TİM verilerinden yola çıkarak hazırlanan ihracat yayılım endeksi, pandemiden sonraki güçlü artış döneminin yerini sınırlı ve belli başlı sektörlere dayalı bir büyümeye bıraktığını ortaya koyuyor.
Geçen hafta, açıklanan son dış ticaret verileri hakkındaki yazımı hazırlarken bir düşüncemi sizle paylaşmış, Ticaret Bakanlığı ya da TİM tarafından bir ihracat yayılım endeksi açıklanmasının yararlı olabileceğini söylemiştim. Ardından, küçük bir çalışma ile basit bir endeks hesaplaması yaptım. Bugün sonuçlarını okuyacaksınız.
Yayılım endeksi esasen, istihdam, sanayi üretimi ve enflasyonun ana eğilimini ölçmekte kullanılan bir araç. Örneğin enflasyonda, fiyat artışlarının ne kadar genele yayıldığını, enflasyonist eğilimlerin ne kadar güçlü olduğunu görmek amacıyla hesaplanıyor.
Aynı mantıkla, ihracattaki artış ya da azalışın, birkaç sektörden mi kaynaklandığını, yoksa sektörler genelinde bir ivme ile bu değişimin yaşandığını görebiliriz. Hesaplamayı ihracatı artan sektör sayısı ile azalan sektör sayısı arasındaki farkı, toplam sektör sayısına bölerek yapıyoruz. -1 ile +1 arasında çıkacak sonuç +1’e ne kadar yaklaşırsa ihracat artışının o kadar genele yayıldığını, -1’e ne kadar yaklaşırsa ihracat düşüşünün o kadar genele yayıldığını gösteriyor. Endeks sonucu bizi dört olası sonuca götürebilir:
1- Toplam ihracatta bir artış var ve bu durum alt sektörlere de yayılıyor
2- Toplam ihracatta bir artış var ve bu durum birkaç sektörden kaynaklanıyor
3- Toplam ihracatta gerileme var ve bu durum alt sektörlere de yayılıyor
4- Toplam ihracatta gerileme var ve bu durum birkaç sektörden kaynaklanıyor
Ben basit bir gösterge olması için, ihracat verilerini 26 sektör altında gruplayan TİM sınıflandırması ile bir hesaplama yaptım. Oynaklığı azaltmak için ise üçer aylık ortalamaları alarak gördüğünüz grafiği hazırladım. İlgilenenler bunun daha detaylı versiyonu üzerinde çalışabilir.
Sonuç şöyle: Pandemi sonrasında yakaladığımız çift haneli ihracat artışı döneminde yayılım endeksi de yüksek değerler alıyor. 2021 başından 2022’nin ortasına kadar endeksin ortalaması 0,67. Toplam ihracatta güçlü bir artış var sektörlerin büyük kısmı bu artışa ayak uyduruyor. 2022 ortasından bugüne endeksin ortalaması 0,17. İhracat artışı önceki dönemin altında. Genellikle tek haneli ve yüzde 4-5 civarında artışlar görüyoruz ve bu artışa katkı veren sektör sayısı önceki dönemin altında. Başka bir ifade ile belli başlı sektörlerin katkısı ile genel ihracat verilerinde artış görüyoruz.
Elbette bu sadece bir durum saptaması. İyi-kötü, doğru-yanlış denebilecek bir veri sunmuyor. Küresel ticarette büyüme zayıf, Türkiye’deki maliyet artışları ihracat fiyatına tam olarak yansıtılamıyor, mikro ve küçük ölçekli işletmeler ihracatta zor bir dönemden geçiyor, emek-yoğun ve düşük teknolojili sektörler de öyle.
Yayılım endeksini daha detaylı bir sektörel sınıflama ile hesaplamak ve yorumlamak daha etkili sonuçlar verebilir.
