Taksimetre tarifelerinin belirlenmesi ve değişiklik sonrası taksimetre ayarı ve muayenesi

ÜMİT IŞIK - Ticaret Bakanlığı Başmüfettişi

5362 sayılı Esnaf ve Sanatkarlar Meslek Kuruluşları Kanunu’nun 4’üncü maddesine göre Esnaf ve sanatkâr, ister gezici ister sabit bir mekânda bulunsun, Esnaf ve Sanatkâr ile Tacir ve Sanayiciyi Belirleme Koordinasyon Kurulu’nca belirlenen esnaf ve sanatkâr meslek kollarına dahil olup, ekonomik faaliyetini sermayesi ile birlikte bedenî çalışmasına dayandıran ve kazancı tacir veya sanayici niteliğini kazandırmayacak miktarda olan, basit usulde vergilendirilenler ve işletme hesabı esasına göre deftere tabi olanlar ile vergiden muaf bulunan meslek ve sanat sahibi kimseleri tanımlamaktadır.

Taksici esnafı da 5362 sayılı Kanun’a tabi olup esnaf odalarına kaydolmak zorundadır. Anılan Kanunun “Sicile kayıt mecburiyeti ve sicil işlemleri” başlıklı 68 inci maddesine göre bu Kanun kapsamındaki esnaf ve sanatkârlar, yanlarında çalışanlar hariç, çalışmaya başladıkları tarihten itibaren durumlarını otuz gün içinde bağlı bulundukları sicile tescil ve Sicil Gazetesinde ilan ettirmekle yükümlüdürler. (Büyükşehirlerde faaliyet gösteren Taksici esnafının gerçek usulde vergiye tabi olmasını düzenleyen 08.09.2025 tarihli Cumhurbaşkanı Kararı’na ilişkin değerlendirmemiz başka bir yazımızda ele alınacaktır.)

Taksi ve taksi şoförünün tanımı

Teknik olarak Taksi, yapısı itibariyle sürücüsü dahil en çok sekiz oturma yeri olan, insan taşımak için imal edilmiş, taksimetre kullanan ve yolcu taşıyan M1 sınıfı ticari motorlu aracı ifade etmektedir. Taksimetre ise takıldığı taksinin özelliklerine ve ayarlandığı tarife esas alınarak yolcunun ödemesi gereken ücreti taksimetre ücret hesaplama yöntemine göre sürekli olarak hesaplayabilen ve ücret göstergesinde gösterebilen ölçü aleti olarak tanımlanmaktadır.

Taksi şoförü (Seviye 3), iş sağlığı ve güvenliği, kalite yönetim sistemi ile çevre ve trafik kurallarına uygun olarak, ticari olarak tescil edilmiş bir motorlu taşıtla (taksi), fiyat tarifesi ile belirlenmiş belirli bir ücret karşılığında, kamu hizmeti yolcu taşımacılığı yapan nitelikli kişidir. (MYK Ulusal Meslek Standardı-Taksi Şoförü). Taksiciler 5362 sayılı Kanuna göre esnaf ve sanatkâr sayılmaktadır.

Taksicilik ise ticari olarak tescil edilmiş, sürücüsü dâhil en fazla dokuz oturma yeri bulunan, M1 sınıfına dâhil olan, insan taşımak için imal edilmiş bulunan, Bilim, Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı tarafından belirlenen şekilde muayenesi ve damgası yapılmış, ücret hesaplama yöntemine uygun tarife yüklenmiş ve tip onayı alınmış taksimetre ile çalışan motorlu taşıtla (taksi), çevre ve trafik kurallarına uygun olarak esnaf ve sanatkârlar siciline kayıtlı olan bir esnaf ve sanatkâr tarafından kamu hizmeti yolcu taşımacılığı yapma işidir. Taksilerin ilçeler arası sadece yolcu götürebilmesine izin verilmiştir. Ancak büyükşehir belediye sınırları içinde ilçeler arası yolcu götürebilme ve getirebilme izinlerine sahiplerdir. (MYK Taksi Şoförü Ulusal Meslek Standardı ve Karayolları Trafik Yönetmeliği)

Taksi ücretlerinin belirlenmesi

5362 sayılı Kanun’un “Fiyat tarifelerinin tespit şekli” başlıklı 62’nci maddesine göre esnaf ve sanatkârlarca üretilen mal ve hizmetlerin fiyat tarifeleri, bağlı bulundukları odalarca hazırlanmakta ve odanın mensubu olduğu birlik yönetim kurulu tarafından fiyat tarifesinin sunulmasından sonra otuz gün içinde onaylanmakta veya reddedilmektedir.

