TÜRKİYE İsrafı Önleme Vakfı (TİSVA) Kurucusu Prof. Aziz Akgül, Mütevelli Heyeti Başkanlığını oğlu Halil Fatih Akgül’ün yürüttüğü Vakfın yeni yayınlanan raporunu gönderdi:
- 2025 Yılı İsraf Raporu
Raporun kapak sayfasında şu mesaj yer aldı:
- “Hepitalizm”de silahlanma kabul edilemez büyük israftır ve kötülük kaynağıdır: 2024’te dünyada küresel askeri harcamalara 2.7 trilyon dolar harcanarak kaynaklar israf edildi.
Raporun “Gıda İsrafı” başlıklı bölümünü öncelikle okudum:
- Dünya Kaynakları Enstitüsü (WRI) Gıda Kaybı ve İsrafı Direktörü Liz Godwin, dünyada üretilen gıdaların yaklaşık 3’te birinin kaybolduğunu ya da israf edildiğini belirtiyor. Bunun her yıl küresel ekonomiye yaklaşık 1 trilyon dolara mal olduğunu vurguluyor.
Birleşmiş Milletler (BM) Dünya Gıda Programı’nın (WFP) 2025 Küresel Görünüm Raporundan alıntı dikkatimi çekti:
- 2024 yılında 74 ülkede 343 milyon kişi akut gıda güvensizliği yaşıyor. Bu sayı 2023 yılına göre yüzde 10, pandemi öncesine göre ise 200 milyon kişi arttı.
BM Çevre Programı’nın (UNEP) hazırladığı 2024 Gıda İsrafı Raporu’ndan da alıntı yer aldı:
- Dünya genelinde her yıl 1.5 milyar ton gıda israf ediliyor…
- Türkiye’de her yıl 8.7 milyon tonu aşkın gıda israfı söz konusu oluyor.
- Türkiye’de her yıl kişi başına çöpe atılan yiyecek 102 kilogramı buluyor.
- Gıda israfının yüzde 60’ı, yani 631 milyon tonu evlerde gerçekleşiyor.
- Tüketicilere servis sunan restoran, otel gibi hizmet sektöründe yüzde 28 israf ortaya çıkıyor.
- İsrafın yüzde 12’si de perakende sektöründe görülüyor.
- Gıda kayıp ve israfının yüzde 56’sı gelişmiş ülkelerde, yüzde 44’ü de gelişmekte olan ülkelerde ortaya çıkıyor.
Açlık çeken nüfus üzerinde duruldu:
- Dünyada her gün 11 kişiden biri aç uyuyor. 25 bini aşkın çocuk açlık ve yetersiz beslenmeden hayatını kaybediyor.
- Dünyada 783 milyonu aşkın insan açlık çekiyor.
- Buna karşılık dünyada 1 milyardan fazla insan obez, 3 milyar insan da fazla kilolu.
TİSVA Raporunda “Gıda israfının ayak izi” konusu da irdelendi:
- Et ürünleri, toplam gıda israfının yalnızca yüzde 5’ini oluşturmasına rağmen bu israfın yüzde 20’sinden fazlası kadar karbon salımına neden oluyor.
- Özellikle sığır eti üretimi, geviş getiren hayvanların metan salımı gibi yüksek emisyon kaynaklarını içerdiğinden çevre üzerinde önemli bir etki yaratır.
- Küresel ölçekte yalnızca gıda israfından kaynaklanan emisyonların yıllık 3.3 milyar ton karbondioksit eşdeğerine ulaştığı hesaplanıyor. Bunun da dünya genelindeki sera gazı salımlarının yüzde 8’ini oluşturduğu tahmin ediliyor.
- Tüketicilerin gıda tercihlerindeki bilinçli kararları, bu çevresel etkilerin azaltılmasında kritik rol oynuyor.
- Zengin ülkelerde yüksek miktarda tüketilen ve israf edilen et, çoğu zaman ormansızlaşma yaşanan fakir ülkelerde üretiliyor.
- Özellikle Brezilya’daki sığır yetiştiriciliği, Amazon yağmur ormanlarının yok olmasına yol açıyor ve geri döndürülemez ekolojik zararlar riski doğuruyor.
TİSVA Mütevelli Heyeti Başkanı Halil Fatih Akgül, rapora yazdığı önsözde şu mesajı verdi:
- Gereksiz, amaçsız ve yararsız yapılan her çeşit iş, işlem ve harcama israftır.
- İsraf, yalnızca ihtiyaç fazlasının tüketilmesi değil, aynı zamanda fırsatların kaçırılması, eşitsizliklerin derinleşmesi ve sürdürülebilirliğin zedelenmesidir…
TİSVA raporunda ortaya konulan veriler, gıda israfının tek başına yaptığı etkiyi açıklıkla anlatıyor…
Alışkanlıklarımızı gözden geçirip, tüketirken aç insanları aklımızdan çıkarmasak, yıllık 102 kilogram olan gıda israfını sıfıra indirmesek de önemli ölçüde aşağı çekeriz değil mi?
