Günümüzde hızla büyüyen bir veri trafiği ve büyük bir internet alt yapısı var. Aslında dijital anlamda yaptığımız her şeyin alt yapısında mutlaka bu yapılar var. Dünyanın önde gelen büyük veri merkezleri, hizmet sağlayıcılar da bu altyapıyı kullanıyor. Bu hatlar karadan, denizden pek çok noktadan hizmet veriyor. Çok da fark etmediğimiz bir şekilde İstanbul işte bu veri trafiğinin önemli bir merkezi olma noktasında… Buna en büyük katkıyı yapan şirketlerden biri ise 2015 yılında Türkiye’ye gelen dünyanın önde gelen internet değişim noktası (IX) operatörü DE-CIX (Okunuşu: Dekiks)… DE-CIX, İstanbul ile eşleşen tüm uluslararası ağların yüzde 93’ünü barındırıyor. Alt yapıda işi olmayanların DE-CIX ve benzeri şirketleri fark etmeleri çok kolay olmayabilir. Ama yeni dönemin rekabet gücü bu tarz şirketlerle oluşuyor. Türkiye’de 10. yılını kutlayan şirket bir de araştırma yayımladı. Araştırma İstanbul’daki birbirine bağlantı pazarının 2030 yılına kadar 150’den fazla ağa ulaşacağını ve saniyede çok terabitlik (Tbit/s) trafiği yöneteceğini öngörerek, pazarın bugünkü hacminin iki katına ulaşacağını işaret ediyor. Araştırmaya göre İstanbul’un potansiyeli yalnızca coğrafi ve demografik avantajlarından değil, aynı zamanda Orta Doğu’nun Avrupa’ya bağlantısı için sunduğu alternatif güzergâhtan da kaynaklanıyor.
Avrupa’da Frankfurt, bölgede İstanbul
Bugün Avrupa’da Frankfurt, dünyanın veri trafik merkezlerinden biri ve DE-CIX’in de merkezi… İstanbul’un bu anlamda ticaret ve kültürün köprüsü İstanbul şimdi de verinin köprüsü olabilir mi? Bu soruyu DE-CIX CEO’su Ivo Ivanov ile sohbetimizde konuştuk. Şöyle diyor Ivo Ivanov: “Kesinlikle. Zaten 2015 yılında İstanbul’a gelme kararımızın arkasında bu inanç vardı. Küresel deneyimlerimize dayanarak İstanbul’un da tıpkı Frankfurt, Singapur veya Dubai gibi büyük bir potansiyel taşıdığını gördük. 1995’te başladık ve bu yıl 30. yılımızı kutluyoruz. Bugüne kadar dünya genelinde 60’tan fazla internet değişim noktası kurduk. Hepsinin ortak özelliği; ticaret, finans ve lojistik açısından birer kesişim noktası olmaları. İstanbul da bu profile tamamen uyuyor.”
Bunun göstergelerini sordum çünkü sanki teknoloji devleri Türkiye’ye doğal olarak İstanbul’a acaba temkinli mi yaklaşıyorlar. DE-CIX CEO’su Ivo Ivanov: “Bu yıl AWS (Amazon Web Services) platformunu İstanbul’da devreye aldı. Başka büyük ölçekli firmalar da Türkiye’ye gelmeye hazırlanıyor. Meta (Facebook), Akamai gibi önemli içerik sağlayıcılar da burada aktif. Veri merkezi sayısında büyük bir artış oldu. Özellikle Asya yakasında daha fazla alan ve enerji kaynağı bulunduğu için yatırımlar arttı. Ayrıca Ankara’da da altyapı kurduk ve yakında İzmir, Bursa gibi şehirlerde de büyüme bekliyoruz İstanbul için de şunu söyleyebilirim İstanbul’da üç köprü var, kıtaları birbirine bağlıyor. Biz de dördüncü köprüyü kurduk: Dijital köprü.”
Yatırım fırsatları nerede?
Türkiye’ye biraz da dışardan bakan bir göz olarak DE-CIX CEO’su Ivo Ivanov’a Türkiye'deki gerçek yatırım fırsatlarını sordum: “Bütün dijital değer zinciri boyunca yatırım fırsatları var. Özellikle altyapıdan başlamak şart. Fiber ağlar, 5G ve gelecekte 6G teknolojileri, veri merkezleri, uydu bağlantıları... Türkiye’nin uzay programı da bu alanda umut verici. 5G gelişiyor ve kısa süre içinde 5G Advanced, ardından 6G de gündeme gelecek”. Hemen yapay zekâ (AI) tarafında ne gibi yatırımlar gerektiğini sordum. “GPU yatırımları gerekiyor. AI eğitimi için bulut altyapıları, gerçek zamanlı yapay zekâ uygulamaları için de kenar (edge) altyapılar şart. Örneğin; otonom araçlar, akıllı fabrikalar, hastanelerdeki robotlar, e-ticaret teslimatları gibi uygulamalar gerçek zamanlı tepki gerektiriyor. Bu sistemlerin veri merkezi Almanya’da olamaz, yerel olmalı.”
Gecikme yeni para birimi olacak
Burada en önemli konulardan bir tanesi gecikme süresi DE-CIX CEO’su Ivo Ivanov şöyle diyor: “Gecikme ne kadar azsa, performans o kadar yüksek olur. Bugün bir futbol maçı sırasında trafiğimiz 500 Gbps’ye çıkabiliyor. Bu gibi canlı etkinlikler altyapıyı etkiliyor ve aynı zamanda altyapıya ihtiyaç duyuyor. Altyapı yoksa dijital ekonomi de yok. AI, bulut hizmetleri gibi hiçbir şey çalışmaz. Ayrıca altyapı sadece İstanbul, Ankara ve İzmir’de değil; ülke genelinde dağınık biçimde kurulmalı. Gerçek zamanlı hizmet sunmak için bu şart.
Süreçler yatırım dostu olmalı
Devletin yapması gerekenler ilgili de konuştuk… Sonuçta bunlar regüle alanlar ve buranın önünü açmazsak ileri gitmek zor. Ivo Ivanov şunları söylüyor: “Devlet tarafında zaten güzel adımlar atıldı. Örneğin biz Türkiye’de ilk lisanslı tarafsız internet değişim operatörüyüz. Ancak lisanslama süreçlerinin daha kolay ve yatırım dostu hale gelmesi çok önemli. Uluslararası içerik sağlayıcıları, GPU hizmeti sunan firmalar Türkiye’ye daha rahat girebilmeli. Tabii ki veri güvenliği ve egemenliği korunmalı, ama ekosistem ne kadar açık olursa, yatırım da o kadar artar. Biz ortaklarımızla birlikte (operatörler, veri merkezleri, hizmet sağlayıcılar) Türkiye’nin gelecek 10 yılına hitap eden yeni internet altyapısını kurmak istiyoruz. AI, sanal gerçeklik, akıllı üretim gibi yeni nesil uygulamaların tümü bu yeni altyapıya dayanacak.”