Taksici esnafı, hizmetlerinin karşılığı olarak taksimetrelerde yazan ücretleri almaktadır. Taksimetre taşıma ücretleri, 5362 sayılı Kanun dışında bir yöntemle belirlenmekte olup bu ücretler, 5393 sayılı Belediye Kanunu’nun 15 inci maddesinin (p) bendi ve 5216 sayılı Büyükşehir Belediyesi Kanununun 7/f maddesi gereğince taksici esnafın faaliyet gösterdiği İl/ilçe belediyesinin meclisleri tarafından, Büyükşehirlerde ise bu Belediyelerin UKOME’si tarafından belirlenmektedir.

Büyükşehir Belediyeleri Koordinasyon Merkezleri Yönetmeliği’nin 17’nci maddesine göre; UKOME, büyükşehir belediye başkanı veya görevlendireceği kişinin başkanlığında;

a) Büyükşehir belediye başkanınca, belediyenin ulaşım ve yatırımlarla ilgili daire ve işletmeleriyle bağlı kuruluşlarından en az şube müdürü seviyesinde görevlendireceği en fazla on bir kişinin,

b) Milli Savunma Bakanlığı, Milli Eğitim Bakanlığı, Aile, Çalışma ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı ile Çevre ve Şehircilik Bakanlığı’nın birer temsilcisinin,

c) Jandarma Genel Komutanlığı temsilcisinin,

ç) Emniyet Genel Müdürlüğü temsilcisinin,

d) Sınırları içerisinde deniz bulunan büyükşehirlerde, Sahil Güvenlik Komutanlığı temsilcisinin,

e) Sınırları içerisinde deniz ve içsu bulunan büyükşehirlerde Liman Başkanlığını, birden fazla Liman Başkanlığı bulunan büyükşehirlerde ise bu başkanlıkları temsilen görevlendirilecek temsilcinin,

f) Karayolları Genel Müdürlüğü temsilcisinin,

g) Devlet Demiryolları Genel Müdürlüğü ve TCDD Taşımacılık Anonim Şirketi Genel Müdürlüğünün birer temsilcisinin,

ğ) Ulaştırma Hizmetleri Düzenleme Genel Müdürlüğü temsilcisinin,

h) Altyapı Yatırımları Genel Müdürlüğü temsilcisinin,

ı) Devlet Hava Meydanları İşletmesi Genel Müdürlüğü temsilcisinin,

i) Afet ve Acil Durum Yönetimi Başkanlığı temsilcisinin,

j) Türkiye Şoförler ve Otomobilciler Federasyonunun görevlendireceği ilgili odanın temsilcisinin,

k) Kendi belediyelerini ilgilendiren ve belediyelerinin yetki alanı içerisinde oluşan ve o belediyenin sınırları içerisinde başlayıp biten ulaşım konularında ilçe belediye başkanları veya görevlendirecekleri bir üyenin,

katılımından oluşmaktadır.

Aynı yönetmeliğin 18’inci maddesine göre de UKOME, büyükşehir içindeki kara, deniz, göl, nehir, kanal ve demiryolu üzerinde her türlü taşımacılık hizmetlerinin koordinasyon içinde yürütülmesini sağlamak üzere; ulaşım, trafik ve toplu taşıma konularında üst düzeyde yönlendirici karar alma, uygulama, uygulatma ve ilgili mevzuattaki usulüne göre gereken tesisleri kurma, kurdurma ve işletme hak ve yetkilerine haizdir. Bu amaçla diğer görev ve yetkileri yanında;

