Ekonomik aktivitelerde yavaşlama kredi kartı harcamalarında da hissedilir olmaya başladı. TCMB’nin 31 Ocak 2025 verilerini analiz ettik ve ilginç sonuçlar elde ettik. Zaten geçen hafta 2025 yılının ilk enflasyon raporunu geçen hafta açıklayan TCMB Başkanı Sayın Karahan da kredi kartı harcamalarının yavaşlamasına vurgu yapmıştı: “Ocak ayına ilişkin veriler kart harcamalarında aylık ve çeyreklik bazda azalışı ima etmektedir. Firma görüşmelerinden edinilen tüketim harcamalarına ilişkin bulgular da ocak ayı itibarıyla ilk çeyrekte iç talebin hız kestiğine işaret etmektedir.”
Veriler ekonomideki aktivitenin zayıfladığını gösteriyor
2025’in ilk beş haftasında kredi kartı ile yapılan harcamalar 1,75 trilyon TL’dir. Son 100 günlük haftalık ortalama harcama tutarı 332 milyar TL olup son haftayı saymaz isek 2025 yılı Ocak ayı ortalaması 322 milyar TL’dir. Rakamlardan çıkarımımız, Ocak/2025 ortalaması 100 günlük kredi kartı harcamasının altında kalmıştır. Eğitim, sağlık, sigorta, vergi, hizmet ve yemek harcamaları 100 günlük ortalamanın üzerinde seyrederken market, akaryakıt, giyim, mobilya ve araç kiralama 100 günlük ortalamanın altında kalmıştır. Kredi kartı harcamaları içinde %17,7 ile en çok pay alan market harcamalarında gözle görülür yavaşlama var. Son beş hafta sırasıyla, 62,6 milyar TL, 57,4 milyar TL, 59,4 milyar TL, 57 milyar TL ve 57,9 milyar TL olup son 100 günlük ortalama olan 59,3 milyar TL’nin altında seyretmektedir; %5’lik Ocak ayı enflasyonuna karşın. 31 Ocak 2025 tarihinde kredi kartı ile yapılan vergi ödemesi 45,4 milyar TL ve online alış verişler için yapılan kredi kartı harcaması ise pik yaparak 31 Ocak 2025 haftasında 130 milyar TL’ye ulaşmıştır (muhtemelen motorlu taşıtlar vergisinin etkisi oldu). Veriler bize ekonomideki aktivitenin zayıfladığını gösteriyor.
Tahsili gecikmiş kredi kartı borcu tehlikeli büyüyor
Öte yandan sorunlu kredi kartı işlemleri de hızlı artmaya başladı. 2023 yılında 865,648 kişi kredi kartı borcunu ödeyemez iken 2024 yılında borcunu ödeyemeyen kişi sayısı %59 artarak 1.375.609 kişiye ulaştı ve sadece Aralık 2024’te kredi kartını ödeyemeyen kişi sayısı 180,916 oldu ve artarak devam edecek görünüyor. 27 Aralık 2024 tarihinde 53,8 milyar TL olan kredi kartı tahsili gecikmiş alacak 31 Ocak 2025 tarihi itibariyle 63,7 milyar TL’ye ulaştı ve artış oranı %18,4 olup görüşümüz tehlikeli büyüyor. Bankalararası Kart Merkezi verilerine göre Ülkemizde 129,4 milyon adet kredi kartı var ve aylık ortalama 1,5 trilyon TL harcama yapılıyor. Harcamalarda yavaşlamanın enflasyon ile mücadelede TCMB’nin elini güçlendirirken şirketler açısından değerlendirdiğimizde negatif olup 2025 yılının talep açısından zayıf olacağını gösteriyor. Zaten 2024 kötü bir yıl oldu. Bir yandan değerlenen TL ile ihracat yapmak zorlaştı bir yandan dış ticaret pazarımız olan Avrupa Birliğinde aşırı yavaşlama ve EUR/USD paritesi ve iş gücü maliyetlerindeki artış şirketlerin satış ve fon yaratma kapasitesini düşürürken yüksek faiz nakit akışını bozuyor. BDDK verilerine göre Bankalar, Faktoring ve Leasing için ödenen faiz 2023 yılında 1,333 milyar TL iken %135 artarak 3,127 milyar TL’ye ulaştı ve bu hesaba FX kredilerin kur farkı dahil değil. Toplam şirketlerin yurt içi bankalar ve yurt dışından kullandığı krediler ile 260 milyar USD döviz kredisi kullanıyor.
Sonuç olarak, 2024 zor bir yıl oldu her açıdan ve 2025 yılında daha zor olan makro ekonomi içinde iş yapacağız. Bir yandan tarifeler, bir yandan jeopolitik konular işleri zorlaştırırken yüksek faiz, düşük yurt içi ve dışı talep, artan üretim ve hizmet maliyetleri şirketlerin fon yaratma kapasitesini azaltırken yüksek kredi faizi ve TCMB’nin kredi büyümesine getirdiği sınırlama şirketlerin borç servisi yapmasını güçleştirmektedir. Kredilerde sorun olma döngüsü, bireysel, KOBİ ve Ticari -Kurumsal şeklindedir. Bireyler ve mikro ve küçük işletmelerde başladı. Şirketler tarafında işlerin daha fazla sorunlu hale gelmeden TCMB ihracat kredilerinde büyüme sınırını kaldırması ve TL reeskont kredilerinde uyguladığı faizde çarpanı 0.63 yerine 0.50 ( Politika faiz*0,5) uygulaması reel sektörün sorunlarını biraz hafifletecektir.
