CUMARTESİ sabahı erken saatlerde sosyal medyaya Malatya’dan yüklenen videolar, fotoğraflar, haberler üzerine irkildim:
· Malatya’da kayısının tamamı yandı. Üretici kendi sofrasında bile kayısı yiyemeyecek.
Ardından Malatya Valisi Seddar Yavuz’un sosyal medyadan da paylaşılan açıklamasını okudum:
· 11 Nisan 2025 akşamı etkili olan kar yağışı ve gece – 6 dereceye kadar düşen hava sıcaklığı nedeniyle ülkemizin önemli ihraç ürünümüz ve ilimiz ekonomisinin temel direği konumundaki kayısı başta olmak üzere meyve ağaçları dondan olumsuz etkilendi.
· Depremin yaralarını sarmaya çalıştığımız bu zorlu süreçte, çiftçilerimizin alın teriyle büyüttüğü ürünlerin zarar görmesi, hepimizi derinden üzmüştür.
· Valiliğimiz koordinasyonunda İl Tarım ve Orman Müdürlüğümüze bağlı ekipler sahada hasat tespit çalışmalarına titizlikle başlamıştır.
· Zarar gören tüm üreticilerimize “Geçmiş olsun” dileklerimi iletiyor, bu süreçte yanlarında olduğumuzu ifade etmek istiyorum.
Malatya Büyükşehir Belediye Başkanı Sami Er de sosyal medyadan paylaşım yaptı:
· Tarlada, bahçede, sabahın seherinde alın teri döken her bir kardeşimin yüreğiyle birlikte bizlerin de yüreği sızladı. Şunu bilmenizi isterim ki, hiçbir çiftçi kardeşim asla yalnız değildir.
· İlgili kurum ve kuruluşlarımız sahada çalışmalarına başladı. En kısa sürede elde edeceğimiz raporları titizlikle değerlendirecek, atılacak adımları kararlılıkla belirleyeceğiz.
· Hiçbir çiftçimizin emeği yerde kalmayacak. Devletimizin tüm imkanlarının seferber edilmesi adına Sayın Cumhurbaşkanımız Recep Tayyip Erdoğan, Tarım ve Orman Bakanımız Sayın İbrahim Yumaklı başta olmak üzere yoğun görüşme trafiği başlatacağız.
· Birlikte aşamayacağımız hiçbir zorluk yoktur.
Sonra Gümrük ve Ticaret eski Bakanı Bülent Tüfenkci, Malatya Ticaret Borsası Başkanı Ramazan Özcan, CHP Malatya Milletvekili Veli Ağbaba ile Malatya Ticaret ve Sanayi Odası Başkanı Oğuzhan Ata Sadıkoğlu’na kayısıda son durumu, hasarın boyutlarını sordum.
İlk yanıt Bülent Tüfenkci’den geldi:
- İlk belirlemelere göre Malatya’da çiftçinin kendi sofrasında yemeye dahi kayısı kalmadı. Geçen yıl 480 bin ton yaş kayısı rekoltemiz vardı. Kuru kayısı 100 bin tonu bulmuştu. Bu yıl kayda değer rekolte yok, hepsini Nisan’da yağan kar ve don götürdü.
Malatya çiftçisinin 6’da birinin tarım sigortası yaptırdığını bildirdi:
- Çiftçinin zararının karşılanması konusunu Tarım Bakanımız İbrahim Yumaklı ile görüştüm. Henüz net bir şey söylenemiyor. Hasar belirlenince Hazine ve Maliye Bakanımız Mehmet Şimşek ve Sayın Cumhurbaşkanımız ile görüşüp kendilerinden destek talep edeceğiz.
İlk beklentilerini sıraladı:
- En azından çiftçinin kredilerinin faizsiz ertelenmesi, sulama ve ilaç desteği verilmesini bekliyoruz.
Tarım Bakanı Yumaklı ile görüşmesinden şu bilgiyi aktardı:
- Kocaeli’nin Doğusunda kalan bütün illerde don etkili olmuş…
Bülent Tüfenkci’nin yanıt mesajını okurken Ramazan Özcan aradı:
- Bu sene kayısı rekoltesi “sıfır” olur. Yani, yüzde 100 kar ve don hasarı söz konusu. Aslında buğday ve arpa dışında tüm tarım ürünleri zarar gördü. Kiraz, elma, hiçbir şey kalmadı.
Şu hesabı ortaya koydu:
- Malatya’nın yıllık kayısı geliri 500 milyon doları buluyor. 2025 yılında bu gelir “sıfır”a inecek.
Komşu illerin Malatya ile iç içe olan ilçelerine de değindi:
- Gürün (Sivas), Elbistan (Adıyaman) ve Baskil’de (Elazığ) durum aynı… Don, 51 ili vurmuş görünüyor…
Malatya Ticaret Borsası Basın Danışmanı Nezir Demirci’yi tarım sigortası durumunu bildirmesi için yönlendirdi. Demirci, TARSİM’den aldığı bilgiyi aktardı:
- Malatya’da TARSİM’de 19 bin 500 poliçe var. Bunların 8 bin 728’i kayısı üreticisi. Kayısı üreticisinin yüzde 30’unun tarım sigortası var.