- Kara, deniz, göl, nehir, kanal ve demiryolu üzerinde işletilen her türlü servis ve toplu taşıma araçları ile taksi sayılarını, bilet ücret ve tarifelerini, zaman ve güzergâhlarını belirlemek; otobüs, taksi, dolmuş ve servis durak yerleri ile karayolu, yol, cadde, sokak, meydan ve benzeri yerler üzerinde araç park yerlerini tespit etmek, gerçek ve tüzel kişiler ile resmi ve özel kurum ve kuruluşlara ait otopark olmaya müsait boş alan, arazi ve arsaları geçici otopark yeri olarak ilan etmek ve bunların sahiplerine veya üçüncü şahıslara işletilmesi için izin vermek, izin verilen otoparklar ile karayolu üzerindeki diğer park yerlerinde engelliler için işaretlerle belirlenmiş bölümler ayrılmasını sağlamakla,

görevli ve yetkilidir.

Taksimetre ücret hesaplama yöntemi

Taksimetrelerin muayene işlemleri ile bu muayeneleri yapanlar ve taksimetreleri kullananların görev, yetki ve sorumluluklarına ilişkin usul ve esasları düzenlemek için Taksimetre Muayene Yönetmeliği çıkarılmıştır.

Bu yönetmelikte geçen;

- Damga: Muayene servisleri tarafından muayene sonucu uygun olduğu anlaşılan taksimetrenin, ayarlarına müdahale edilebilecek tüm noktalarına, muayene işlemleri tamamlandıktan sonra geri dönüşümsüz olarak bir kez kullanılabilen, çıkartıldığında tahrip olan ve üzerinde Yönetmelik hükümlerinin gerektirdiği bilgileri taşıyan kelebek mühürleme sistemini,

- Kullanıcı: Taksimetrenin takıldığı taksinin mülkiyetini haiz gerçek veya tüzel kişiyi,

- Metrolojik muayene belgesi: Muayene işlemi sonunda düzenlenen, muayene bilgileri ile taksimetre ve takılı olduğu taksiye ait bilgileri içeren, üzerinde kendinden yapışkanlı metrolojik muayene etiketi olan elektronik ortamdan çıktısı alınan belgeyi,

- Tamir ve ayar: Muayeneler sonucunda tamire sevk edilenler ile meydana gelecek arıza veya teknik/teknolojik ihtiyaçlar sebebiyle taksimetre kullanıcılarından gelecek talepler üzerine damgaların sökülerek yapılacak her türlü tamir ve ayar işlemini,

- Tarife yükleme: Yetkili kurum/kuruluş tarafından belirlenen açılış ücreti, zaman tarifesi, mesafe tarifesi ile birim zaman ve birim mesafeyi ihtiva eden değerlerin taksimetreye yüklenmesi işlemini,

ifade etmektedir.

Söz konusu Yönetmeliğe göre, Taksimetre; taksi, dönüşüm hızının altında bir hızda seyrederken veya beklerken sadece zaman tarifesinin, dönüşüm hızının üzerinde bir hızda seyrederken sadece mesafe tarifesinin uygulanmasına dayanan ücret hesaplama yöntemini kullanmaktadır. Bu tanımdaki Mesafeye göre çalışma, taksi dönüşüm hızının üzerinde bir hızla seyrederken, katedilen mesafeyi esas alarak ücreti hesaplayan ve gösteren bir hesaplama sistemini, Zamana göre çalışma, taksi, dönüşüm hızının altında bir hızla seyrederken veya beklerken, yolculuk zamanını esas alarak ücreti hesaplayan ve gösteren hesaplama sistemini tanımlamaktadır.

Taksimetre tarifesi, yetkili kurum/kuruluş tarafından belirlenen açılış ücreti, zaman tarifesi, mesafe tarifesi ile birim zaman ve birim mesafeyi ihtiva eden değerleri ifade etmektedir. Taksimetre, açıklanan açılış ücretine ilaveten mesafe ve zaman aralıkları kendi içlerinde eşit artışlar kaydedecek şekilde ücreti hesaplar ve ücret göstergesinde gösterir.

