MEHMET KAYA/ANKARA GÜNLÜĞÜ
İstisnalar ve acil alım maddesinin kullanımıyla ilgili tartışmalara konu olan Kamu İhale Yasası, geniş anlamda da kamu alımlarına köklü değişiklik düzenlemeleri hazırlanıyor. Daha önce Orta Vadeli Program ve Cumhurbaşkanlığı Programında sıralanan düzenleme maddeleri son olarak AB Katılım Öncesi Programa da girdi. Hazine ve Maliye Bakanı Mehmet Şimşek, EMD Ekonom dergisine yaptığı değerlendirmede de kamu alımlarına yönelik değişikliklerin teknik düzenlemesinin tamamlandığını duyurdu. İhale yasası dahil kamu alımları sistemindeki yenilikler için 2025’in ilk yarısında bir teklifin hazırlanacağı politika metinlerine girmişti.
Ne tür düzenlemeler yapılacak?
Planlara göre sektörel kamu alımları modeli, sertifikalaşma, yetkinlik, tasarruf ve bilişim temelli yeni mevzuat oluşacak.
Kamu ihale mevzuatına yönelik politika metinlerinde kapsamlı düzenlemeler öngörülüyor. Doğrudan kamu alım mevzuatı olmamakla birlikte, sayısallaşmayla ağırlığı artan kamu bilişim alımları ile bilişim teknolojilerinin kamu alımlarında kullanılması için de çeşitli düzenlemeler öngörülüyor. Kamunun mal ve hizmet alımlarının düzenlenmesinde ise özellikle Sektörel Alımlar kavramı öne çıkıyor. AB ile uyum yönü de bulunan bu tarafta yeni bir mevzuat hazırlanacak. Konvansiyonel alım modelleri dışında, çok pahalı ve büyük olan enerji, ulaştırma, su, elektronik iletişim gibi altyapı ve büyük harcama gerektiren, kamu projeleri için özel modeller geliştirilecek. Daha önce de bu yönde bir girişimde bulunulmuş ama vazgeçilmişti.
Sektörel Kamu Alımlarının en önemli farklılığı, tanımlanmış alanlardaki ihalelere katılabilmek için firmaların yetkinliğinin sertifikalara bağlanması, bu ihaleleri alabilecek şirketlerin bu işi tamamlayabilecek olup olmadığının önceden belirlendiği bir yapıyı içermesi. Türkiye’deki karne ve iş bitirme modelleri de aslında bunu düzenliyor ancak mevcut sistemin çeşitli gedikleri bulunuyor.
Öte yandan, kamu ihale kanunu başta olmak üzere mevzuat istisnaları ve acil alım gibi bazı maddelerin tartışmalı kullanımı özellikle büyük ihaleler için yeni anlaşma-ihale modelleriyle rasyonel bir zemine böylece oturmuş olabilecek. Sektörel Kamu Alımlarında, AB mevzuatında bilinen ihale yöntemleri dışında, AR-GE veya hizmet geliştirmeye dayalı olarak da ihale yapma imkanı bulunuyor. Başta sağlık olmak üzere teknoloji geliştirme ve ülkenin yetkinliğini artırma için kamu alımlarının kullanılması modeli hali hazırda dağınık ve her projeye özel yöntemlerle kullanılıyor ancak bunların genel bir mevzuatı bulunmuyor. Sektörel kamu alımlarında, piyasada bulunmayan mal veya hizmetin geliştirilmesi için de ihale açılabiliyor. Yine piyasada bulunmayan ya da yenilik gerektiren bir kamu hizmeti alımında birden fazla bu işi yapabilecek şirket çağrılarak yarıştırılabilecek bir model de kapsamda bulunuyor. Hali hazırda Türkiye’nin bu türden çok sayıda projesi bulunuyor.
Kamu alımlarına merkezi model
Yine politika metinlerinde kamu alımlarının hem tasarruf hem de verimlilik yönünden rasyonelleştirilmesi amacıyla merkezi sistemler oluşturulacak. Bu kapsamda, merkezi olarak tedarik edilmesi halinde çeşitli yönlerden fayda görülen ürünler için bu model kullanılabilecek. Akaryakıt, sağlık gibi alanlarda Devlet Malzeme Ofisi’nin alımları benzeri model öne çıkıyor.
Tüm kamu ihalelerinin hızlı ve etkin yürütülebilmesi için tip sözleşmeler ve usuller yanında, tek bir platform üzerinden yürütülmesine yönelik düzenleme de planlar arasında bulunuyor. Elektronik ortamda yapılacak ihalelerin tamamının, tüm kamu kurum ve kuruluşlarınca bu platform üzerinden yapılması öngörülüyor. Sözleşmelerin de bu platformdan yapılması planlanıyor. Bu kapsamda benzer bir yaklaşımla oluşturulan Elektronik Kamu Alımları Platformunun iyileştirilmesi planlanıyor.
Bilişim alımları
Kamunun hızla sayısallaştığı ortamda bilgi iletişim teknolojilerine (BİT) dayalı mal ve hizmet alımlarında da değişiklikler öngörülüyor. Bu kapsamda BİT işleri için bulut hizmet alımının da kapsama girmesi öneriliyor. Kamuya mal ve/veya hizmet satacak firmaların akreditasyonu ve standartlar, satınalma ve denetime yönelik mevzuat oluşturulacak. Kamunun bu türden teknolojileri için kamu içinde kümelenme sağlanacak.
