LEVENT AKBAY
Küresel ısınma ve iklim değişikliği nedeniyle yüzyıl sonuna kadar ivme kazanarak artacağı öngörülen susuzluğa karşı mücadelenin maliyeti asgari 65 milyar dolar olarak hesaplandı. Araştırmalara göre, Türkiye iklim değişikliği nedeniyle yüzyıl sonuna kadar 6 derece ısınacak. Su potansiyeli yüzde 26,4 düşüşle 82,4 milyar metreküpe gerileyecek. 25 su havzasının 15’inde su açığı ortaya çıkacak ve kuraklık ile çölleşme başlayacak.
İçme ve kullanma suyu ihtiyacının karşılanmasından tarım ve sanayiye tüm alanları etkileyecek bu sürece karşı direnç sağlamak için alınacak önlemlerin omurgasını beş ayrı program oluşturdu. Çok çeşitli alanlarda yatırımlar gerektiren bu önlemlere işlerlik kazandırabilmek için harcanması gereken 65 milyar dolar olarak hesaplandı. Bu programlar dışında özellikle özel sektörün endüstriyel su kullanımı için yapacağı yatırımlar da düşünüldüğünde fatura daha da kabaracak. Ulusal Su Programı’na göre çok çeşitli kamu kuruluşlarının devreye girmesiyle oluşturulan ‘susuzluğa karşı mücadele’nin başarılabilmesi için beşli programın ayrıntıları şöyle:
12 HAVZADA SU KAYNAKLARININ KORUNMASINA 13,6 MİLYAR DOLAR
Su kaynaklarını korumak ve kullanma stratejilerini belirlemek için Nehir Havza Yönetim Planları hazırlandı. Türkiye’deki 25 su havzasından 12 havza için Nehir Havza Yönetim Planı tamamlandı, 7 havzada çalışmalar devam ediyor. 12 havzada belirlenen toplamda 1215 yer üstü su kütlesi ve 470 yer altı su kütlesi analiz edildi ve su kaynaklarının hem miktar hem kalite açısından korunmasını hedefleyen 35 bin 723 tedbir belirlendi. 2025 yılı ocak ayı fiyatları ile bu tedbirlerin yatırım maliyeti bu tarihteki döviz kurlarına göre 485 milyar TL karşılığı 13,6 milyar dolar olarak hesaplandı. Yıllık işletme maliyeti ise 24 milyar TL karşılığı 680 milyon dolar oldu. Su kaynaklarının iyi su durumuna erişilmesi için gerek Nehir Havza Yönetim Planları tedbirlerinde gerek, Çevre Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı planlamalarında halihazırda işletmede olan tesislere ilave olarak, ülkede arıtma tesisi olmayan ya da yetersiz olan yerleşimler için 898 adet atıksu arıtma tesisinin kurulması gerektiği belirlendi. Bunların maliyeti 49 milyar TL (1,4 milyar dolar) olarak hesaplandı.
SEKTÖREL SU TAHSİS PLANLARINA İLİŞKİN MALİYET
Havza ölçekli sektörel su tahsis planları kapsamında su kayıplarının önlenmesi, su tüketimi düşük bitki türlerinin ekilmesi, verimli sulama zaman planlamasının yapılması, su dağıtımının genel sulama planlamalarına göre programlanması, suyu verimli kullanan teknolojilerin uygulanması gibi önlemler alınacak. Bu tür yönlendirmeler sayesinde su kaynaklarının sürdürülebilir bir şekilde kullanılması sağlanacak. Tamamlanan 11 havzadaki SSTP’lerin uygulanması ile 298 milyar TL (8,4 milyar dolar) ekonomik katma değer elde edilebileceği öngörüldü.
TAŞKIN YÖNETİMİ İÇİN 31 MİLYAR DOLAR
Taşkın Yönetim Planlarına (TYP) ilişkin maliyet: Taşkınlardan kaynaklı tahribatın en aza indirilmesi ve olumsuz etkilerin azaltılması amacıyla havza ölçekli Taşkın Yönetim Planları hazırlandı. 24 havzada hazırlanan bu planlar kapsamında riskin önlenebilmesi için alınması gereken tedbirler belirlendi. Tedbirlerin uygulama maliyeti, bu tedbirlerin uygulanması ile önlenecek ekonomik zararın yaklaşık yüzde 30’una karşılık geldi. Devlet Su İşleri Genel Müdürlüğü uzun vadeli programında yer alan taşkın kontrol işlerinin yaklaşık maliyeti 400 milyar TL, (11,3 milyar dolar) tüm bu tedbirlerin uygulanması için kamulaştırma maliyeti ise 700 milyar TL (19,7 milyar dolar) olarak hesaplandı.