Bu hesaplama yönteminde kullanılmak üzere ilgili kurum/kuruluşlar, tarifede belirtilen beş temel değeri açıklamak zorundadır. Bunlar aşağıda açıklandığı gibidir.

a) Açılış ücreti: Yetkili kurum/kuruluş tarafından açıklanan, yolculuğun mesafesinden veya süresinden bağımsız olan sabit ücreti (TL),

b) Zaman tarifesi: Yetkili kurum/kuruluş tarafından bir (1) saat için belirlenen ücreti (TL/saat),

c) Mesafe tarifesi: Yetkili kurum/kuruluş tarafından açıklanan bir (1) kilometre için belirlenen ücreti (TL/km),

ç) Birim zaman: Yetkili kurum/kuruluş tarafından açıklanan, ücret hesaplamasına esas olan müteakip eşit zaman aralığını,

d) Birim mesafe: Yetkili kurum/kuruluş tarafından açıklanan, ücret hesaplamasına esas olan müteakip eşit mesafe aralığını,

e) Dönüşüm hızı: Bir saat için belirlenen zaman tarifesi değerinin, bir kilometre için belirlenen mesafe tarifesi değerine bölünmesi ile bulunan hız değerini (km/saat),

Taksimetre, ücret hesaplamasının devrede olmadığı konumdan, ücret hesaplamasının devrede olduğu kiralık konuma getirildiğinde açılış ücretini ücret göstergesinde göstermeli ve taksi, dönüşüm hızının altında seyrederken belirlenen birim zamana, dönüşüm hızının üzerinde bir hızda seyrederken belirlenen birim mesafeye gelinceye kadar ücret göstergesinde değişiklik olmamalıdır.

Taksimetre, taksi, dönüşüm hızının üzerinde bir hızda seyrederken, ilk birim mesafe geçildikten sonra ve her birim mesafe aşıldığında, katedilen mesafenin karşılığında ödenecek ücreti gösterecek şekilde ve taksi, dönüşüm hızının altında bir hızda seyrederken veya beklerken, ilk birim zaman geçildikten sonra ve her birim zaman aşıldığında, geçen sürenin karşılığında ödenecek ücreti gösterecek şekilde olmak zorundadır.

Taksimetre ücreti belirlenirken teknik kriterler yanında, akaryakıt fiyatları, enflasyon oranı, taksici giderleri (araç bakım, sigorta ve işletme maliyetleri gibi) ve her Şehrin kendi koşulları göz önünde bulundurularak o şehrin şoförler ve otomobilciler odasının teklifi de dikkate alınmaktadır.

İstanbul Örneği üzerinden göstermek gerekirse 15 Eylül 2025 tarihinden itibaren geçerli olmak üzere İstanbul’da sarı ve turkuaz taksi ücretleri aşağıdaki gibi belirlenmiştir.

UKOME Kararı ile Belirlenen; En Az “C” Segment ve Üzeri Sarı Renk Taksiler

UKOME Kararı ile Belirlenen; “D” Segment ve 8+1 Kapasiteli Turkuaz Renkli Taksiler

Taksimetrelerin muayenesi

Taksimetreler, 3516 sayılı Ölçüler ve Ayar Kanununda ve Taksimetre Muayene Yönetmeliğinde düzenlenen ve aşağıda belirtilen muayenelere tabi tutulur:

1-İlk muayene

İlk muayene; yeni yapılan veya parçaların birleştirilmesi suretiyle meydana getirilen taksimetrelerin satışa veya kullanılmaya başlanmalarından önce veya ithal edilen taksimetrelerin yurda sokulmaları sırasında veya periyodik, ani ve şikâyet muayeneleri sonunda damgaları iptal olunanlar ile meydana gelecek arıza veya teknik/teknolojik ihtiyaçlar sebebiyle taksimetre kullanıcılarının talepleri üzerine damgaların sökülerek yapılan her türlü tamir ve ayar işleminden sonra yapılan muayenedir.

a) Taksimetrelerin piyasaya arzındaki ilk muayenesi;

Onaylanmış kuruluştan AT tip inceleme belgesi veya AT tasarım inceleme belgesi alınan taksimetreler için; onaylanmış kuruluş veya onaylanmış kuruluştan yetki alan üreticisi tarafından, ilgili teknik düzenlemesine uygun olarak muayene işlemleri, muayene işareti ve/veya tip onayına esas damga planında belirtilen damgalama işlemleri gerçekleştirilir.

