Bu hafta, sürmekte olan 81.Birleşmiş Milletler (BM) Genel Kurulu (UNGA81; 8-28 Eylül) için ayrı önemli. Liderler barış; güvenlik; iklim değişikliği; insani yardım; sağlık konuşacak. Yüksek Düzey Haftası ile Küresel Amaçlar Haftası ilerlerken Newyork (NYC) İklim Haftası (20-27 Eylül 2026), BM İklim Değişikliği 31. Taraflar Konferansı (COP31) öncesinde kritik. Climate Group’un düzenlediği bu hafta uzmanlar, iş dünyası ve karar vericileri bir araya getiren küresel en büyük etkinlik. Gıda üretim ve tüketiminde dönüşümü hedefleyen, kâr amacı gütmeyen Food Tank iki etkinlik yapıyor: 21 Eylül’de BM Çevre Programı (UNEP) ile “Gıda İsrafını Çözmek: İklim Krizi için Anahtar Çözüm ”, 22 Eylül’de NYC Belediye Başkanlığı ile “İnsan Odaklı, İklim Dostu, Gıda Öncüsü NYC”. Food Tank, COP31’e geliyor. Tanışıp paydaş olacağım.
COP31 eylem gündemi 10 öncelikli alanından biri Sıfır Atık olup bize yakışan ev sahipliğinde konferansın devasa yerleşkesinde, Antalya’nın yeşilinde, mavisinde doğamızı ve kültürümüzü de tanıtırken mutfağımızın benzersiz tadının akıllarda kalmasını ve en iyi atık gıda yönetimini başaracağız.
Artan atık çıkışı biyoçeşitlilik kaybı, çevre kirliliği, iklim değişikliği üçlü gezegen krizi için büyük sorun iken atık gıda ise açlık, kentsel altyapı ve halk sağlığı üzerinde yükselen baskısını artırıyor. BM verisine göre gayriresmi yerleşim bölgelerinde yaşayan 1,1 milyardan fazla insan etkilenirken 1 milyardan fazla öğün israf edilip küresel sera gazı emisyonlarının yüzde 8-10’una sebep olunuyor. Bu nedenlerle atık gıdanın azaltılması Aşırı Yoksulluğu Sona Erdirme; Eşitsizlik ve Adaletsizlik İle Mücadele; İklim Değişikliğini Düzeltme üç sözünü UNGA69’da, 2015’te vererek ilerlediğimiz ve vaktin giderek azaldığı BM Gündem 2030: Sürdürülebilir Kalkınma Amaçları (SKA) için ve de Paris Anlaşması gereğince önemli. İnsan ve doğası için daha döngüsel daha dayanıklı daha adil şehirlerin inşası için atık gıda yönetiminin tartışılamaz yeri mühim.
Halen Zero Waste Estonia (ZWEE) adıyla etkin farkındalık yaratan, 2011 yılında Estonya’da temizlik eylemi hedefl i Lets’s Do It Vakfı (LDIF) kurularak Dünya Temizlik Günü kutlaması ve eylemler başlatıldı. Sürdürülebilir Üretim ve Tüketim Derneği (SÜT-D) olarak 2020’de dijital yaşamı temizleme ilk çağrımızı yaparak sivil toplum katkımızı sunmaya başladık. BM Aralık 2023’te 20 Eylül’ü Dünya Temizlik Günü ilan ederek paydaşları temizlik ve farkındalık faaliyetlerine davet etti. Bu yıl “Temiz Tabaklardan Temiz Şehirlere” teması atık gıda çıkışını önleyerek gıda israfına odaklanma ve döngüsel ekonomide sürdürülebilir kalkınan dirençli şehirler kurma eylemini hızlandırma için seçildi. 19-21 Eylül tarihlerindeki 2026 kutlaması Çin’in Shaoxing şehrinde BM-Habitat etkinliğinde, sorumlu üretim-tüketim-satın almayı yaygınlaştırma; atık azaltımı ve ayrı toplama günlük alışkanlıkları teşvik; yerel atık gıda yönetimi ve döngüsel ekonomi sistemleri güçlendirme; dayanıklı şehirleri destekleyen ortaklıklar ve politikalar geliştirme gerekliliklerine odaklanıldı.
Her bir lokmamızda, tabağımızda enerji, su, doğamızın kaynakları, emek ve akçe saklı. Her atık lokmamızda da olan bu saklı servet, gezegenimizin ve kesemizin sermayesi. Temiz tabakla sofradan kalkarak temiz şehirlerimiz için sürdürülebilir yaşam kültürümüzle ilerlemek gerek. Atık gıda yönetimi önceliklemesinde tabağımıza bitkisel ve hayvansal ürünlerin gelişine dek olan süreçte, tarımda ve gıda sektörlerindeki en iyi atık yönetimi ile tarlada, çiftlikte, hasat sonrasında, gıda işlemesi, hizmeti ve perakendesinde gıda kaybı mümkün en az olarak gıda israfı SKA12: Sorumlu Üretim ve Tüketim ile önlenmelidir.
2025 tarihli Gıda Kaybı ve İsrafı (FLW) Azaltılmasının Potansiyel Etkileri: Üçlü Zorluk ve Maliyet- Fayda Analizine Etkileri adlı Ekonomik İş Birliği ve Kalkınma Teşkilatı (OECD) raporunda gıda güvenliği, çevresel sürdürülebilirlik yönetimi ve kırsal hane halklarının geçim kaynakları üzerindeki etkilerinin analizi mükemmel ortaya koyarak politika yapıcılar için FLW azaltım stratejileri hazırlama ve uygulamada fayda-maliyet dengelemesinin gereğine vurgu yapıyor. Halen 2030’a dek yüzde 26-47 aralığında küresel FLW azaltım ülke hedefleri var.
BM Uluslararası Gıda Kaybı ve İsrafı Farkındalık Günü’nde, 29 Eylül 2026’da “İnsan ve Gezegen İçin Gıda Kaybı ve İsrafı Durdurun” diyerek COP31 öncesinde atık gıda gündemimizde yine olacak. Hepimize, sahip olduğumuz her şapkamızla düşen görevler var. Çünkü insan nerede ise atık gıda da orada.
