Son 10 yıla baktığımda 7 baz ve üzerinde Tüketici Güven Endeksi 4 defa düşmüş, Eylül 2018’de 89’dan 81’e, Mayıs 2019’da 84’ten 77’e, Ağustos 2023’te 80’den 68’e ve geçen ay Ekim 2026 da 92’den 85’e düştü.
Fon krizinin ardından ekonomin çarkları yavaşlamaya başladı. Ekonomik aktivitelerin daralması zayıf talep nedeniyle azalan likidite şirketlerin Q4 ve 2027 yılında en stratejik ve önemli konusu olacak. Bireyler bizim hesabımıza göre Fon, Hisse Senedi ve Altın’ın değer düşüklüğü nedeniyle (mevduat ve Yastık Altı) 3,6 trilyon TL, USD bazında 106 milyar USD 2 ay içinde servetlerinden kaybettiler. Kayıp, Fon’dan 979 milyar TL, Hisse Senedinden 1,016 milyar TL, Altın’dan 2,061 Milyar TL olur iken TL mevduatta 135 milyar TL artışla servetleri iki ay içinde eridi ve Tüketici Güven Endeksi Eylül’de 92’den 85’e geriledi.
1- Son 10 yıla baktığımda 7 baz ve üzerinde Tüketici Güven Endeksi 4 defa düşmüş, Eylül 2018’de 89’dan 81’e, Mayıs 2019’da 84’ten 77’e, Ağustos 2023’te 80’den 68’e ve geçen ay Ekim 2026 da 92’den 85’e düştü. Daha önceki her düşüşte Tüketici Güven Endeksi tekrar aynı seviyelere gelmesi için 5-6 ay süre geçiyor. Daha kötüsü Tüketici Güven Endeksi’nden her düşüşü izleyen yılda ekonomi daha yavaş büyüyor. 2019 yılında ekonomi %1,9, 2020 yılında % 1,6 ve 2024 yılında ise % 3,6 büyüdü. Bu büyüme hızları tarihi ortalamaların (% 4,5) çok altında.
2- Kredi Kartı harcamalarındaki reel büyüme hız kesti ve yavaşlıyor. Bireyler servet etkisi ile para harcamak istemiyorlar. Kredi Karı harcamalarını geçen yılın aynı ayı Ekim-Ekim karşılaştırdığımızda %10 civarında olan reel büyüme %3’e kadar geriledi. Bireyler harcamak istemiyor.
3- Ekim 2026’da sorunlu krediler (NPL)’de çok büyük artış kaydedildi. Geçen yılın aynı ayında 29,5 milyar TL sorunlu krediler bu yılın aynı ayında % 132 artarak 68,5 milyar TL olmuştur. KOBİ kredileri %181, Bireysel Krediler % 138 ve ticari+kurumsal krediler ise % 77 artmıştır. Geçen aynı döneminde kredi maliyeti (NPL giderlerin toplam krediye oranı) % 1,65 iken bu yılın aynı ayında % 2,9 olmuştur. NPL’de bu hız devam eder ise Bankacılık sektörünün karlılıkları üzerinde büyük baskı oluşturacaktır. Eylül sonunda 914,6 milyar TL olan NPL 1 ayda % 7,5 artarak 983,1 milyar TL’na ulaşmıştır. Teorik olarak bu artış böyle devam eder ise 1 yıl sonraki NPL 2,34 trilyon TL olur ve sektör açısından yönetilmesi zor olur. Bu nedenle bu trendin durdurulması lazım.
4- PMI Endeksi 47,9’dan 47’3’e geriledi. Daha kötüsü ülkemizin lokomotif endeksi otomotivde PMI endeksi 43’e geriledi.
5- Eylül 2026’da 101,3 olan Ekonomi Güven Endeksi Ekim 2026’da 97,3’e geriledi.
Özetle ekonomide öncü göstergeler büyüme açısından negatif, ekonomi soğuyor ve yavaşlayacağız. Bu nedenle ekonomi yönetiminin son günlerde odak olduğu fon krizinden biraz daha fazla zamanını büyümeye ve ekonominin canlanmasına ayırmalıdır. Ekonomi soğuduğunda çarklar yavaşlamaya başladığında zamanında alınmayan önlemlerin daha fazlası alınmak zorunda kalınabilir.
Bizim önerilerimiz:
1- TCMB para politikasını enflasyondan büyümeye ve ekonomik aktivitelerin artırılmasına yönelik olarak değiştirmelidir. Artık Ülkemizin önceliği Enflasyon değil ekonominin canlanmasıdır. Bu nedenle politika faizi ekonomik canlılığı sağlayacak seviyede olmalıdır.
2- Kredi büyümesine konulan kısıtlar veri bazlı kaldırılmalıdır.
3- TL ve YP Reeskont Kredilerinin TCMB tarafından limiti artırılmalıdır.
4- İhracat, döviz kazandırıcı faaliyet ve yatırımlarda krediler selektif bir şekilde desteklenmelidir.
5- Türk Eximbank sigortalı işlemlerde finansmana ulaşmayı kolaylaştırma için Türk Eximbank ile Ticari Bankalar arasında protokol yapılmalıdır.
6- Döviz Dönüşüm Desteğinde (DDD) firma üst limiti kaldırılmalı ve katma değerli ürün ihracatı ve döviz kazandırıcı faaliyetlerin finansmanında üst oran olan %6 uygulanmalıdır.
7- YTAK kredilerinde faizin asgari %30 seviyesi kaldırılarak mevcut Politika Faizi*%70 oranı % 25,2 oranı uygulanmasına başlanmalıdır.
8- İhracat ve Döviz Kazandırıcı Faaliyetlerin finansmanı kredi büyümesine girmesin.
9- Yatırım kredilerinde YTB’nin olmadığı durumlarda yatırımcının maliyetlerini artıracak KKDF uygulanmasın.
10- Yurt dışında yerleşiklere yapılan konut satışları da Reeskont kredileri ve DDD’i kapsamına alınmalıdır.