Bakanlıktan ulusal tip onay belgesi veya AT tip onay belgesi alınan taksimetreler için, il müdürlüğü veya 11.01.2007 tarihli Resmî Gazete’de yayımlanan Ölçü ve Ölçü Aletleri Damga Yönetmeliği’nin 8’inci maddesine göre özel damga yetkisine sahip üretici tarafından, ilgili teknik düzenlemesine uygun olarak muayene işlemleri yapılır ve tip onayına esas damga planında belirtilen damgalama işlemleri ise Ölçü ve Ölçü Aletleri Damga Yönetmeliği hükümlerine göre gerçekleştirilir.

b) Taksimetrenin araca ilk defa montajının yapılmasından veya periyodik, ani ve şikâyet muayeneleri sonucunda damgaları iptal olunan taksimetrelerin tip onayı değişikliğine sebep vermeyecek tamir ve ayar işlemlerinden sonra on iş günü içerisinde kullanıcı tarafından ilk muayenesi yaptırılır. Bu muayene, muayene servisleri tarafından gerçekleştirilir.

2- Periyodik muayene

Periyodik muayene; belli sürelerde olmak üzere taksimetreler için yapılan genel muayenedir. Taksimetrenin periyodik muayene geçerlilik süresi bir yıldır. Bu süre, en son düzenlenen metrolojik muayene belgesindeki gün, ay ve yılı belirten tarihler esas alınarak takip edilir. Bu muayenenin yaptırılmasından kullanıcı sorumludur.

Taksinin lastik ebadının değişmesi halinde periyodik muayene geçerlilik süresi beklenmeksizin aynı gün içerisinde tamir ve ayar servislerince tamir ve ayarları yaptırıldıktan sonra yine aynı gün içerisinde periyodik muayenesi muayene servislerine yaptırılır.

3-Ani muayene

Ani muayene, Bakanlık veya il müdürlüklerinin görecekleri lüzum veya ihbar üzerine habersizce yapılan muayenedir. Muayene sonucu uygun bulunmayan taksimetreler için İl Müdürlüğünce gerekli yasal işlem tesis edilir.

4-Şikâyet muayenesi

Taksimetrenin doğru çalışıp çalışmadığını tespit etmek üzere, kullanıcının, diğer bir kişi veya kuruluşun yazılı başvurusu üzerine yapılan muayenedir. Kullanıcı tarafından yapılan şikâyette, başvuru muayene servislerine yapılır ve muayenesi, periyodik muayene hükümlerine göre gerçekleştirilir. Muayene ücreti, şikâyette bulunan kullanıcı tarafından karşılanır.

Muayene için temel gerekler ve sorumluluklar

Taksimetrelerin; ilgili teknik düzenlemesine uygun olarak tip onayı alınmış, ilk muayene işlemleri, muayene işaretleri ve damgalama işlemleri yapılmış olarak piyasaya arz edilmesi gerekir. Aksi durumda olan taksimetrelerin yetkililerce muayeneleri yapılmaz.

Taksimetrelerin piyasaya arzından sonraki muayene işlemlerinin yaptırılmasından ve taksimetreye uygulanan damgaların muhafaza edilmesinden kullanıcı sorumludur.

Tamiri yapılan taksimetrelerin, tip onayına esas teşkil eden parçalarının dışında kullanılan farklı ekipmanların metrolojik özellikleri etkileyebilecek nitelikte olması durumunda, bu taksimetreler için Bakanlıktan veya onaylanmış kuruluştan yeniden tip onay belgesi alınması ve ilk muayenesinin yeniden yaptırılması gerekir.

Muayene servisleri tarafından muayenesi yapılarak damgalanan her bir taksimetreye Yönetmelik ekinde yer alan Metrolojik Muayene Belgesi, Bakanlığın tahsis edeceği veri sisteminde düzenlenerek iki nüsha halinde çıktısı alınır. Bu belgenin bir nüshası istenildiğinde gösterilmek üzere kullanıcı tarafından takside, diğer nüshası muayene servislerinde muhafaza edilir.

