2024’te TÜİK’in yüzde 44,38’lik enflasyon hesabına göre aktif büyüklüğünü reel olarak koruyabilen tek kesim büyük ölçekli firmalar oldu.
Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK) ve Merkez Bankası’nın ortak çalışması olan sektör bilançoları verileri ile reel sektörün 2024 yılı sonuçlarını değerlendirmeye devam ediyoruz. Kısa bir hatırlatma yapacak olursak, bu araştırma finans ve sigorta faaliyetleri, kamu yönetimi ve savunma, sosyal güvenlik dışındaki tüm sektörleri yani reel sektörün tamamını kapsıyor.
Bugün verilere, firma ölçekleri bazında bakacağız. 2024 yılının büyük, orta, küçük ve mikro ölçekteki firmalara nasıl yansıdığına baktığımızda görünen manzara şöyle:
- 1 milyon 104 bin reel sektör firmasının 469 bin 414’ü yani yüzde 56,48’i 2024 yılını zararla kapattı. Büyük ölçekli firmaların yüzde 25,61’i, orta büyüklükteki firmaların yüzde 22,32’si, küçük ölçekli girişimlerin yüzde 21,18’i, mikro ölçekli girişimlerin ise yüzde 51,36 ile yarıdan fazlası 2024’te zarar yazdı.
- Bu haliyle mikro ölçekli girişimlerin 2024’te tam anlamıyla bir deprem yaşadığını söyleyebiliriz. Nitekim bu etkiyi, firma sayılarının 2023 yılına göre değişiminde de görüyoruz. 2024 yılında bilanço esasına göre defter tutarak bu araştırma kapsamına giren reel sektör firması sayısı yüzde 3,14 arttı. Büyük ölçekli firma sayısındaki artış yüzde 29,51’i buldu ve diğer KOBİ’lere büyük fark attı. Orta ölçekli girişim sayısındaki artış yüzde 19,61, küçük ölçeklilerdeki artış yüzde 15,17 oldu. Ama mikro ölçekli girişim sayısı yüzde 1,59 azaldı. Buradan 2024’te mikro ölçekli girişimlerde sadece zararın değil iflasların da yaygınlaştığını anlıyoruz.
- 2024’te TÜİK’in yüzde 44,38’lik enflasyon hesabına göre aktif büyüklüğünü reel olarak koruyabilen tek kesim büyük ölçekli firmalar oldu. Büyük ölçekli firmaların toplam aktif büyüklüğü yüzde 47,51 arttı. (TÜİK’in milli gelir hesaplarında kullandığı yüzde 59,28’lik deflatörü esas alırsak, büyük ölçekli girişimlerin de küçüldüğünü söyleyebiliriz.) 2024’te orta ölçekli girişimlerin toplam aktif büyüklüğü cari fiyatlarla yüzde 29,62, küçük işletmelerin aktif büyüklüğü yüzde 29,20, mikro ölçekli girişimlerin aktif büyüklüğü yüzde 23,54 arttı. Yani KOBİ’ler 2024 yılını reel olarak küçülerek geçirdiler, en sert küçülmeyi de mikro ölçekli girişimler yaşadı.
- Olaya ortalama firma büyüklükleri açısından bakarsak, büyükler de dahil tüm ölçeklerde ortalama aktif büyüklüğünün reel olarak ciddi bir küçülme yaşandığını görüyoruz. Firma başına ortalama aktif büyüklüğü 2024’te cari olarak büyük ölçeklilerde yüzde 13,90, orta ölçeklilerde yüzde 8,37, küçük ölçeklilerde yüzde 12,18 ve mikro ölçeklilerde yüzde 25,53 arttı. Büyük ölçeklilerdeki cari aktif artış oranının daha düşük olması ve mikro ölçeklilerde ise daha yüksek olması firma sayısının büyük ölçeklilerde daha fazla artarken mikro ölçeklilerin sayasındaki azalmadan kaynaklanıyor.
- Kârlardaki reel küçülme aktiflerdeki küçülmeden çok daha şiddetli gözüküyor. Büyük ölçeklilerin net kâr artışı yüzde 10,80 ile “en yüksek” olmasına rağmen o da enflasyon karşısında sert bir düşüş anlamına geliyor. Küçük ölçeklilerin kârında da yüzde 4,08 gibi minik bir artış var. Orta ölçeklilerin net kârı cari fiyatlarla bile yüzde 8,34 azalmış. Mikro ölçekliler ise 2024’ü kârdan zarara dönerek kapatmış durumda.
- Firma başına net kâr penceresinden bakarsak tüm ölçeklerde kârların 2023’e göre cari fiyatlarla bile düştüğünü görüyoruz. Firma başına net kâr 2023 yılına göre büyük ölçekli firmalarda yüzde 14,45, orta ölçekli girişimlerde yüzde 23,36 ve küçük ölçekli girişimlerde yüzde 9,62 düştü.
- Gerek aktif kârlılığı, gerekse özvarlık kârlılığı tüm ölçeklerde hem genel toplama göre, hem de firma başına ortalamalara göre 2023’e göre düştü.
- Ortaya çıkan resimde finansman giderlerinin faaliyet gelirlerine göre daha fazla artmış olmasının önemli bir etkisi var. Finansman giderlerinin faaliyet kârına oranı büyük ölçeklilerde 30,42 puan artarak yüzde 83,76’ya, orta ölçekli girişimlerde 19,83 puan artarak yüzde 71,43’e, küçük işletmelerde 14,83 puan artarak yüzde 58,90’a çıktı. Bu ölçeklerde finansman giderlerinin boyutu faaliyet kârının yarısını ciddi ölçüde aşmış bulunuyor. Mikro ölçekliler ise faaliyet zararı yazarken bunun 4,32 katı kadar finansman giderini yüklendiler.
Bu panorama, 2024 yılının reel sektörün genelinde zor geçtiğini, ama en fazla yıprananların da mikro ölçekli girişimler başta olmak üzere KOBİ’ler olduğunu gösteriyor.
