Yapay zekânın (YZ) bir balon (hype) olduğunu ve yakında söneceğini düşünenler yanılıyor. YZ bundan sonra hayatımızda hep olacak. Hatta hayatımızı köklü şekilde değiştirecek. YZ’yi insanlık tarihindeki diğer icatlarla karıştıranlar ve ona sıradan bir teknik muamelesi yapanlar da aynı ölçüde yanılıyor. İnsan dediğimiz canlı daha önce hiçbir zaman başka bir teknolojinin kendisinden daha zeki olabileceğini düşünmedi ve onun fikirlerini önemsemedi. O yüzden YZ oyun kurucu hatta oyun bozucu ontolojik bir güce sahip.
Henüz YZ’nin bebek formu ile muhatabız ve buna “generative” YZ diyoruz. Generative ve agentic YZ uygulamaları genelde belirli bir alanda uzmanlaşan modeller. Diğer yandan genel YZ (Artificial General Intelligence-AGI) başarıldığında bu modeller bir alandaki bilgi ve tecrübelerini diğer domainlere aktarabilecekler. Dolayısı ile genelleme yapabilmek için çıkarım (reasoning), planlama, stratejik düşünce, akıl teorisi (theory of mind) gibi özelliklere sahip olacaklar.
Dar YZ’den genel YZ’ye geçiş sarsıcı sonuçlar doğuracak. Fakat asıl süperzeka (Artificial Superintelligence) ile bambaşka bir dünyaya gözlerimizi açacağız. Süperzeka teorik olarak makinenin tüm açılardan insan zekâsını hatta insanlığın kümülatif zekâsını aşmasına bir referans. Süperzekâya sahip makinelerin kendi hedeflerini kendilerinin tanımlamasını, dış müdahale olmadan kendi kendine öğrenmesini ve tamamen otonom olmasını bekliyoruz.
Makinenin insandan bağımsız kararlar alması ve yüzde yüz otonomlaşması tarihten çok radikal bir kopuşa neden olacak. Bu fırtınadan nasıl çıkabileceğimiz muamma. Ya da çıkabilecek miyiz? Pek çok iş ortadan kalkacak. Ekonomik sonuçları kadar yıkıcı toplumsal ve psikolojik sonuçlarla karşı karşıya kalacağız. İşi elinden alınan insanlar anlam krizine girecekler. Pek çok insan hayata yaptıkları işle tutunur. Yaşam amaçları uğraşlarıdır. Ellerinden işi alınan milyarlar anlam krizine girerse, nasıl sonuçlar doğabileceğini tahmin edebiliyor musunuz?
Yağmalar, isyanlar, çatışmalar ve büyük yıkımlar olası senaryolar. Devletlerin herkese evrensel bir yaşam aylığı vermesi ekonomik kaygıları azaltabilir ama psikolojik boşluğu dolduramaz. Milyarların toplu şekilde isyan etmemesi ve global bir kaos yaratmaması için muhtemelen herkes adım adım uyuşturulacak. Dijital ikizlerimizle birlikte sanal bir dünyada gerçeklikten kopmuş, uyuşuk bir sekilde yaşamımızı tamamlamamız yüksek olasılık. O yolda hızla ilerliyoruz. Zaten buüyük kitlelerin artık ne kadar insan ne kadar makine olduğu, ne kadar zeki ve bilinçli kaldığı tartışılır.
Süperzeka bugün henüz bir hipotez ama teorik olarak mümkün. Nick Bostrom gibi filozoflar, Geoffrey Hinton ve Stuart J. Russell gibi YZ’nin God Father’ı olarak bilinen bilim insanları süperzekânın gerçekleşeceğini ve olası sonuçlara dair şimdiden tedbir almamız gerektiğini ileri sürüyorlar. Sadece filozof ve bilim insanları değil, Elon Musk ve Anthropic kurucusu Dario Amodei gibi teknologlar da süperzekânın eninde sonunda olacağını söylüyor. En iyimser tahminle 1-2, en kötümser tahminle 15-20 yıl içerisinde süperzeki makineler hayatımızın bir gerçeği olacak.
Hayatımız bu makinelere bağlı kalabilir. İnsanlığın özgürleşme mücadelesinin ekseni doğadan ve tiranlardan makinelere kayıyor. Doğadan ve tiranlardan kendisini özgürleştiren insan makinelere de hükmedebilecek mi? Yoksa yeni bir kölelik formuna mı geçiyoruz?