Taksimetre Muayene Ücreti 572 TL Oldu

Muayene ücreti, ani muayene ve şikâyet muayenesi haricinde, muayene talebinde bulunan tarafından muayene servisine ödenir. Muayene işlemlerinden alınacak ücretler, söz konusu Yönetmeliğin yürürlük tarihinden itibaren her takvim yılı başından geçerli olmak üzere, her yıl sonunda o yıl için “Ölçü ve Ölçü Aletlerinden Alınacak Muayene ve Damgalama Ücret Yönetmeliği” ile Bakanlıkça belirlenmektedir.

27.12.2024 tarihli Resmi Gazete’de yayımlanan “Ölçü ve Ölçü Aletlerinden Alınacak Muayene ve Damgalama Ücret Yönetmeliğinde Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmelik”e göre 2025 yılında uygulanmak üzere, ölçü ve ölçü aletlerinden alınacak muayene ve damgalama ücretleri yeniden belirlenmiştir.

Uzun bir liste halinde belirlenen ücretlerden esnaf ve sanatkarları ilgilendiren ölçü aletleri olan otomatik olmayan tartı aletlerinde muayene ve damga bedeli 287 TL ile 11.515 TL aralığında uygulanacak olup otomatik tartı aletlerinde bu tutar 2.136 TL ile 3.558 TL arasında değişmektedir. Yönetmeliğe göre, taksimetreler 572 TL’ye muayene edilecek, takograf cihazlarının muayene bedeli ise 713 TL olarak uygulanacaktır.

Tamir, ayar ve tarife yükleme işlemleri

Taksimetre Muayene Yönetmeliğine göre taksimetrelerin, tamir ve/veya ayarları tamir ve ayar servislerince yapılır.

Taksimetrelerin tarife yükleme işlemleri, aşağıdaki yöntemlerden uygun olan birine göre yapılır. Tarife yükleme işleminde; sadece ilgili kurum/kuruluş tarafından belirlenen açılış ücreti, zaman tarifesi, mesafe tarifesi ile birim zaman ve birim mesafeyi ihtiva eden değerler yüklenir ve bunun dışında başka işlem yapılamaz.

Uzaktan tarife yükleme özelliği olan taksimetreler için tarife yükleme işlemi, tarife değişiklik tarihinden itibaren geçerli olacak şekilde üreticisi tarafından uzaktan yapılabilir. Üretici, yaptığı uzaktan tarife yükleme işlemi sonrasında; işleme ait asgari olarak taksi plakası, taksimetre marka, model ve seri numarası, yüklenen tarife bilgisi ve yükleme tarihini içerecek şekilde elektronik imzalı belge düzenleyerek kullanıcıya elektronik ortamda gönderir.

Önceden tarife yüklemeye uygun olan taksimetrelere tarife yükleme işlemi ilgili il müdürlüğünün uygun görmesi halinde, tamir ve ayar servislerince ilgili kurum/kuruluş tarafından yayımlanan tarife değişiklik tarihinden yirmi iş günü öncesinden yapılmaya başlanabilir. Önceden yüklenen tarife, tarife değişiklik tarihinden itibaren geçerli olur ve söz konusu tarihte otomatik olarak uygulamaya girer.

Tamir ve ayar servisi, yaptığı tarife yükleme işlemi, tamir işlemi ve/veya ayar işlemi sonrasında taksimetrenin ayarlarına müdahale edilebilecek tüm noktalarına kelebek mühür uygular; asgari olarak taksi plakası, taksimetre marka, model ve seri numarası, işlem tarihi, işlemin tanımı ve kelebek mührün seri numarasını içeren iki nüsha belge düzenler ve belgenin bir nüshasını kullanıcıya teslim eder. Bu işlem için kullanılacak kelebek mühürler, geri dönüşümsüz olarak bir kez kullanılabilen ve çıkartıldığında tahrip olan özellikte, üzerinde seri numarası, yetki belgesi numarası ve işyeri uygunluk belgesi numarasını içerecek şekilde tamir ve ayar servislerince yaptırılır.

Kullanıcı, tamir ve ayar servisi tarafından taksimetreye uygulanan ve damga hükmünde olan kelebek mührü, sonraki muayene işlemine veya tamir ve ayar işlemine kadar muhafaza etmekle yükümlüdür. Bu mühürlerin koparılması veya tahrip edilmesi halinde ise 3516 sayılı Kanuna göre idari işlem yapılmaktadır.