10. Birleşmiş Milletler (BM) Uluslararası Bilimde Kadın ve Kız Çocukları Günü, 11 Şubat 2025’te bizlere kadın ve kız çocuklarının Bilim, Teknoloji, Mühendislik ve Matematik(STEM) eğitiminde cinsiyet farkı ile sürmesini sayılarla yine ortaya koyuyor. BM Eğitim, Bilim ve Örgütü (UNESCO) ile BM-Kadın (UN-Women) öncülüğünde kadın ve kız çocuklarının bilime tam ve eşit erişim ve katılımının, sürdürülebilir kalkınma ve barışı sağlamak için mühim konumunu küresel vurgulamak için bugünü kutlarken sayılar kaygımız oluyor. Onuncu yılda, Genel Merkez’deki sempozyumda, Paris’ten STEM kariyerinde kadın ve kız çocuklarının bilimdeki sesi yükselerek “Bilimdeki Cinsiyet Farkını Kapatmak İçin UNESCO Eylem Çağrısı” yapılacak. Çağrıda son on yılda disiplinlere ve ülkelere bağlı olarak değişen başarılarla bazı ilerlemeler kaydedilmesine karşın bilimde cinsiyet eşitliğinin hala yakalanmadığı, üç bilim insanından yalnızca birinin kadın olduğu, bu eşitsizliğin sadece kadınları etkileyen bir sorun olmadığı, bilimsel ilerlemeyi sınırlandırdığı, ülkelerin gelişimini, barışçıl toplum inşa çabalarını engellediği bildirilerek paydaşlara “Bilimde cinsiyet kalıplarını ve önyargılarını yıkma; Kız çocukları için bilimde eğitim yollarını açma; Kadın bilim insanlarını çeken, tutan ve ilerleten iş ortamları yaratma” üçlü vurgusu var. Ülkemizde coşmalıyız. Çünkü Gazi Mustafa Kemal Atatürk’ün dediği gibi “Bizim toplumumuz için ilim ve fen lazım ise, bunları aynı derecede hem erkek hem de kadınlarımızın iktisap etmesi lazımdır”.
İkinci Dünya Savaşı ardından ülkemizin de yer aldığı yirmi ülkece 1945’te kurulan UNESCO Sözleşmesi’ni efsane Milli Eğitim Bakanı Hasan Ali Yücel imzalamıştı. İlk yürütme kurulunda Reşat Nuri Güntekin temsiliyet yapmıştı. Dünya Mirası Listesi’ne yeni bir kültürel varlığımız girdiğinde UNESCO adı gündeme geliyor. Ülkemiz UNESCO Anma ve Kutlama Yıl Dönümü Programı’nda da değer yaratıyor: Yunus Emre’nin Vefatının 700. Yıl Dönümü, Divan-ı Lügat-it Türk’ün Yazılışının 950. Yıl Dönümü gibi. Yapılagelenler mühim. UNESCO Türkiye Millî Komisyonu çalışmalarında erişebildiğim kaynaklara göre Uluslararası Bilimde Kadın ve Kız Çocukları Günü’nün ülkemizde hak ettiği gibi kutlanmadığı kanaatine vardım. Yönetim Kurulu üyelerimizin her biri birbirinden kıymetli yurttaşlar. Bilim insanı, mühendis, sivil toplum lideri, köşe yazarı, anne duruşumla paydaşlığa hazırım.
Paydaşlık, birlikte eyleme geçme önemli. BM Sürdürülebilir Kalkınma Amaçları(SKA) ile Gündem 2030 için; Aşırı yoksulluğu sona erdirme; Eşitsizlik ve adaletsizlik ile mücadele; İklim değişikliğini düzeltme üç sözünü vererek yeşil, dijital, döngüsel üçüz dönüşümü için kadın ve kız çocukları odağında SKA4: Nitelikli Eğitim; SKA5: Toplumsal Cinsiyet Eşitliği; SKA10:Eşitsizliklerin Azaltılması; SKA17: Amaçlar İçin Ortaklıklar için hedefler yerine getirilmeli. Dijital çağda kız çocuklarımız için STEM eğitimi yeri hiç tartışılamaz. STEM İşleri, yeşil iş fırsatları hızla büyürken, yeni işler ve hiç duyulmamış iş tanımları gelirken kızlarımız geride kalmamalı. Kuruluşların sürdürülebilirlik yönetimi, başta iklim değişikliğine etkilerinin göstergesi Karbon Ayak İzi olmak üzere çevresel etkilerin azaltılmasında SKA13:İklim Eylemi için ilerlerken kız çocuk eğitimi ve iş dünyasında kadın duruşu önemli.İklim okur yazarı kızlarımız STEM eğitimi ile iklim teknolojilerine güç katmak için emek vermeli.
İklim değişikliği mücadelemiz bilim ve teknoloji tabanlı ilerleyebilir. Bu devasa kriz için, hepimizin, başta iş dünyasının yükümlülükleri ortada. Eylül 2023’te kurulan Sürdürülebilir Üretim ve Tüketim Derneği (SÜT-D) olarak ülkemizde karbon yönetimi kapasitesi artırma eylemimizle 2014’ten beri Çevre Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı ve İstanbul Teknik Üniversitesi (İTÜ) ana desteğinde konusunun ilki ve teki İstanbul Karbon Zirvesi’ni iş dünyası odaklı gerçekleştiriyoruz. Bu yıl 14-15 Nisan’da. Bekleriz. İTÜ Öğretim Üyesi, SÜT-D Başkanı görevlerimle yürüttüğüm paydaş iletişimim verisine ve de kariyerim boyunca izlememe dayanan kıyaslama değerlendirmeme göre sürdürülebilirlik yönetimi üst başlığında ve karbon yönetimi özelinde de Türkiye’mde kadınlar sayısal önde. Kadın bilim insanları ve sürdürülebilirlik profesyonelleri arı gibi çalışıyor. Yeni sürdürülebilirlik yönetimi bölümleri kuruluyor. Çünkü sürdürülebilirlik yönetimi kesinlikle sadece raporlama olmayıp, bu yeşil işler de sadece çevre mühendislerinin işi kesinlikle değildir. Kuruluş burada SKA5: Toplumsal Cinsiyet Eşitliği önceliklemesi ile kadın istihdamı, STEM İşleri, disiplinler arası yapılanma gereği üçlüsünü dikkate alarak insan kaynakları yönetişimini yürütebilir. Bir hususu da unutmamak gerek. Kuruluşların “Kurumsal Sosyal Sorumluluk (KSS)” faaliyetlerindeki “Kurumsal” sözcüğü hem sosyal, hem de çevresel konuları içermektedir. Çevresel sürdürülebilirlik yönetimi teknik bir yönetim olup STEM İşleri itici güçtür. STEM İşi sahibi kadınlarımız için kızlarımızın eğitimi önemli. İş dünyamızın lider markaları bu başlığı KSS faaliyetlerinde öncelikleyerek biz paydaşlarında umut ve güven yaratabilirler. Az sayıda ama etkili örneklerimiz var. Alkış. Uluslararası Bilimde Kadın ve Kız Çocukları Günü’müz kutlu, güzelim ülkemizde STEM eğitimi güçlü olsun. Bu yazımı İTÜ’lü olmak için uğraş veren kız çocuklarımıza ve İTÜ’lü kadın mühendislerimize ithaf ediyorum.
