Tüketici güvenindeki yükselişin arkasında yalnızca mevcut ekonomik koşullar değil, enflasyon beklentilerindeki gerileme, kurdaki istikrar ve faiz indirimlerinin devam edeceğine ilişkin beklentiler de bulunuyor. Özellikle otomobil alma ve konutta tamirat-tadilat yapma niyetindeki artış, hane halkının önümüzdeki döneme ilişkin algısındaki değişimin tüketim tercihlerine de yansımaya başladığını gösteriyor.
Geçtiğimiz gün açıklanan Eylül verilerine göre tüketici güven endeksi önceki aya göre 1,1 puan artışla 91,9’a yükseldi.
Mevcut düzey iki açıdan önemli... Birincisi, tüketici güveni mevcut ekonomi programının uygulamaya girdiği 2023 yılından bu yana en yüksek düzeye ulaştı. İkincisi, endeks 2018 yılından bu yana en yüksek düzeyine ulaştı. Son sekiz yılda rezervlerin eridiği 2019 dönemini, COVID-19’un küresel ekonomiyi vurduğu 2020 dönemini, kur ve enflasyonun sıçradığı 2021-2022 dönemini ve 2023’teki büyük deprem felaketini geride bıraktık.
Dolayısı ile vatandaşın
- Kendi mevcut ekonomik durumu,
- Gelecek 12 ay için hanenin ekonomik durum beklentisi,
- Gelecek 12 ay için genel ekonomik durum beklentisi
ile
- Gelecek 12 ayda tüketim malı alma niyetinden oluşan tüketici güven endeksi bütün bu sorunlar yaşanmadan, ekonomideki ana dengeler bozulmadan önceki düzeyine aşağı yukarı geri dönmüş durumda.
Hayat pahalılığı artarken, asgari ücret yoksulluk ve açlık sınırının altında iken, son birkaç haftada yüzbinlerce fon yatırımcısı sıkıntı yaşıyorken tüketici güvenindeki iyileşmeyi anlamlı bulmak güç olabilir. Ancak dikkate almamız gereken başka faktörler var.
1- Tüketici güven endeksi tüm hanelerin ortalamasını yansıtıyor. Türkiye'de ücretli çalışanlar nüfusun önemli bir bölümünü oluştursa da, esnaf, serbest meslek sahipleri, çiftçiler, işverenler ve yüksek gelir grupları da ankete dahil. Dolayısıyla düşük gelirlilerin yaşadığı sıkıntı endekse bire bir yansımaz.
2- Devletin, yerel yönetimlerin ve STK’ların sosyal yardımları, geçim sıkıntısını hafifleten bir olgu.
3- Endeks sadece mevcut durumu değil, beklentileri de ölçüyor. İnsanlar "Bugün zor durumdayım ama önümüzdeki altı ayda gelirim artacak, faizler düşecek veya enflasyon gerileyecek." diye düşünüyorsa güven endeksi yükselebilir. Örneğin bizim durumumuzda hane halkının enflasyon beklentileri ile tüketici güveni arasında güçlü bir ilişki var ve hane halkı enflasyon beklentileri son 5 yılın en düşük seviyesine geriledi.
4- Herkes aynı ölçüde tüketmiyor. Gelir dağılımı pek de iyi olmadığı için toplam tüketimin önemli bir kısmı orta ve üst gelir gruplarından geliyor. Bu kesimin beklentileri iyileşirse tüketici güveni de yükselebilir.
5- Bence beklentileri olumlu etkileyen değişkenlerden biri, Merkez Bankasının piyasa fonlamasını gecelik faizden haftalık faize çekmesi ve bu yolla fiili olarak üç puanlık faiz indirimine gitmesi oldu. Ayrıca yılın kalanında da iki kez daha faiz indirimi yapılacağı yönünde güçlü bir inanış var.
6- Detaylarda dikkat çeken bir gösterge “gelecek 12 ayda tüketim malı alma düşüncesi”nin gelmiş geçmiş en yüksek düzeyine çıkması. Şu anda 108,8 olan bu alt endeks, 2012’den bu yana hiç bu kadar büyük bir değer almamıştı. Göstergeyi bu kadar yukarı çeken faktörlerden biri otomobil alma niyetindeki güçlü artış ile yaşanan konutta tamirat-tadilat yapma niyetindeki artış.
7- Tüketici güvenini belirleyen önemli faktörlerden biri de döviz kurları ve kurlar uzunca bir süredir stabil bir seyir izliyor. Zaman zaman beliren olumsuz gelişmelere rağmen, kurda bir sıçrama yaşanmaması, bireylerin geleceğe dönük endişelerini azaltıcı yönde etki ediyor.
8- Araştırma her ayın ilk yarısında yapıldığı için fon piyasasında yaşanan olumsuz gelişmelerin tüketici güveni üzerindeki etkisi bu ayki veriye tam olarak yansımamış durumda.
