Gelinen bu noktada AKP adeta Tennessee Williams’ın Arzu Tramvayı’nın son durağında. Gidecek yeri kalmadı. Sığınacağı yerler çok güçlü ve dayanıklı mekânlar değil.
Dünya her gün biraz daha otoriter liderlerin egemenliği altına giriyor. Her otoriter liderin rüyasında da totaliter bir rejim kurmak olduğunu geçmiş deneyimlerimizden dolayı biliyoruz. Platon’dan, Duverger’e, Hannah Arendt’e, Ersin Kalaycıoğlu’na kadar birçok filozof ve akademisyen bu gelişimi farklı yönleri ile bize anlattılar. Her totaliter rejim darbe yoluyla gelmez. Hatta çoğunluğu popülizmin tuzağına düşer ve de halkın tercihleri ile kurulur. Buna en somut örnekler olarak İtalya’da Mussolini, Almanya’da Hitler faşizminin kurulmasını gösterebiliriz. Bazı ülkelerde faşizme karşı halk direnir, ancak cumhuriyet savaşını yitirirler. İspanya’da Franko, Şili’de Pinochet faşizmi böyle kurulmuştur. Bu ülkelerin bazıları totaliter rejime geçmeden önce demokrasi deneyimi vardı, Çin ve Rusya gibi ülkeler ise böyle bir deneyimi hiç yaşanmadı.
Totaliter rejimlerin ekonomilerinde nepotizm, crony kapitalizm egemen olur. Özellikle demokrasi deneyimi yaşamayan ülkelerde bu durum halk için normal bir durumdur. Buna karşılık diğer ülkelerde sınıf çatışması bir süre sonra artar, totaliter sisteme biat eden burjuva-varsıl sınıf nepotizmden ve yandaş (crony) kapitalizmden şikâyet etmeye başlar. Bu da ülkelerin belli bir dönem sonra olağan demokrasiye ve kapitalizme geri dönmesine neden olur. Bu kapitalizmin refah devletini benimseyip benimsemeyeceğini işçi sınıfının gücü belirler. Örneğin II. Dünya Savaşı sonrasında Almanya ve Kuzey Avrupa’da bu sosyal devlete dönüşerek gerçekleşti.
DP, Kendisini iktidara getiren sistemi karşısına aldı
Türkiye Cumhuriyeti bağımsızlık savaşının hemen ardından kuruldu ve çok partili sisteme geçmek için büyük çaba gösterdi. Ne yazık ki bugün Cumhuriyet rejimine karşı duranlar o dönemde de isyanlarla ve kurulan muhalefet partilerine girip fitne yaratarak bu çabayı 1946’ya kadar sürdürdüler. 1950 yılında, çok az ülkede yaşanan bir deneyim ülkemizde yaşandı. Ülkeyi kuran ve 27 yıl tek parti olarak yönetimde kalan Cumhuriyet Halk Partisi (CHP) “millet bize muhalefet görevi verdi” (bu söz Demirel’e aittir) diyerek iktidarı devretti. İktidara gelen DP, Cumhuriyet’i özümsemeyenlerin elinde olduğundan kısa sürede otoriter bir yönetime dönüştü. Kendisini iktidara getiren sistemi karşısına aldı. Bedeli ağır oldu, 1960 darbesi ile iktidardan düştü. Darbe ülke için kötü oldu, çünkü ardından 12 Mart ve 12 Eylül darbeleri geldi.
Tramvay uzun süre aynı durakta kalamaz
Türkiye’de yapılan her darbe Cumhuriyetten bir parça daha kopardı, nihayetinde Kasım 2002 seçimleri ile iktidara gelen AKP lideri Sayın Erdoğan “Demokrasi, hedefe ulaşmak için binilecek bir tramvaydır, istediğimiz durağa gelince ineriz!” diyerek geleceğe yönelik atacağı adımları açık açık söylemişti. Sonuçta 2017 Anayasa değişikliği ile Türkiye melez demokrasiden otoriter rejime geçti. 2025 yılından sonra da artık rekabetçi otoriter sistemi de istemediğini gösteren uygulamalara girişti.
AKP 23 yıllık iktidarı döneminde oldukça net oldu, söylediklerini unutmadı ve koyduğu hedefler doğrultusunda ilerledi. Arendt, yaşasaydı teorime uygun bir gelişim gösteren ülkelerin başında Türkiye geliyor derdi. Gelinen bu noktada AKP adeta Tennessee Williams’ın Arzu Tramvayı’nın son durağında. Gidecek yeri kalmadı. Sığınacağı yerler çok güçlü ve dayanıklı mekânlar değil. Üstelik tramvay uzun süre aynı durakta kalamaz. Bundan dolayı çözümü artık AKP bulamaz. Çünkü kendisi son durağa geldi. Tramvaya yeni bir yön çizilecek. Bunu ancak kendi sınıf gücünün farkına varacak olan mavi-beyaz yakalı işçi sınıfı, köylüler ve orta sınıf yapacak.
Okuma önerisi: Ersin Kalaycıoğlu, Halk Yönetimi
