Atilla Yeşilada’yla söyleşimize Youtube’dan Spotify’dan ve Substack’den ulaşabilirsiniz.
Ekonomist yazar yorumcu Atilla Yeşilada çoğu zaman konfor bozan biri. Yuvarlamıyor. Süslemiyor. Ekonomiyi “biraz daha sabır” diliyle anlatmıyor. Gerçeği teşhis ediyor ve reçeteyi masaya koyuyor. Tuhaf geliyor; sert sözlere de umuda da sahip çıkıyor.
Kendisini karamsar bulmuyor, duygusunu “rasyonel iyimser” olarak tarifliyor. Örneğin elimizde kalan son araç olduğunu kabul etse de, demokrasiye inanıyor. Buna karşın;
“Türkiye’nin yeryüzünde asgari ücreti yükselterek yoksulluğu önleyebileceğini sanan nesli tükenmiş bir ülke olduğunu” ifadelerine yerleştiriyor. “Aptallar fakirliğe mahkumdur” diye ekliyor.
Gerçeği söylemekle umutlu olmak arasında çelişki görmüyor, şöyle ifade edeyim; iyimserlik, pembe tablo çizmek değil; “deniz tükendi” dedikten sonra çıkış yolu aramak. Umudun adı kadercilik değil, bahaneleri öldürmek. Mental hijyen değilse bile, zihinsel disiplin şart. “Herkesi kurtaramayız” diyor, “çizgiyi aşanların kazanacağı yeni bir döneme hazırlanmalı” diye ilave ediyor.
Bir doz tüyo; “faiz düşmez, kur krizi olmaz, şirketler ‘büyümesin; yelken açmayın, indirin’, nakit akışını koruyun. Vadeli satışa dikkat edin, hatta aman girmeyin. Alacaklarınızı toplayın” diyor.
Döviz, faiz, kur
- Faiz indirimi beklemeyin. Bu yıl faiz indirimi konuşulamaz; koşullar kötüleşirse faiz daha da yükselebilir.
- Kur yavaş değer kaybetmeli. Ani serbest bırakma enflasyonu sert artırır.
- Kur krizi beklemiyor. Yükselen kurun yükselen faizle dengelenmesi halinde Türkiye döviz darlığına düşmez.
- TL mevduat kritik. Türkiye’nin ayakta kalması için TL mevduat getirisi döviz getirisinin üzerinde kalmalı.
- Dövizde kalmak otomatik kazanç anlamına gelmez. Kur artışı mevduat getirisiyle karşılaştırılmalı.
- Enflasyon şoku kabul edilmeli, büyümesi engellenmeli. Enerji ve dış koşullar baskı yaratıyor; mesele hasarı sınırlamak.
Nakit zengini şirketlerin kriz anında satın alma fırsatı bulabileceğini söylüyor. Borçlu, alacaklı, krediye bağımlı şirketlere yalın, korunaklı, seçici hareket etmeyi öneriyor. “Küçülmek” yenilgiyi kabul etmek değil mi diye sorduğumda; “fırtınada hayatta kalma tekniği” diye sözümü değiştiriyor.
Yeşilada’nın renkli kimliği, sarkastik, sert, zaman zaman kışkırtıcı. Bir ekonomistten çok kriz anlatıcısı gibi konuşuyor; Türkiye potansiyeline inanıyor. Biz mesleksiz ve işsiz gençlikten korkuyoruz; o gençlere, yapay zekânın verimlilik etkisine, özel sektörün kriz kasına ve elbet bir gün rasyonaliteye dönüşe mecbur kalacağımıza inanıp güveniyor. “Deniz tükendi” kısa cümlesinin ondaki karşılığı eski araçların kullanım süresi doldu…
Şirketler için acil dönem reçetesi:
- Nakit akışını merkeze alın. Kâr kâğıt üzerinde kalabilir; nakit yaşatır.
- Alacakları hızla toplayın. Uzayan vade, görünmeyen krediye dönüşür.
- Vadeli satışta frene basın. Yeşilada’nın ifadesi çok net: “Kimse vadeli mal satmasın Türkiye’de.”
- Borçla büyüme iştahını sınırlayın. Ucuz para dönemi bitti.
- Yelkenleri indirin. Fırtına varken hız değil, denge kazandırır.
- Nakit zenginiyseniz fırsat izleyin. Değeri düşen şirketleri satın almak, organik büyümeden hızlı sonuç verebilir.