Elektronik atık toprakta ‘tehlikeli madde kirliliği’ yaratıyor
TÜRKİYE İsrafı Önleme Vakfı’nın (TİSVA) “2025 İsraf Raporu”nda ele alınan farklı israf alanları arasında“teknoloji” de yer aldı:
- E-atık, günümüzde en hızlı büyüyen atık çeşidi olarak öne çıktı.
- Dünyadaki atıkların sadece yüzde 1’ini “e-atık”lar oluşturmasına rağmen, topraktaki tehlikeli madde kirliliğinin yüzde 70’ine yol açıyor.
“2024 Küresel Elektronik Atık Değerlendirme Raporu”ndan şu veriler aktarıldı:
- Dünya çapında 62 milyon ton elektronik atık üretildi.
- Bunun yalnızca yüzde 17’si geri dönüştürülebiliyor.
- Türkiye’de elektronik atıkları geri dönüştürme oranı yüzde 5’te kalıyor.
Dünyada yılda 92 milyon ton tekstil atığı oluşuyor
TÜRKİYE İsrafı Önleme Vakfı’nın (TİSVA) “2025 İsraf Raporu”nda, giyim sektörü üzerinde de ayrıca duruldu:
- Her yıl dünyada 92 milyon ton tekstil atığı oluşuyor.
- Dünyadaki tekstil üretiminin yüzde 60’ı bir yıl içinde çöpe gidiyor.
- Moda endüstrisi, küresel karbon salımının yüzde 10’unu, su tüketiminin ise yüzde 20’sini oluşturuyor.
- Moda endüstrisinde “planlı eskitme” döngüsünün kırılması gerekiyor.
- Ayrıca, döngüsel ekonomi modeline geçişin elzem olduğu açıkça görülüyor.
Türkiye, su kıtlığı çeken ülke olacak
TİSVA’nın “2025 İsraf Raporu”nda dünyada gündeme gelen su krizine işaret edilip, Türkiye’deki durumun altı çizildi:
- “World Wide Fund for Nature Türkiye” (WWF) verilerine göre, artan nüfusla birlikte kişi başına düşen kullanılabilir yıllık su miktarının 2040 yılında 1116 metreküpe düşeceği hesaplanıyor.
- 2050 yılında ise Türkiye’de kişi başına kullanılabilir yıllık su miktarının 1069 metreküpe ineceği öngörülüyor.
- Bu gelişme, Türkiye’yi “su kıtlığı” çeken ülke duruma düşürecek gibi görünüyor.
1 ton atık kağıdın yeniden işlenmesi 8 ağacı kurtarıyor
TİSVA’nın “2025 İsraf Raporu”nda, kağıt üretim ve tüketiminin yol açtığı “israf ayak izi”ne işaret edildi:
- Dünyada küresel kağıt talebini karşılamak amacıyla her yıl 4 milyar ağaç kesiliyor.
- Bu rakam, dünya genelindeki toplam ormansızlaşmanın yüzde 35’ine denk geliyor.
- Her yıl üretilen ve israf edilen kağıt miktarının 640 milyon ağaca karşılık geldiği hesaplanıyor.
- Bir ton kağıt 17 ağaç, 17 ağaç da 70 metrekare orman anlamına geliyor.
- Bir ton kağıt için 2.33 metreküp kabuksuz odun, 4 bin 100 kWh elektrik, 32 bin litre su, 1750 litre fueloil kullanılıyor. Bu durumda 270 kilogram kirlilik atmosfere salınıyor.
- Türkiye’de kağıt ve karton tüketimi yılda 7 milyon ton dolayında bulunuyor. Kişi başına tüketimimiz 70 kilogram olarak hesaplanıyor.
- Türkiye’de kağıt-karton üretiminde geri dönüşüm oranı yüzde 40 dolayında seyrediyor.
- Her yıl kağıt, karton ve yaşamsal ihtiyaçlarımız için kişi başına ortalama 7 ağaç yok ediliyor.
- Atık kağıdın üretimde tekrar kullanılması hava kirliliğini yüzde 75, su kirliliğini yüzde 35, su kullanımını yüzde 45 azaltıyor.
- Bir ton atık kağıdın dönüşmesi, yani kağıt hamuruna katılması 8 ağacın kesilmesini önleyebiliyor.
Bir ton plastik geri dönüşürse petrol tüketimi 16.3 varil azalıyor
TİSVA’nın “2025 İsraf Raporu”nda, plastik sektörü de irdelendi:
- Birleşmiş Milletler Çevre Programı (UNEP) verilerine göre her yıl 14 milyon metrik ton plastik okyanuslara karışıyor ve okyanuslarda 5.25 trilyon parça plastik atığı olduğu tahmin ediliyor.
- Bir ton plastiğin geri dönüşümü 5 bin 774 kWh’ta eşit tasarruf sağlıyor. Bu, iki insanın bir yıllık elektrik tüketimine denk geliyor.
- Plastik atıklarının geri dönüşümü ile ham petrol tüketimi yüzde 40 azaltılabiliyor. Bir ton plastik geri dönüşümü 16.3 varil petrol tasarrufu sağlayabiliyor.
