Adalet Bakanlığı’nın planladığı “Alo Adalet” hattı bir kamu hizmeti olduğu gibi açışkan testi aracı olarak sonuçlar üretir. Liyakat, kamusal hizmet performansı, hizmet kalitesi, sistem ve süreç yönetimini görünür kılma bakımından güçlü bir tetikleyici işlev görebilir.
Açışkan testi; bir metin, söylem veya eylemin; yargılama, denetleme, yönlendirme veya ifşa içermeksizin, muhatabın niyetini kendiliğinden görünür hâle getirme işlevini yerine getiren testtir. Bu testte kullanılan araç, niyeti ortaya çıkaran değil, niyeti gizlenemez hâle getiren etkendir. Ortaya çıkan sonuç, yazan, söyleyen veya yapandan bağımsız olarak, muhatabın tutum ve davranışlarıyla aşikâr olur.
Açışkan etkisi, önyargı, karalama, isnat, iftira veya ifşa içermeyen bir metin, söylem ya da eylemle karşılaşan muhatabın, gerçek niyetinin kendiliğinden açığa çıkmasıdır. Bu karşılaşma ve açığa çıkış, bilinçli, tesadüfi veya tevafuken gerçekleşebilir. Muhatap, açışkan testinin aracıyla yani söylem, eylem veya metinle karşılaştığında tetiklenir. Kendi zihin haritasında o araca yüklediği anlam, algıları, yönelimleri, düşünce ve duygularını ortaya koyar. Muhatap tetiklenir ve kendi zihin haritasında bu araca yüklediği anlam, algı, yönelim, düşünce ve duygularını sözleriyle, tutumlarıyla veya davranışlarıyla görünür hâle getirir.
Açışkan testi ve açışkan etkisi, hem litmus hem de turnusol testlerinden ve etkilerinden farklıdır. Çünkü turnusol, mevcudun gerçekte ne olduğunu kendisi renk değiştirerek gösterirken, litmus mevcudun rengini değiştirerek, rengin gerçek olmadığını açığa çıkarır. Açışkan testi ise ne kendisi değişir ne de karşısındakini değiştirir. Yalnızca gerçek niyetin çırılçıplak açığa çıkmasını sağlar. Litmus ve turnusol etkileri dilimize yerleşmiş olsa da, esasen fiziksel veya kimyasal göstergeler üzerinden ölçüm ve belirleme işlevi gören kâğıtlarla sınırlıdır. Oysa açışkan testinde araç bir eylem, söylem, yazı, mimik, mizansen veya bir ortam olabilir. Bu araçlar hem yatay, hem dikey, hem de asimetrik ilişkilerde gerçek niyetin kendiliğinden açığa çıkmasını sağlayan tetikleyici bir etki oluşturur.
Açışkan etkinin verilerinin analizi için sessizlik süresi vazgeçilmez
Açışkan etkisi sahada tetiklendiğinde, tetikleme sonrası sessizlik stratejisi kritik öneme sahiptir. Bu sessizlik, açışkan etkisinin kendiliğindenliğini kesintisiz sürekli hale getirir. Açışkan etkinin ilk verilerini ve ilk sonuçlarını tespit etmek veya açıklamak, övgü veya yergide bulunmak, kendiliğinden nihai sonucu ortaya çıkaracak sürecin gidişatını bulanıklaştırabilir veya saptırabilir. Açışkan etkinin saf işleyiş sürecinin tamamlanmasını gözlemlemek, ortaya çıkacak nihai sonuç verilerini analiz etmek için bu sessizlik süresi vazgeçilmezdir. Bu sessizlik pasiflik değil, bilinçli ve kontrollü bir gözlem ve analiz süresidir. Susma, susturulma, suskunluk değil doğru analiz için soğuma süresinin yönetim stratejisidir.
