TÜİK'in hesaplarına göre 2024 yılı TÜFE artışının yüzde 44,38, gayrisafi yurtiçi hasıla deflatörünün yüzde 59,28 olduğunu dikkate alırsak, reel sektörün 2024 yılında küçüldüğünü söyleyebiliriz.
Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK) ile Merkez Bankası'nın ortaklaşa hazırladığı sektör bilançoları istatistikleri, reel sektörün idari kayıtlara giren bilanço ve gelir tablolarına dayanan ayrıntılı bir veri seti ortaya çıkartıyor. Bu veri seti, bilanço ve gelir gider dengelerinin yıllar itibarıyla seyrini izleyerek reel sektörün performans ve sağlık durumunun röntgenini çekme imkânı sunuyor.
Finans ve sigorta faaliyetleri, kamu yönetimi ve savunma, sosyal güvenlik dışında tutan bu araştırma, böylece tüm reel sektörü kapsıyor. 2024 yılı araştırması bilanço esasına göre defter tutan 1 milyon 104 bin firmanın idari kayıtlara yansıyan verilerini yansıtıyor. Bu kadar geniş bir kapsama sahip olması, ortaya çıkan istatistiklerin önemini artırıyor.
2024 yılı verilerine, 2023 yılı verileriyle karşılaştırarak baktığımızda reel sektörün performans ve sağlık durumu ana hatlarıyla şöyle bir resim ortaya koyuyor:
- Bilanço esasına göre defter tutan 1 milyon 104 bin reel sektör, firmasında kayıtlı çalışan sayısı 14 milyon kişi. Firma başına ortalama çalışan sayısı ise 12,69 kişi oldu. 2023 yılına göre çalışan sayısındaki artış, firma sayısındaki artışın biraz gerisinde kaldı. 2024 yılında firma sayısındaki artış yüzde 3,14 olurken, çalışan sayısı yüzde 2,84 arttı.
- Ekonominin lokomotifi imalat sanayiinde istihdamın yüzde 0,5 gibi sınırlı bir düzeyde de olsa gerilemesi önemli. İstihdamını en fazla artıran sektörler ise yüzde 16,57 ile kültür, sanat, eğlence ve dinlence sektörü, yüzde 8,01 ile inşaat ve yüzde 7,78 ile konaklama ve yiyecek hizmetleri sektörü oldu.
- Kapsama giren reel sektör firmalarının toplam aktif büyüklüğü yüzde 38,64 arttı. Kapsanan firma sayısındaki artışı da dikkate aldığımızda firma başına ortalama aktif büyüklüğü artışı yüzde 34,42'de kaldı. TÜİK'in hesaplarına göre 2024 yılı TÜFE artışının yüzde 44,38, gayrisafi yurtiçi hasıla deflatörünün yüzde 59,28 olduğunu dikkate alırsak, reel sektörün 2024 yılında küçüldüğünü söyleyebiliriz.
- Cari aktif büyümesi içine bir yıl içinde nakde çevrilebilecek dönen varlık artışı, esası yatırımlardan oluşan duran varlık artışından daha yüksek oldu. Dönen varlıklar yüzde 44,53 artarken, duran varlıklar yüzde 33,54 arttı. Firma başına ortalama duran varlık artışı ise yüzde 29,48 ile çok daha düşük düzeyde kaldı. Bu veriler, 2024 yılında reel sektörün yatırımla büyüme tercihine uzak durduğuna işaret ediyor.
- Reel sektör varlıklarının cari büyümesinin kaynaklar cephesinde de yabancı kaynaklar öne çıktı. Özkaynaklar yüzde 36,67 artarken, yabancı kaynaklardaki artış yüzde 40,72 oldu. Yabancı kaynakların iç dağılımında da kısa vadeliler öne çıktı. Uzun vadeli borçlardaki artış yüzde 35,09, kısa vadeli borçlardaki artış ise yüzde 42,82 oldu.
- Borçların özkaynaklardan daha fazla artmasına bağlı olarak bilançoda yabancı kaynak oranı 0,73 puan artarak yüzde 48,55'ten yüzde 49,28'e çıktı.
- Gelir-gider cephesinde et satış gelirlerindeki artış yüzde 50,38 ile enflasyonu yakalamış gözüküyor. Satışların maliyetindeki artış ise yüzde 52,20 ile biraz daha yüksek.
- Kârlılık tarafındaki veriler ise olumsuz. Reel sektör firmalarının toplam esas faaliyet kârları, enflasyona rağmen yüzde 1,36 azalmış durumda. Net kârlarda da yüzde 0,64'lük bir gerileme söz konusu. Yüksek enflasyonu hesaba kattığımızda reel sektörün kârlarında ciddi bir reel düşüş olduğunu söyleyebiliriz.
- Bunun bir parçası olarak reel sektörün 2023 yılına göre aktif kârlılığı 0,80 puan gerileyerek yüzde 2,03'e, özvarlık kârlılığı da 1,50 puan gerileyerek yüzde 4,01'e indi.
- Bu olumsuz sonuçta finansman giderlerindeki artış belirleyici bir rol oynadı. Finansman giderlerindeki artış yüzde 48,26 oldu. Finansman giderlerinin esas faaliyet kârına oranı 28,08 puanlık bir sıçrama ile yüzde 55,83'ten yüzde 83,91'e tırmandı.
Veriler reel sektörün 2024 yılını hem kârlılık hem de yatırım ve sağlıklı büyüme açısından olumsuz karneyle kapattığını ortaya koyuyor.
