Eurostat verilerine göre Türkiye, Avrupa’nın boşanma hızı en yüksek 4 ülkesinden birisi.
Türkiye İstatistik Kurumu’nun yayınladığı 2024 yılı evlenme ve boşanma istatistikleri, aile kurumu cephesinde son yıllarda iyice belirginleşen eğilimlerin sürdüğünü ortaya koydu.
Evlenme ve boşanma verilerini karşılaştırmalı olarak ele alarak aile düzeyindeki eğilimlere ülke genelindeki geniş ölçekli gelişmeler penceresinden değerlendirdiğimizde çarpıcı bağlantılar ortaya çıkıyor:
* Kaba evlenme hızı, yani her bin kişilik nüfusta bir yıl içinde gerçekleşen evlenme sayısı, 2024 yılında binde 6,65 ile son 5 yılda seyrettiği bant içinde kaldı. Ancak evlenme hızı 10 yıl öncesine göre 1 puan gerilemiş durumda.
* Kaba boşanma hızı, yani her bin kişilik nüfusta bir yıl içinde gerçekleşen boşanma sayısı ise tırmanışını sürdürerek 2024 yılında binde 2,19’a çıktı. Bu Türkiye için yeni bir rekor anlamına geliyor.
* Türkiye, artış eğilimine rağmen, Avrupa ülkelerine göre boşanma hızının düşük olduğu bir ülke olarak bilinirdi. Ama artık öyle değil. Tam tersine Türkiye Avrupa’da boşanma hızının en yüksek olduğu ülkelerden birisi. Avrupa Birliği, istatistik kurumu Eurostat verilerine göre Türkiye, Avrupa’nın boşanma hızı en yüksek 4 ülkesinden birisi. Eurostat’ın 2022 yılı verilerine göre Türkiye, binde 2,1 kaba boşanma hızı ile İsveç ile eşit düzeyde. Kaba boşanma hızı Türkiye’den yüksek olan sadece 2 Avrupa ülkesi var: Binde 2,6 ile Litvanya ve binde 2,9 ile Letonya.
* Verileri iller düzeyinde baktığımızda kaba evlenme hızı en düşük illerin ekonomik açıdan zayıf iller olması dikkat çekiyor. Kaba evlenme hızı en düşük iller sırasıyla Tunceli, Gümüşhane, Bayburt, Ardahan, Çankırı ve Rize.
* Boşanma hızının en düşük olduğu iller Doğu ve Güneydoğu illeri. Kaba boşanma hızı en düşük iller sırasıyla Hakkari, Şırnak, Muş, Siirt, Bitlis ve Mardin.
* Buna karşın boşanma hızının en yüksek oluğu illerin daha gelişmiş iller olması dikkat çekiyor. Kaba boşanma hızı en yüksek il Antalya. Antalya’yı İzmir takip ediyor. Üçüncü sıradaki il tamamen başka bir profile sahip olan Karaman. Kaba boşanma hızında başı çeken diğer iller sırasıyla Muğla, Eskişehir, Uşak ve Denizli.
* Aile kurumundaki dalgalanma ve eğilimleri izlemek açısından boşanma sayısının yeni evlenme sayısına oranı iyi bir gösterge. Bu göstergenin 2001 yılından bu yana ortaya koyduğu seyir ve dalgalanmalara, ülkenin içinden geçtiği ekonomik, sosyal ve siyasi gelişmeler penceresinden baktığımızda ilginç bağlantılar ortaya çıkıyor.
* Her 100 evliliğe karşı gerçekleşen boşanma sayısı 2001 ekonomik krizi döneminde ilk sıçramasını gerçekleştirerek 2002 yılında 18.69’a çıkıyor. Ancak 2001 krizinin etkisi çabuk atlatılıyor ve 2008 yılına kadar 15 dolayında istikrarlı bir seyir gözleniyor.
* “Teğet geçti” denilen 2008 ekonomik krizi, aile kurumunu 2001 krizinden daha beter sarsmış ve boşanmaların evlenmelere oranı 2009 yılında yaklaşık 4 puanlık bir sıçrama ile 19.29’a çıkmış. Üstelik 2001 krizi sonrasının tersine boşanmaların evlenmelere oranı bu kez kriz sonrasında düşmek yerine yükselmeye devam etmiş. Öyle ki çift haneli rekor büyüme hızlarının gerçekleştiği dönemde bile bu artış yavaş da olsa sürmüş.
* Her 100 evlenmeye karşılık gerçekleşen boşanma sayısı 2017 yılından itibaren daha önce sadece kriz yıllarında görülen bir hızla ama yıllar boyu hız kesmeden artama başlamış. 2018’den başlayarak aile kurumu adeta sürekli bir kriz hali yaşamış.
* 2018 ve sonrasının siyasi olarak yeni anayasa ve Başkanlık sistemi ile Türkiye’nin otoriter hibrid rejim sınıfına kaydığı, milli gelirden emeğin aldığı payın hızla küçüldüğü, gelir dağılımının iyice bozulduğu, ekonomik büyümeye rağmen yoksulluğun arttığı, enflasyonun toplumun geniş kesimlerini bunalttığı, ekonominin istikrarsızlaştığı yıllar. Aynı süreçte aile kurumunun da bunlardan doğrudan etkilediği ortaya çıkıyor.
* Geldiğimiz noktada her üç evliliğe karşı bir boşanmanın gerçekleştiği bir yerdeyiz. Bu da bir rekor ve gerçek durumun, siyasi iktidarın muhafazakar söylemleriyle sergilediği hamasetin tam tersi olduğunu sergiliyor.
