İlk bakışta büyük bir çelişki var gibi görünüyor. Orta vadeli programda öngörülen bir yıl sonrasının enflasyon hedefi ile Merkez Bankası’nın yılın dördüncü raporunda ortaya koyduğu izleyen yıla ilişkin enflasyon hedefi çoğu kez örtüşmüyor. Her ne kadar hem OVP’de, hem Merkez Bankası raporlarında üçer yıllık dönem için enflasyon hedefi belirleniyorsa da önemli olan hemen izleyen yıldaki oran.
Peki genellikle eylül ayında açıklanan orta vadeli program çerçevesinde ilan edilen sonraki yılın enflasyon hedefi ile Merkez Bankası’nın ekim ya da kasım aylarında açıkladığı yılın son enflasyon raporunda yer alan izleyen yılın enflasyon hedefi nasıl oluyor da farklı olabiliyor?
Öyle ya orta vadeli program çerçevesinde ilan edilen enflasyon hedefini ekonomi yönetimi Merkez Bankası’nı dışlayarak belirlemiyor ki. Zaten Merkez Bankası enflasyon hedeflerinin nasıl belirlendiğini açık açık izah ediyor:
"Enflasyon hedefleri; Merkez Bankası tarafından Türk Hükümeti (bu ifadedeki Türk Hükümeti vurgusu da tuhaf) ile birlikte, 3’er yıllık dönemler halinde belirlenir. Enflasyon hedefi olarak, tüketici fiyat endeksinin sene sonundaki yıllık değişim oranı kullanılır.
Enflasyon hedefinin 2 puan üstü ve altı, belirsizlik aralığı olarak belirlenmiştir. Yıl sonu enflasyonunun belirsizlik aralığı dışında olması durumunda; Merkez Bankası hesap verme yükümlülüğü nedeniyle, Hükûmete açık bir mektup yazar.
Enflasyon hedeflemesi rejimi çerçevesinde, hedef değişken olarak Tüketici Fiyat Endeksinin (TÜFE) 12 aylık değişimiyle hesaplanan yıl sonu enflasyon oranları esas alınır. Ayrıca bu hedefler, Hükûmetle birlikte nokta hedef olarak belirlenir.”
Türkiye’nin enflasyon hedefi aslında yıllardır sabit ve yüzde 5. Merkez Bankası hedef yüzde 5 olmakla birlikte bu oranın niye kağıt üstünde kaldığını ve niye daha yüksek oranlar belirlendiğini sıralarken gerekçeleri “Türkiye’de son yıllardan yaşanan yapısal dönüşüme, geçmişte yüksek enflasyonla yaşamanın getirdiği katılıklara ve kalite artışından kaynaklanan ölçüme” dayandırıyor. Bu gerekçeler dışında bir de “Avrupa Birliği’ne uyum süreci” sayılıyor ki böyle bir gerekçenin geçerliliği kaldı mı, tartışılır.
OVP ve TCMB farkının nedeni
Gelelim asıl sorumuza… Orta vadeli programda ilan edilen enflasyon hedefiyle Merkez Bankası’nın hedefi neden farklı oluyor? Çok değil ama arada yine de fark var.
Girişte de belirttim; orta vadeli programlar genellikle eylül ayı başında açıklanıyor. Dolayısıyla bu programların hazırlıkları ağustos ayı içinde yapılıp tamamlanıyor.
Merkez Bankası ise yılın son enflasyon raporunu genellikle ekim ve kasım aylarında, son birkaç yıldır ise hep kasım aylarında açıklıyor.
Yani OVP’deki enflasyon ağustos ayında, Merkez Bankası’nın enflasyon raporu kapsamındaki oran ise neredeyse iki buçuk- üç ay sonra ekim-kasım aylarında belirleniyor.
Türkiye’de ekonomi öylesine kaygan zeminde ilerliyor, ilerlemeye çalışıyor ki içinde Merkez Bankası’nın da yer aldığı bir çalışmayla ağustos ayında belirlenen enflasyon hedefi, aradan iki buçuk-üç ay geçtikten sonra bu kez Merkez Bankası’nca değiştirilmek zorunda kalınıyor.