KURAKLIK YÖNETİMİNE 12,1 MİLYAR DOLAR
Kuraklık Yönetim Planlarına (KYP) İlişkin Maliyet: Kuraklıklara karşı hazırlıklı olunması ve olumsuz etkilerinin asgari düzeye indirilmesi maksadıyla 25 nehir havzası için hazırlanan Kuraklık Yönetim Planlarında belirlenen tedbirlerin uygulanması ile yaklaşık 12 milyar metreküp su kazanımı hedeflendi. Kuraklık Yönetim Planları ile belirlenen sulama ve içme-kullanma suyu tedbirlerine ait yatırım miktarı yaklaşık 430 milyar TL (12,1 milyar dolar) olarak hesaplandı.
ARITILMIŞ ATIK SULARIN YENİDEN KULLANIMI İÇİN 4,5 MİLYAR DOLAR
Türkiye’de oldukça yüksek potansiyeli bulunan evsel, endüstriyel ve tarımsal atık sular yeterli kalitede arıtma sağlandıktan sonra tarımsal sulama, peyzaj ve rekreasyon, endüstriyel kullanım, yeraltı suyu besleme gibi pek çok alanda değerlendirilecek. Kullanılmış Suların Yeniden Kullanım Alternatiflerinin Belirlenmesi Projesi ile havza bazında yapılan çalışmalarda 601 atık su arıtma tesisinden 529 tanesinde oluşan atık suların çeşitli alanlarda yeniden kullanım alternatiflerinin değerlendirilmesi sonucunda tesislerde yapılması gereken revizyonlar için yatırım maliyeti yaklaşık 161 milyar TL (4,5 milyar dolar) olarak belirlendi.
ARITILMIŞ ATIK SULARIN YENİDEN KULLANIMI
Su Kirliği Yönetmeliği’nde yapılan değişiklikle büyükşehir belediyelerinin 2026, il belediyelerinin ise 2027 yılından itibaren kentsel atık su arıtma tesislerinde arıtılan toplam atık suyun en az yüzde 10’unun tarımsal sulamada, rekreasyonel, endüstriyel, çevresel ve diğer alanlarda yeniden kullanımını zorunlu hale getirildi. 2028’e kadar arıtılmış atık suların yeniden kullanım oranının yüzde 11’e, Ulusal Katkı Beyanı’nda ise 2030’a kadar yüzde 15’e çıkarılması hedeflendi.
50 YENİ TESİS YAPILACAK
2025 itibarıyla Türkiye’de yılda 5,41 milyar metreküp ilave içme suyu ve 322.659 metreküp/gün atık su arıtma kapasitesine ulaşıldı. 2025’te 52 yeni baraj ve gölet inşa edilerek 512 milyon metreküp suyun depolanması hedeflendi. Diğer yandan yeraltı sularını beslemek ve buharlaşmayı önlemek için yeraltı depoları ve suni besleme tesisleri inşası sürerken, mevcut durumda 145 tesisin 2028 yılına kadar 195’e çıkarılması hedeflendi.
DEPOLAMA 183,4 MİLYAR METREKÜP
Türkiye genelinde depolama hacmi coğrafi ve iklim şartları nedeniyle mevcut yağış ve buna bağlı olarak akış şartlarının yetersiz olduğu mevsim, yıl ve kurak periyodlarda, başta sulama suyu ihtiyaçlarında olmak üzere, içme-kullanma, endüstri ve hidroelektrik amaçlı enerji üretiminin karşılanmasında kullanılıyor. Bu doğrultuda mevcut durumda su depolama kapasitesine sahip birçok baraj, gölet, yeraltı depolama ve besleme tesisi işletmeye alınarak su kaynakları geliştirilmiş olup, depolama kapasitesi 183,4 milyar metreküptür.
SU VERİMLİLİĞİ SEFERBERLİĞİ VİZYONU
Mevcut su kaynakları üzerindeki su çekimi ve kirlilik baskılarının hafifletilmesi gayesi ile suyun bütün sektörlerde verimli kullanılması, kayıpların ve israfın azaltılması, arıtılmış atık su, tarımdan dönen su, yağmur suyu, gri su gibi geleneksel olmayan su kaynaklarını kullanılması, su verimliliği sağlayan teknik ve teknolojilerin yaygınlaştırılması, su ayak izi konusunda toplumsal farkındalık oluşturulması, kentlerde iklime uyum ve ekolojik temelli çözümlerle sünger şehir modelinin uygulanması öncelikle stratejiler olarak belirlendi.
NACE kodu bazında 152 sektör için ‘yol haritası’ özelliğinde su verimliği rehberleri hazırlandı. Özellikle OSB’ler başta olmak üzere yoğun su kullanımı olan tesislerin atık su arıtma tesisleri ve geri kazanım üniteleri ile elde edecekleri alternatif kaynağı yeniden üretimde kullanmaları, su kaynakları üzerindeki çekim baskısının yanı sıra kirlilik yükünü de azaltacak. Sanayi sektöründe yüzde 30’a varan oranlarda su kazanımı sağlanması hedefleniyor. Sektörel tedbirlerin yanı sıra atık suların geri kazanılması ve yeniden kullanılması, ölçüm, izleme, otomasyon sistemlerinin geliştirilmesi, su kaynaklarını döngüsel kullanımını destekleyecek simbiyoz örneklerinin yaygınlaştırması temel eylemler olarak belirlendi.
