişim için denetim ve sertifikasyon süreçleri yürütülüyor.