- Senaryo çalışın. Kur, faiz, enerji, tahsilat, talep daralması için ayrı ayrı stres testi yapın.
- Yapay zekâyı moda diye değil, verimlilik için kullanın. Satış, stok, finans, müşteri, raporlama süreçlerinde ölçülebilir fayda arayın.
Eskiyle yeni yönetilemez
Yeşilada’ya göre Türkiye’nin meselesi enflasyon, kur ya da faiz değil. Bunlar sonuç. Mesele, ülkenin potansiyelini sürekli eksik kullanması. Rahatlıkla İtalya, İspanya, Güney Kore ölçeğinde bir refah hikâyesi yazabileceğimizi söylüyor. Ona göre toplumsal ve siyasal hatalar bu potansiyeli kilitliyor.
Acı gerçek dediği ekonomik tablo değil; kullanılmayan kapasite, boşa harcanan zaman, kurumsal akıl kaybı.
Rasyonel umut burada başlıyor. Yeşilada’ya göre, çoğumuzun Türkiye’nin kaybettiğine inandığı şey tümüyle yok olmadı, hâlâ var! Örneğin insan kapasitesi, sermaye birikimi, kamu hafızası, özel sektörün kriz görmüş kasları... hâlâ var. Umut; “Bu ülke doğru yönetilirse çok hızlı toparlanabilir” cümlesinden çıkıyor.
“Umudu, ‘bahaneleri öldürmek’ yerine kullandığınızı anlıyorum” dediğimde; hangi bahaneleri ve neden tükendiklerini sıraladı:
“…ailemin imkânı yoktu, okul yetersizdi, bilgiye erişemedim, çevrem yoktu…” gibi mazeretler zayıflıyor. Bilgi ucuzladı. Bu herkesin kazanacağı anlamına gelmiyor. Yapay zekâyı asistan yapanlarla işini yapay zekâya yıkanlar ayrışacak. Aşanlar kazanacak.”
Pollyanna’cılık yerine matematik
Aslında konuşmaya başlarken rasyonel iyimserlik tanımını yaparak işe koyuldum; Türkiye’nin kaderine razı olmuyor. “Böyle gelmiş böyle gider” demiyor. Gerçekçilik, acı reçeteyi görmek. Kadercilik, reçeteyi uygulamadan sonucu kabullenmek.
Gökten düşen 3 iyimser elma: Türkiye’nin potansiyeli, genç kuşağın bilgiye erişimi, teknolojinin verimlilik etkisi.
Rasyonel umuda göre herkes dönüşümü taşıyamayacak. Bazıları eski alışkanlıkta kalacak. Bazıları sosyal medyanın hızlı zenginlik illüzyonuna kapılacak, bazıları yeni beceri edinmeye direnecek. Yeni düzen, bahane dinlemeyecek. Beceri talebi yükseliecek.
Ekonominin görünmeyen rezervi güven
Yeşilada’ya göre “Biraz daha acı çekeceğiz ama bu sorunu kalıcı çözeceğiz” diyebilen bir siyasi dil, hiçbir PR ajansının yaratamayacağı etkiyi yaratır. Liderliğin inandırıcılığı burada devreye giriyor;
“Güven somut bir ekonomik değişken. Güven yoksa yatırım ertelenir. Vadeler kısalır. Dövize kaçış artar. Şirketler nakde kapanır. Tüketici geleceği satın almaz. Devletin söylediği söz iskonto edilir.”
Bireyler için mental ve finansal hijyen:
- Bahane üretmeyin. Bilgiye erişim ucuzladı. Öğrenme sorumluluğu bireye geçti.
- Yapay zekâyı ödev yapan değil, akıl açan asistan yapın.
- Hızlı zenginlik hikâyelerine mesafe koyun. Sosyal medya beklenti zehirlenmesi yaratıyor.
- Her gün kur izleyip panik üretmeyin. Bilgi karar kalitesini artırmalı, kaygıyı değil.
- Beceri biriktirin. Yeni dönemde diploma kadar beceri, beceri kadar uyum kabiliyeti değerli.
- Kadercilikten çıkın. Rasyonel umut, durumun kötü olduğunu kabul edip hareket planı yapmaktır.
- Herkesi kurtaramayız duygusuna teslim olmayın. Önce kendi kapasitenizi, sonra çevrenizin dayanıklılığını artırın.