Sonra da diyoruz ki, bu enflasyon hedefi niye tutmuyor!
Birkaç ay arayla enflasyon hedefini bile değiştirmek zorunda kalan Türkiye bu hedefini nasıl yakalayacak?
Yakalayamıyor zaten; hangi yıl enflasyon hedefi tutturulabilmiş ki!
Bırakın hedefi, bu yıl eylülde açıklanan 2027-2029 orta vadeli programında bu yılın enflasyon tahmini olarak dile getirilen yüzde 28,4 bile tutturulamayacak.
Yılın ilk on ayında yüzde 27,52’ye ulaşan TÜFE artışı yıl sonunda çok büyük olasılıkla yüzde 31,0-31,5 aralığında gerçekleşecek.
TCMB perşembe günü ne yapar?
Merkez Bankası bu yılın son enflasyon raporunu 12 Kasım Perşembe günü açıklayacak. Merkez Bankası mayıs ayında yayımladığı ikinci raporda 2026’nın enflasyon hedefini yüzde 16’dan yüzde 24’e çıkarmış, enflasyon tahminini de yüzde 26 yapmıştı. Ağustosta yayımlanan üçüncü raporda ise yüzde 24 sabit tutulurken tahmin yüzde 28’e yükseltilmişti.
Merkez Bankası’nın 2027 enflasyon hedefi ise son duruma göre yüzde 15.
Bir kere bu yılın gerçekleşmesinin yüzde 31 dolayında olacağı anlaşıldıktan sonra Merkez Bankası 2027 hedefini yüzde 15 olarak tutamaz. Yüzde 31’den sonra yüzde 15’lik bir hedef, yani enflasyonu yarıya düşürmek Türkiye’de görülmüş değil. Dolayısıyla artık yüzde 15’in hiçbir önemi yok.
Kaldı ki oluşturulmasına Merkez Bankası’nın da katkı verdiği 2027’nin enflasyon hedefi yüzde 21, OVP’de böyle yazıyor. Dolayısıyla Merkez Bankası’nın da perşembe günkü raporda 2027 hedefini yüzde 15’ten yüzde 21’e çıkarması beklenmeli. Zaten 2026 için de yüzde 16’lik aynı hedefle yola çıkılmıştı.
Yüzde 20 olur mu?
OVP ağustos ayında hazırlandı ve 2027 için enflasyon hedefi yüzde 21 olarak belirlendi. Savaş şimdi sanki biraz sönümlendi gibi; petrol ve ürün fiyatlarında yön aşağı dönecek gibi. Merkez Bankası bunu göz önünde bulundurup “OVP ağustosta hazırlandı ve enflasyon o günün koşullarına göre yüzde 21 olarak belirlendi; ama şimdi koşullar görece daha iyi, o yüzden tahminimi yüzde 20 olarak açıklıyorum” der mi? Neden olmasın!
Merkez Bankası’nın hedefini yüzde 20 olarak belirlemesi sürpriz olur ama olabilir. 2027 hedefini yüzde 15’ten normalde yüzde 21’e çıkarması beklenen Merkez Bankası enflasyon tahminini de muhtemelen hedefin birkaç puan üstünde, örneğin yüzde 23 düzeyinde belirleyebilir. Hatırlanacaktır, daha önce tahmin için alt ve üst sınır ilan etmekte olan Merkez Bankası bu yöntemden vazgeçmiş ve tek bir tahmin belirlemeye başlamıştı.
OVP ile Merkez Bankası arasında 2028 ve 2029 enflasyon hedeflerinde de fark var. Merkez Bankası’ndan 2028 hedefini OVP ile eşitlemesi, en azından yaklaştırması beklenir. 2028 enflasyon hedefi OVP’ye göre yüzde 13,5, Merkez Bankası’na göre şimdilik yüzde 9.
