Sermaye sözcüğünün bilindiği gibi anlamları çok. Ekonomide akçeye çevrilebilir malların tamamı, anamal, başmal, kapital, meta, servet gibi. Mecazi ve argoda da kullanıyoruz. Küresel sermaye, iş dünyasındaki ve birey sermayesi yaşamın gerçeği. Zenginlik, fakirlik her yerde. Bir de gezegenimizin sonlu sermayesi (kömür, petrol, doğal gaz ve cevherler) ile doğal sermayesi var. Sıraladığım tanımların hepsinin başına “Biyo” ekleyip birleşik kelime yaptığımızda su ve kara ekosistemlerimizdeki doğal sermayeyi tanımlarız. Doğal sermaye Güneş’in gücünün fotosentezle yaşamımızda yarattığı değerdir. Bu değer için “Biyokapasite” ile yenileyici, yenilenebilir kapasite diğer deyişle ekosistemlerin yenilenme oranı niceliksel belirlenerek insanın “Ekolojik Ayak İzi (EAİ)” karşılaştırılmakta. İnsan biyokökenli ürünler olarak biyokimyasal, biyomalzeme, biyoyakıt, biyoelektrik tüketir, atık çıkarır. Atık yönetimi yenilenme döngüsünde kritiktir. Biyokapasite muhasebesiyle bir şehrin, bölgenin, ülkenin, ekosistemlerin yenilenmesi izlenirken, tüketimin çevreye etkisi sayısal ortaya konmakta.
EAİ gıda ve lif, orman ürünleri, yerleşim ve altyapı alanları ile antropojenik karbon emisyonlarının emilimi de dahil olmak üzere insanın yaşamını sürdürmek için talep ettiği kaynakları sağlayacak gezegenin gereken toplam alanının ölçüsüdür. EAİ için Mathis Wackernagel ve William Rees’in 1990’daki çalışmasını temel alan Küresel Ayak İzi Ağı 2003’ten beri öncü yapılanma. EAİ Gezgini adlı açık veri platformu ile EAİ Hesaplayıcısı kullanımda. Biyokapasite ve EAİ ile üretken araziler(ekilebilir, otlak, orman arazileri), balıkçılık alanları ve yapılaşmış araziler ölçülerek Küresel Hektar(kha) ile boyutlandırılmakta. Diğer deyişle gezegenin ortalama verimliliği üzerinden 1 ha arazinin yenilenme, üretim kapasitesi kha olarak karşılaştırılabilir bir sürdürülebilirlik göstergesi olarak bizlere bugün ve yarın için uyarı verir.
“Küresel Limit Aşım Günü”
Her yıl EAİ büyümekte, maalesef Biyokapasite fazlası tüketim gerçekleşerek EAİ ile Biyokapasite arasındaki makas açılmakta. Gezegenimizin bize sunduğu doğal kaynakların tamamını tükettiğimiz tarih “Küresel Limit Aşım Günü” olarak hesaplanıyor. ”Ekolojik Borç Günü” olarak da bildiğimiz bu tarih giderek yılın ilk aylarına doğru yaklaşırken, insan gelecek yılki EAİ hakkını erken tüketerek gezegenine borçlanıyor. Doğal sermayesini iyi yönetemeyen insan için gidişat korkutucu. Ancak henüz geç değil. Değişmek için dönüşüm yolunda güzelim dünyamızın mavi ve yeşilinin sermayesini daha düşük EAİ ile harcayarak ülkemizin ve küresel limit aşım gününü erteleyebiliriz.
Küresel Ayak İzi Ağı 2006’dan beri bugünü duyuruyor. 1971’den başlayarak karşılaştırılabilir veri için çalışıldı. İlk Küresel Limit Aşım Günü için 25 Aralık 1971 bulundu. Birçok ülkede böylesi bir gün yok. Çünkü kişi başı EAİ kişi başına kha’dan düşük.2025 Küresel Limit Aşım Günü 24 Temmuz olarak hesaplanarak kha değerine göre yüzde 80 daha çok tükettiğimiz, ekolojik borçlanmamızın uyarıcı mertebesi ortaya kondu. Küresel Ayak İzi Ağı’nın haziran başındaki basın bülteninin az sayıda ulusal yansımaları olurken bazı sosyal medya paylaşımları yapıldı. Ülkemiz için de 18 Haziran “dikkat doğal sermayeni kötüye kullanıyorsun günü” oldu. Bu veri, gündemdeki onca sorunlarımız yanında yaygın ilgi ve kaygı hiç oluşturmadı.
Yurttaş ve iş dünyası bugünü erteleyebilir. Ötelemek için yapmalı? Cevap: Sürdürülebilir günlük ve iş yaşamını başarmak. Bu köşe, gazetemizin Sürdürülebilir Ekonomi sayfası hep yapılagelen en iyiler ile yapılması gereğini aslında çok iyi bildiğimiz, çoğu kere yok saydığımız doğal sermaye döngüsünü koruma, yaşamda her yerde sürdürülebilirlik yönetimi için sizlerle. Sürdürülebilir tüketim-üretim- hizmet için en iyi atık-su-enerji yönetimini, mevcut en iyi teknolojiyle kaynak verimli gerçekleştirmeliyiz. Kaynak verimliliği demek başta doğal sermayeyi, tüm girdileri en iyi yönetmek demek. Çevresel sürdürülebilirlik yönetimi başarısı demek. Çünkü hayatta kalmamız ve refahımız için ihtiyaç duyduğumuz her şey doğrudan veya dolaylı olarak bize doğadan ulaşır. İnsan ve doğanın üretken bir uyum içinde var olabileceği koşulları yaratıp koruyarak doğal sermayeyi gelecek nesillerin ihtiyaçlarına sahip çıkarak, ekosistem ve ekonomi arasındaki etkileşimi dengeleme sürdürülebilir olma, daimi olma demek. Biyokapasite aşılmamalıdır. Böylece hem sermayenin dolar yeşili hem de doğal sermayenin yeşili için kişi ve/veya kuruluş karlı çıkar. Sermayenin iki yüzünde de düşük EAİ ile insan ve gezegenin geleceği kazanır.
