Gri gergedan, gelmekte olduğunu bildiğimiz ama görmezden geldiğimiz, hazırlık yapmadığımız şokları tarif eden bir ifade. İklim krizi ve demografik dönüşüm bunun en bariz örnekleri.
Geçtiğimiz günlerde düzenlenen Yenilikçi Yatırım Zirvesi’nde, Prof. Dr. Deniz Ülke Kaynak moderasyonunda, Fatih Keresteci ile birlikte “Belirsizlik Çağında Yatırım Kararları” konusu üzerine sohbet ettik. Dile getirilen bazı başlıkları sizlerle de paylaşmak isterim.
Belirsizlikte bir artış var, buna şüphe yok; fakat yatırım kararlarını zorlaştıran ya da riski artıran, belirsizlik artışından ziyade şu iki faktör: yatırım araçlarının sayısındaki geometrik artış ve veri, bilgi, haber akışındaki yoğunluk.
Yatırımcılar artık sadece Türkiye verilerine bakmıyor
Eskiden ortalama bir yatırımcının karar vermesi gereken alternatif araçlar, mevduat, döviz, altın, borsa ve tahvil-bono iken son on yılda bunlara yurt dışı hisse senetleri, türev araçlar, kripto paralar, ETF’ler, altın dışındaki metaller ve diğer metalar eklendi.
Yatırımcılar artık sadece Türkiye verilerine bakmıyor. ABD, Hindistan, Çin ekonomileri sürekli takip ediliyor. Hatta bu ülkelerdeki sektörel gelişmeleri, şirketleri yakından izleyen büyük bir kitle var.
Yatırım araçlarına yönelik bilgi, haber ve yorum akışı çok yoğun. Sosyal medya platformları üzerinden gelenler süzülmemiş, doğrulanmamış ve yanıltıcı olabiliyor. Bunlara itibar eden çok sayıda yatırımcı kayıp yaşayabiliyor. Yoğun bilgi sağanağı ve bunların bir kısmındaki kirlilik, karar verme yükünü artırıp doğru karar vermeyi zorlaştırıyor. Bu nedenle portföy yönetimi şirketleri ve benzer danışmanlarla çalışmak daha doğru bir yönteme dönüşüyor.
Genç nesillerde kripto ürünler ve yabancı hisse senetleri daha yaygın tercihler olsa da, yatırımcıların genelinde kıymetli madenler ve vadeli mevduat çok daha fazla rağbet görüyor.
Bilgiye erişim ve rasyonel karar verebilme açısından üç tip yatırımcı var:
1- Bilgi sahibi, konjonktürü takip eden, stratejisi olan ve buna sadık kalarak karar alanlar
2- Bilgi sahibi olan, konjonktürü izleyen ama stratejisi olmayan, rasyonel karar vermeyenler
3- Söylentileri takip edip kalabalığa uygun hareket edenler
Sektörlerde kaçınılmaz ve geniş çaplı kırılmalar yaşanacak
Yatırımcıların sayıca büyük bölümü ikinci ve üçüncü gruptakiler. Rasyonel değil, duygularıyla karar veriyorlar. Bu nedenle kolaylıkla manipüle edilebiliyor ve kayıplarla karşılaşıyorlar.
Belirsizlik ortamında doğru yatırım kararı verebilmenin de dört altın kuralı var:
1- Portföy çeşitlendirme. Bu, yatırım araçlarında çeşitlendirme yanında artık son yıllarda, coğrafi çeşitlendirmeyi de içermeye başladı.
2- Bir miktar likit ayırma. İstisnai durumlar haricinde her zaman, birikimin bir kısmını (yüzde 10-20) para piyasası fonları, gecelik faiz gibi likit araçlarda tutma.
3- Psikoloji yönetimi. Pozisyon alınan ve güvendiğiniz yatırım aracında kısa vadeli oynaklıkların panik yaratmasına izin vermeme ve sabırlı olma.
4- Zamanlama. Yanlış zamanda pozisyon alma, FOMO (gelişmeleri kaçırma korkusu) ve TINA (başka seçenek yok) gibi dürtüsel, duygusal hareketlerden kaçınma ve rasyonel karar vermeye çalışma
Artık siyah kuğu (black swan) olarak adlandırılan gelişmelerden çok, gri gergedan olarak nitelenen durumlarla yüz yüzeyiz. Gri gergedan, gelmekte olduğunu bildiğimiz ama görmezden geldiğimiz, hazırlık yapmadığımız şokları tarif eden bir ifade. İklim krizi ve demografik dönüşüm bunun en bariz örnekleri. Sektörlerde kaçınılmaz ve geniş çaplı kırılmalar yaşanacak. Yatırımcıların bunlara karşı hazırda beklemeleri gerekiyor.