Türkiye, 6 Şubat 2023 depremlerinin ardından tarımda da büyük bir “don felaketi” yaşıyor…
Birçok üründe gerçek bir “yok yılı”nın yaşanabileceği anlaşılıyor…
“Don”u da kapsayan tarım sigortası yaptırmış olan çiftçinin yarası oradan bir ölçüde sarılabilecek gibi görülüyor…
Yine de “kar ve don”un Nisan ayında vurduğu illerin “afet bölgesi” ilan edilip, çiftçiye o kapsamda destek verilmesi gereği ortaya çıkıyor…
Malatya’da 9 milyon kayısı ağacı 50 bin ailenin en önemli geçim kaynağı
MALATYA Ticaret ve Sanayi Odası Yönetim Kurulu Başkanı Oğuzhan Ata Sadıkoğlu, meslek komitelerinden ve ilçelerdeki üreticilerden aldığı bilgiyi aktardı:
- Rakımı yüksek ilçelerimizin bazı noktalarında – 12 dereceyi bulan havada oluşan don sadece kayısıyı değil elma, armut, ceviz, şeftali ve dut gibi tüm meyveleri olumsuz etkiledi.
Malatya’daki 9 milyon kayısı ağacının Türkiye’nin yüzde 50’sini oluşturduğunu belirtti:
- 50 bini aşkın ailemiz geçimini kayısıdan sağlıyor. Kayısı, yıllık 400 milyon doları aşan döviz girdisiyle ülkemiz ekonomisine önemli katkı sunuyor.
Don zararı seviyesinin yüzde 90’ın üzerinde olduğunu kaydetti:
- Bu yıl rekolte tespitinin dahi yapılamayacağını öngörüyoruz. Don afeti, depremin etkileri ve artan maliyetlerle mücadele eden çiftçilerimizin büyük gelir kaybı yaşamasına neden olacak.
Oğuzhan Ata Sadıkoğlu, sigorta meslek komitesinden aldığı bilgiyi aktardı:
- Bu yıl üreticimizin sadece yüzde 20’si TARSİM sigortası yaptırdı. Bu poliçelerin çoğu sadece doluyu kapsıyor. “Don”u kapsamıyor. Çünkü, birkaç yıldır “don” yaşanmıyordu ve TARSİM’in “don” muafiyeti de çok yüksek.
Şu çağrıyı yaptı:
- Sayın Cumhurbaşkanımızdan ve bakanlarımızdan şehrimiz adına talep ediyoruz; Malatya “Genel Hayata Etkili Afet Bölgesi” ilan edilmelidir.
“Zirai don”un yol açtığı ekonomik yarayı saracak kalıcı adımlar atılmaması durumunda yaşanacak mağduriyetin kapsamına işaret edip, destek beklentisini dile getirdi:
- Üreticimiz, esnafımız, tüccarımız, ihracatçımız ile zirai ilaç, gübre, çadır, branda, makine ekipman ve nakliyeye kadar kayısıyla ilgili tüm sektörler desteklenmeli. Tarım sigortası yaptıramamış üreticiler de kapsama alınmalı, tarımsal kredi borçları faizsiz ertelenmelidir.
100 dönüm kayısı bahçesine 120 bin lira harcama yapılıyor
CHP Malatya Milletvekili Veli Ağbaba, kentteki Ziraat Odası başkanları, Ticaret Borsası Başkanı, partisinin ilçe başkanları ve muhtarlarla yaptığı görüşmelerden vardığı sonucu paylaştı:
- Kayısıda kayıp yüzde 100… Yani rekolte “sıfır” olacak… Malatya’da artık yemeye bile kayısı bulunamayacak gibi bir durum var.
6 Şubat 2023 depremlerini anımsattı:
- Kayısı, depremin büyük kayıp yaşattığı Malatya’da bir nebze de olsa yaraları sarmak için araç olmuştu. Bu, üreticilerin deprem sonrası karşılaştığı en büyük kayıp oldu.
TARSİM konusunda şu analizi yaptı:
- TARSİM’de 11 bin dolayında poliçe yaptırıldığı bilgisi bende var. Bu, 11 bin çiftçinin TARSİM kapsamına girdiği anlamına gelmiyor. Çünkü, 2-3 tarlası, bahçesi olan çiftçinin bu poliçeleri ayrı ayrı görünüyor. Dolayısıyla 5-6 bin çiftçinin sigorta yaptırdığı tahmin ediliyor.
Bunun ne anlama geldiğini şöyle açtı:
- Yani, 10 üreticiden 2’sinin bahçesi sigortalı. Geriye kalan yüzde 80’lik kesim sigortasız. Eğer bu zarar devlet müdahalesiyle karşılanmazsa, Malatya ekonomisi ve üretici çok büyük kayıp yaşayacak.
Devletin tarımsal alandaki desteklerinin özellikle üreticilerin beklentilerini karşılamakta yetersiz kaldığını kaydetti:
- Örneğin, 100 dönümlük arazisi olan bir çiftçi yılda ortalama 120 bin lira harcama yapıyor. 20 bin lira mazot, 40 bin lira gübre ve 60 bin lira ilaca harcıyor. Ancak, devlet mazot ve gübreye toplam 15 lira destek veriyor.
Ardından ekledi:
- Malatya ekonomisi depremden aldığı büyük darbenin ardından ikinci darbeyi de “don” ile yedi. Bu durumda devlet desteği çok kritik hale geldi. Bu nedenle, üreticilerin kayıplarının objektif şekilde hesaplanıp gerçek bedellerle ödenmesi gerekiyor.
