Mevcut politika çerçevesini gevşetmeye hazırlandığımız şu günlerde, şunu bilmeliyiz. OVP’nin itibarı hedeflerini ne ölçüde tutturabildiğine bağlı. OVP hedefleri gerçekçiyse, yani itibarlıysa, hepimiz davranışlarımızı OVP’ye göre ayarlıyoruz ve hedefler daha kolay tutuyor. Aksi olursa, yani OVP’deki hedeflerin gerçekleşeceğine inanmazsak, bu sefer davranışlarımızı daha olumsuz senaryolara göre ayarlıyoruz ve tabii hedefler şaşıyor.
Orta Vadeli Program (OVP) 2027-2029 açıklandı. OVP Türkiye ekonomisindeki en önemli metin. Bu metinde kamu kesimi Türkiye ekonomisi hakkında tahminlerini ve hedeflerini paylaşıyor. Ayrıca bu hedeflere ulaşmak için planladığı eylemleri de veriyor. Dolayısıyla OVP hepimizin dikkatle okuması gereken bir metin.
OVP’nin itibarı hedeflerini ne ölçüde tutturabildiğine bağlı. OVP hedefleri gerçekçiyse, yani itibarlıysa, hepimiz davranışlarımızı OVP’ye göre ayarlıyoruz ve hedefler daha kolay tutuyor. Aksi olursa, yani OVP’deki hedeflerin gerçekleşeceğine inanmazsak, bu sefer davranışlarımızı daha olumsuz senaryolara göre ayarlıyoruz ve tabii hedefler şaşıyor.
Geçen seneki OVP açıklandığında 2022 ve 2025 yılları arasında yayımlanan OVP’lerin hedeflerini tutturma konusundaki performanslarını incelemiş ve genel olarak enflasyon hariç hedeflerini tutturduğunu belirtmiştim. OVP’ler büyüme, istihdam, kamu maliyesi, cari denge gibi alanlarda hedeflerini başarıyla tutturuyor, fakat enflasyon her zaman hedeflenenden daha yüksek geliyordu. Bu yazımın bağlantısını meraklısı için aşağıda veriyorum.
Bu seneki OVP’yi değerlendirirken, OVP’lerin hedeflerini tutturma konusundaki hakkını teslim edelim ama gelin şu enflasyon tahminlerine biraz daha yakından bakalım. OVP’ler teknik olarak güçlü metinler olduğuna göre enflasyon konusundaki sapmaları anlamak durumundayız. Sonra da bunun üzerine biraz düşünelim.
Tüketici fiyatları gelişmeleri (yüzde)
|
|
OVP |
Gerçekleşme |
Fark (yüzde puan) |
|
2022 |
9,8 |
64,3 |
54,5 |
|
2023 |
24,9 |
64,8 |
39,9 |
|
2024 |
33,0 |
44,4 |
11,4 |
|
2025 |
17,5 |
30,9 |
13,4 |
|
2026 |
16,0 |
29,4* |
13,4 |
|
2027 |
21,0 |
… |
… |
Kaynak: CSBB, TÜİK, TCMB
Piyasa katılımcıları gerçekleşme tahmini*
Tabloda 2022’den bugüne OVP Programlarında öngörülen enflasyon oranları ve gerçekleşmeler var. Son beş yılda enflasyon gerçekleşmeleri hep Programın üzerinde olmuş. Neden? Öncelikle tek bir neden olmadığını söyleyelim. Hemen her senenin farklı bir hikâyesi var. 2022 ve 2023 yıllarında gerçekleşmelerin Programın çok çok üzerinde olduğuna dikkat edin lütfen. Bunun nedeni ekonomi politikasındaki değişim. Buna karşın 2024’ten bugüne Program ve gerçekleşme arasındaki farklar daha az ama bu farklar da hep enflasyon gerçekleşmesinin lehine olmuş. Yani gerçekleşen enflasyon hep programlananın üzerinde gerçekleşmiş.
Ayrıca 2024-2026 arasındaki üç yılda hem gerçekleşen enflasyonun hem de Programlanan enflasyonun beraberce aşağıya indiğine, fakat oluşan hata marjının yaklaşık aynı düzeyde (11-13 puan arası) kaldığına da dikkat edin lütfen.
Şimdi 2024-2026 arasını nasıl yorumlayalım? Enflasyon her zaman OVP tahmininin 12-13 puan üzerinde gerçekleştiğine göre, uyguladığımız dezenflasyon politikasının etkili olacağını tahmin ettiğimiz -ve kesinlikle etkisiz olan- bir unsuru olabilir mi? Ya da iyimser bir bakışla enflasyonun devamlı gerilediğine bakarak, Program öngörülerinin sadece aceleci bir iyimserlik içinde olduğunu ama ana trendi yakaladığını mı düşünmeliyiz? Bence ikisi de değil.
Peki, doğru yanıt nedir o zaman? Yanıt çok daha basit.. 2023’te yüzde 80’lere kadar yükselen enflasyon 2024’de gerilemeye başladı ve 2025’te de yüzde 30’lar düzeyinde yeni bir dengeye oturdu. Aslında Haziran 2025’ten bugüne enflasyon oranındaki gerileme yok denecek kadar az. Yaklaşık 1,5 yıldır enflasyon yüzde 30’larda, neredeyse yerinde sayıyor. Buna karşın hedefler ve tahminler değişiyor.
Yani enflasyonu geriletmeyi başaramamış durumdayız. Başardığımız şey enflasyonun artmamasıdır. Tabii ki enflasyonun artması hiç istenmeyen bir şey olduğu için, hepimiz enflasyonda bu olasılığa bakmamaya eğilimliyiz ama uygulanan politikanın enflasyondaki olası artışları engellediğini de fark etmeliyiz.
O halde mevcut politika çerçevesini gevşetmeye hazırlandığımız şu günlerde, şunu bilmeliyiz: Eğer politika çerçevesini yanlış araçla, yanlış yerden gevşetirsek, olası bir enflasyon artışı oldukça ihtimal dahilindedir. Politika çerçevesini gevşeteceksek bunu doğru yerden ve doğru araçla yapmalıyız.
https://www.ekonomim.com/kose-yazisi/kizilelma-neresi/844022
