Mayıs ayında cari işlemler açığı beklentilerin üzerinde gelirken, sermaye hareketlerinde nisanda görülen güçlü döviz girişi tekrar döviz çıkışına döndü. Döviz rezervlerinde de nisandan önceki aylarla oranla az olmakla birlikte tekrar kayıp yaşandı.
Mayıs ayı tatil günleri fazla bir ay olduğu için geçen yıl ile karşılaştırmaya pek uygun değil. Ancak yılın ilk 5 ayının toplamına incelediğimizde son döneme damga vuran eğilimlerin sonuçlarını görmek mümkün:
- Cari işlemler açığında geçen yıla göre ciddi bir artış var. 5 aylık toplam cari açık geçen yıla göre yüzde 29,3 artarak 30.68 milyar doları buldu. 12 aylık toplam cari açıktaki yıllık artış ise yüzde 75’i buldu.
- Mal ticaretindeki açık yüzde 14,8 oranında artarak 35 milyar dolara çıktı. Ancak dış ticaret dengesinin ana gövdesindeki gelişmeler çok daha olumsuz. Çünkü altın ve enerji hariç dış ticaret açığındaki artış yüzde 307’yi buluyor. Altın ve enerji hariç dış ticaret açığı dörde katlanarak 1,67 milyar dolardan 6,81 milyar dolara çıktı.
- Sonuç olarak geçen yılın ilk 5 ayında enerji ve altın hariç cari işlemler 5,22 milyar dolar fazla verirken bu yılın aynı döneminde 2,33 milyar dolar açık var.
- Cari işlemler dengesinde yaz döneminin “kurtarıcısı” olan turizm gelirleri ilk 5 ay itibarıyla geçen yılki düzeyini koruyor.
- Sermaye hareketleri cephesinde geçen yılın ilk 5 ayında toplam 611 milyon dolarlık giriş varken bu yılın aynı döneminde 2,67 milyar dolarlık çıkış var.
- Sonuç olarak geçen yılın ilk 5 ayında döviz rezervlerinde meydana gelen kayıp geçen yıla göre 10,23 milyar dolar ve yüzde 44,3 gibi ciddi bir artışla 33,35 milyar dolara tırmandı.
- Döviz rezervi kaybında başrolü, yerli sermaye kaçışı ile kaynağı belirsiz döviz çıkışı oynadı.
- Geçen yılın ilk 5 ayında kaynağı belirsiz döviz çıkışı 7,37 milyar dolar olmuştu. Bu yıl kaynağı belirsiz döviz çıkışı 11,11 milyar dolarlık artışla 18,48 milyar dolara çıktı. Kaynağı belirsiz döviz çıkışı geçen yılın 2,5 katını buldu. Türkiye’de özellikle son yıllarda kaynağı belirsiz döviz kalemi ödemeler dengesi kayıtlarındaki zaman farkları veya boşluklardan çok yerli sıcak paranın sistem dışına çıkması veya girmesiyle ortaya çıkıyor. Dolayısıyla kaynağı belirsiz döviziz çıkışındaki bu artış, yerli sıcak paranın sistem dışına kaçışını yansıtıyor.
- Döviz rezervi kaybındaki ikinci önemli faktör yerli sermayenin kayıtlı olarak yurt dışına çıkması. Yerleşiklerin doğrudan yatırım ve portföy yatırımı olarak yurtdışına çıkardıkları kaynak miktarı geçen yıla göre yüzde 2,33 artarak 23,63 milyar doları buldu.
- Doğrudan yatırım olarak yurtdışına çıkan sermaye, 950 milyon doları gayrimenkul yatırımı olmak üzere 4,23 milyar dolara çıktı. Geçen yılın ilk 5 ayına göre artış yüzde 20,9 düzeyinde.
- Bu arada yerleşiklerin yurtdışına doğrudan yatırım olarak çıkardıkları döviz miktarı, yabancıların Türkiye’ye getirdikleri doğrudan yatırım miktarını da aştı. Yabancıların getirdiği doğrudan yatırım miktarı geçen yıla göre göre yüzde 14,8 azalarak 4,01 milyar dolara geriledi. Bunun 983 milyar doları gayrimenkul alımından, 1,79 milyar doları da yabancıların Türkiye’deki şirketlerine borç olarak verdikleri “diğer sermaye” kaleminden oluşuyor. Yani gerçek doğrudan yatırım miktarı 1,24 milyar dolardan ibaret. Bu kalemi dikkate alırsak yabancı doğrudan sermaye girişinde yüzde 40,1’i bulan bir düşüş var.
- Yerli sermaye kaçışında asıl büyük hareket sıcak para tarafında. Yılın ilk 5 ayındaki yerli sıcak para kaçışı geçen yıla göre yüzde 439’luk bir sıçrama ile 3,6 milyar dolardan 19,4 milyar dolara fırladı.
- Yurtdışında hisse senedi ve tahvil yatırımı olarak kaçan döviz miktarı geçen yılın 2,7 katına çıkarak 9.98 milyar doları buldu. Geçen yılın ilk 5 ayında yerleşikler yurtdışındaki mevduatlarının 106 milyon dolarını yurtiçine getirmişken, bu yıl 9,42 milyar dolar yurtdışına mevduat olarak çıktı.
- Bunların doğrudan bir sonucu olarak yurtdışından net kredi borçlanması ikiye katlanarak 24,15 milyar dolara ulaştı.
- Yabancı sıcak sıcak parada geçen yıl İmamoğlu operasyonunun etkisi ile 1,73 milyar dolarlık çıkış olmuştu. Bu yılın ilk 5 ayında 11,37 milyar dolarlık giriş var. Ancak burada aydan aya büyük bir oynaklık yaşanıyor. En son mayıs ayındaki yabancı sıcak para hareketlerinde hisse senedi ve yatırım fonunda çıkış olmasına karşılık giren paranın çok büyük ağırlıkla mevduatta olması dikkat çekici. Öyle gözüküyor ki yabancı sıcak para da takas süresini bile beklemeden çıkacak şekilde pozisyonlanıyor. Sıcak para kısa vadeli vur-kaç stratejisini sürdürüyor.