Açışkan etkisi, muhatabın gerçek niyetini kendiliğinden açığa çıkardığında, muhatap savunma, kaçınma, müdahale, uyum veya direnç gibi davranışlar sergileyebilir. Sergilediği her türlü tutum ve davranış, eylem ve söylem, tepki ve kararlar, muhatabın değer önceliklerini, önyargılarını, risk algısını ve karar alma eğilimlerini, sosyal ve psikolojik dinamiklerini, karakter ve tercihlerini de doğrudan görünür kılar.
Açışkan testinin araçları, liyakatsizliği veya eksik performansı görünür kılmak için çok çeşitlidir; bir yazın eseri, köşe yazısı, görsel sanat çalışması veya bir kamu hizmeti uygulaması, muhatabın doğal tepkilerini tetikleyerek açışkan etkisinin ortaya çıkmasını sağlar. Örneğin Pablo Picasso’nun Guernica tablosu, savaşın dehşetini ve siyasetin ihmal ettiği insanlık trajedilerini görünür kılmıştır. Tabloda temsil edilen kaos karşısında muhatap kendi duygusal, etik ve toplumsal yargılarını sergilemek zorunda kalır. Toplumdaki duyarsızlık veya ihmalkarlık gibi liyakatsiz eğilimler dolaylı biçimde açığa çıkar.
Bir köşe yazısı, bir şiir, bir hikaye veya roman; kamu yönetiminde liyakatsiz uygulamalara dikkat çekebilir; yetkili kişiler kendi niyetleri, önyargıları veya yetersizlikleriyle yüzleşir ve verdikleri tepkiler, karar alma süreçlerinde eksikliklerini görünür kılar.
Kamusal hizmetler ve yapısal ihlaller üzerinden de açışkan etkisi gözlemlenebilir. Bir randevu veya erişim sistemi, yerel veya merkezi idarenin herhangi bir kamu hizmetinin kalitesini, liyakatsizlerin sistemdeki hatalarını ve halkla etkileşimdeki başarısızlıklarını ortaya koyar. Vatandaşın tepkisi, şikayeti veya başvuru biçimi, sorumluların liyakatini dolaylı yoldan görünür hâle getirir. Böylece, açışkan testi araçlarının tetiklediği etkiler yalnızca yüzeysel davranışları değil, muhatabın değer önceliklerini, karar alma eğilimlerini ve sosyal-psikolojik-kültürel-politik ve ekonomik eğilimlerini de gözlemlemeye olanak sağlar.
Alo Adalet’in açışkan etkisi
Adalet Bakanlığı’nın planladığı “Alo Adalet” hattı bir kamu hizmeti olduğu gibi açışkan testi aracı olarak sonuçlar üretir. Liyakat, kamusal hizmet performansı, hizmet kalitesi, sistem ve süreç yönetimini görünür kılma bakımından güçlü bir tetikleyici işlev görebilir. Yargıya erişim ve yargılama süreç yönetimi sistemlerinin sorunlarını kendiliğinden ortaya çıkaracağı gibi, yargılama süjelerinin liyakatini ve yargılama faaliyetinin kalitesini de gözler önüne serer. Açışkan etkisinin ilk verileri ise, kamu ile birey arasındaki asimetrik ve dikey ilişkiden, sistem ve süreç yönetiminden kaynaklanan güven kırılmalarının temel sebeplerinin ortaya çıkmasını sağlayabilir. Elde edilecek veriler, bireysel şikâyet, istek ve öneri verisinden ziyade; sistemin yapısal ihtiyaç ve iyileştirme alanlarının belgelenmesini, kamu hizmetinin nicel ve nitel örüntüleri ve göstergelerinin analiz edilmesini sağlayabilir. Sahadaki bütün süjelerin gerçek niyetlerinin somut görünürlüğü gizlenemez hale gelebilir.
Alo Adalet’in açışkan etki üzerinden; toplumun adalet ve güven duygusunun onarılması gibi önemli bir nihai sonuca katkısı analiz edilebilir.
