Özellikle mevsimsel faaliyet gösteren işyerleri, vardiya düzeniyle çalışan işletmeler veya üretim temposu değişkenlik gösteren sektörler açısından pratik bir çözüm sunan Denkleştirme uygulamasının geçerli olabilmesi için en önemli şartlardan biri işçinin onayının alınması gerekiyor.
4857 sayılı İş Kanunu, işçilerin dinlenme süreleriyle birlikte çalışma sürelerini de düzenlemektedir. Böylece işçinin dinlenme hakkı korunurken işverenin üretim ve hizmet ihtiyacı da dengelenmektedir. Bu bağlamda “denkleştirme” uygulaması, işin niteliği ve işyerinin faaliyet düzeni gereği, haftalık çalışma sürelerinin belirli bir dönem içinde haftalık normal çalışma süresini aşmamak kaydıyla dengelenmesini sağlayan esnek bir çalışma sistemidir.
Denkleştirme uygulamasıyla işveren, yoğun dönemlerde daha fazla, durgun dönemlerde ise daha az çalışma yaptırabilmekte; işçi açısından da toplam çalışma süresinin kanuni sınırları aşmaması koşuluyla kanuni çalışma düzeni korunmuş olmaktadır.
Denkleştirme çalışması, 4857 sayılı İş Kanunu’nun 63’üncü maddesinde düzenlenmiştir. İşçi ve işverenin anlaşması halinde haftalık normal çalışma süresi olan 45 saat, işyerlerinde haftanın çalışılan günlerine, günde 11 saati aşmamak koşulu ile farklı şekilde dağıtılabilmektedir.
Aynı zamanda denkleştirme çalışması iki aylık süre içerisinde yapılabilmekte olup iki aylık süre içerisinde haftalık ortalama çalışma süresi, normal haftalık çalışma süresini aşamamaktadır. Denkleştirme çalışmasının iki aylık süresi toplu iş sözleşmeleriyle dört aya kadar artırılabilmektedir.
Turizm sektöründe ise denkleştirme çalışması dört aylık süre de yapılabilmekte olup işçinin haftalık ortalama çalışma süresi, normal haftalık çalışma süresini aşamamakta; denkleştirme toplu iş sözleşmeleriyle altı aya kadar uzatılabilmektedir.
Denkleştirme çalışması, özellikle mevsimsel faaliyet gösteren işyerleri, vardiya düzeniyle çalışan işletmeler veya üretim temposu değişkenlik gösteren sektörler açısından pratik bir çözüm sunmaktadır.
Denkleştirme uygulamasının geçerli olabilmesi için en önemli şartlardan biri işçinin onayının alınması gerekmektedir. Ayrıca, çalışma sürelerinin işyerinde planlanarak denkleştirme süresinin sonuna kadar günlük veya haftalık çalışma planlarının işyerinde ilan edilmesi, mümkünse tüm işçilerin görebileceği panoya asılması gerekmektedir.
İşyerinde denkleştirme çalışması yapılıyor olsa dahi gündüz çalışma süresi 11 saati, gece çalışma süresi 7,5 saati geçmesi mümkün değildir. Ulusal bayram genel tatil günlerinde, hafta tatili çalışması ve yasak çalışmaların (örneğin, süt izninde çalışma, gündüz 11 saati, gece 7,5 saati geçen çalışmalar gibi) denkleştirme çalışmasına konu edilmesi mümkün olmayacaktır.
Sonuç olarak, denkleştirme çalışması, işverenin üretim ve hizmet ihtiyacını karşılayabilmesine olanak tanırken, işçinin yasal çalışma sınırları içinde korunmasını amaçlayan bir esnek çalışma düzeni olarak ifade edilebilir. Bu uygulama sayesinde, iş yoğunluğunun değişkenlik gösterdiği sektörlerde iş gücü planlaması daha verimli hale gelmekte olup iş süreleri dönemsel olarak dengelenebilmektedir. Ancak, denkleştirme sisteminin doğru şekilde uygulanabilmesi için hem işçinin rızasının alınması hem de yasal sınırların titizlikle gözetilmesi büyük önem taşımaktadır.
Genel olarak değerlendirildiğinde, denkleştirme uygulaması iş yaşamında esnekliği artırırken işçi haklarının korunması ilkesini de göz ardı etmemektedir. Bu nedenle, işverenlerin denkleştirme sürecini planlarken kanuni düzenlemelere uygun hareket etmeleri, çalışma sürelerini açık ve şeffaf biçimde ilan etmeleri ve dinlenme haklarını ihlal etmemeleri gerekmektedir. Böylece hem verimlilik hem de çalışma barışı sağlanarak, iş hukuku sisteminin temel hedefi olan işçi-işveren dengesi korunmuş olacaktır.
