ABD’de seçmen, Donald Trump’ın ikinci döneminin ilk iki yılına ilişkin tepkisini sandığa taşıdı. Ara seçimlerde Cumhuriyetçiler Kongre’deki çoğunluğu kaybederken Demokratlar hem Temsilciler Meclisi’nde hem de Senato’da kontrolü ele geçirdi. Seçim gecesinin ortaya çıkardığı tablo, Trump’ın Beyaz Saray’daki son iki yılını çok daha zorlu bir siyasi mücadeleye dönüştürecek. Dün öğle saatleri itibarıyla açıklanan resmi olmayan ilk sonuçlara göre Demokratlar Senato’da 54 sandalyeye ulaştı. Temsilciler Meclisi yarışında ise 225 sandalye Demokratların, 136 sandalye Cumhuriyetçilerin oldu. Hayat pahalılığı, gümrük vergileri ve yapay zekâ patlamasının ekonomik etkileri seçmenlerin gündemindeki başlıca başlıklar arasındaydı. Seçim günü açıklanan hükümet verileri de Trump döneminde benzin fiyatlarının diğer başkanlık dönemlerine kıyasla ortalama olarak daha yüksek seviyeye ulaştığını gösterdi.
Washıngton’da bölünmüş hükümet dönemi
Trump Cumhuriyetçi bir başkan olarak Beyaz Saray’da kalırken Kongre’nin iki kanadının da Demokratların kontrolüne geçmesi, ABD’yi “bölünmüş hükümet” dönemine taşıdı. Bu kavram, başkanlık makamı ile Kongre’nin aynı partinin kontrolünde olmaması anlamına geliyor. Yeni tabloda Trump yönetimi yürütme yetkilerini kullanmayı sürdürebilecek ancak yasama gündemini hayata geçirmek için Demokratların kontrolündeki Kongre’yi ikna etmek zorunda kalacak.
Yönetimin hareket alanı daralıyor
Bu değişim, özellikle vergi, bütçe, kamu harcamaları ve düzenleme politikalarında yönetimin hareket alanını daraltabilir. Demokratlar, Trump’ın ekonomi ajandasındaki yasa tekliflerini geciktirebilir veya engelleyebilir. Büyük ve Güzel Yasa Tasarısı kapsamındaki vergi indirimlerinin geleceği de bu güç mücadelesinin başlıklarından biri olacak. Kongre’nin bütçe ve borçlanma görüşmelerindeki tutumu, hükümetin finansmanında yeni gerilimler yaratabilir. Bütçe çıkmazı, borç tavanı tartışmaları ve hükümetin kapanması ihtimali de yeni dönemin riskleri arasında.
Kripto ve yapay zekada denetim artabilir
Demokratların zaferi, finansal hizmetler, kripto varlıklar ve yapay zekâ gibi alanlarda daha sıkı denetim beklentisini de artırdı. Özellikle veri merkezlerinin hızla büyümesi ve enerji tüketimi, yeni Kongre’nin gündeminde daha fazla yer bulabilir.
Bununla birlikte Trump, federal izinler, arazi kullanımı ve kurumların öncelikleri üzerindeki yürütme yetkisini kullanarak kendi gündemini ilerletmeye devam edebilir. Çin’le teknoloji rekabeti ve ABD sanayisini destekleme politikalarının ise iki partinin de ortak öncelikleri arasında kalması bekleniyor.
Trump: Veto hakkım dokunulmazdır
Trump, sonuçlar belli olduktan sonra Fox News'e verdiği röportajda, "Demokratlar iyi iş çıkardı. Çok mücadele ettiler. Bunu kendim için bir yenilgi olarak görmek istemiyorum. Seçim pusulasında adım yoktu." dedi Trump, yeni Demokrat Kongre tarafından önerilen her türlü "çılgın" yasayı engelleyeceğini ancak "işleri nasıl halledeceğimizi bulacağız. Veto yetkim var. Bu yetki dokunulmazdır.” dedi.
İran itirafı
Trump, Demokratları tebrik ederek partiyi "güçlü bir rakip" olarak nitelendirdi.
Başkan, "Bence bunun bir kısmı İran'la ilgiliydi ama aynı zamanda insanlar benim yaptıklarımın önemini de anladılar" dedi. Trump, İran savaşı konusunda hiçbir tereddüdünün olmadığını vurgulayarak, "Bunu düşünmüyorum. Ben doğru olanı yaptım. Yine olsa yine yaparım." ifadesini kullandı.Demokratların zaferi, Trump'ın siyasi eylem komitesi Maga Inc.'in Teksas'tan Michigan'a kadar uzanan seçimlere 380 milyon dolar harcaması ve Elon Musk ile büyük teknoloji devi Marc Andreessen gibi milyarder müttefiklerinin de aralarında bulunduğu kişilerin yaptığı yoğun harcamalara rağmen gerçekleşti.
Borsalarda yapay zeka endişesi
Seçim sonuçları ilk aşamada dolar ve tahvil getirileri üzerinde baskı yaratırken altına destek verdi. Yatırımcılar, Demokratların zaferinin yapay zekâ yatırımlarına yönelik daha sıkı düzenlemeler ve büyümede yavaşlama ihtimalini artırabileceğini değerlendirdi. Ancak Asya piyasalarında görülen ilk sert hareketlerin bir bölümü kısa sürede geri alındı. Demokratların ocak ayına kadar göreve başlamayacak olması da seçim sonucunun etkisinin zamana yayılabileceği beklentisini güçlendirdi.
Dolar endeksi 1 ayın dibinde
Dolar endeksi seçim gecesi boyunca 101,25 seviyesine kadar gerileyerek bir ayın en düşük düzeyini gördü. Son işlemelerde 101,41 civarında bulunan endekste, euro ve sterlin de dolar karşısında sırasıyla yaklaşık iki haftanın ve yedi haftanın zirvesine çıktı. Piyasalar, yeni Kongre’nin yapay zekâ yatırımlarını yavaşlatma ve ekonomik büyümeyi sınırlama ihtimalini fiyatladı. Ancak ING’ye göre doların uzun vadeli yönünü seçim sonucu tek başına belirlemeyecek; Fed’in faiz politikası, büyüme ve enflasyon görünümü temel belirleyiciler olmaya devam edecek.
Altın 4 bin doların üzerine çıktı
Altın fiyatları dün yüzde 2’den fazla yükselerek ons başına 4 bin dolar seviyesini yeniden aştı. Doların dört haftanın en düşük seviyesine gerilemesi ve ABD Hazine tahvil getirilerindeki düşüş, faiz getirisi olmayan altının cazibesini artırdı. Washington’da siyasi tıkanıklık ihtimali ve mali genişleme beklentilerinin sınırlanabileceği değerlendirmesi de yükselişi destekledi. Piyasaların odağında şimdi Fed’in faiz görünümüne ilişkin ipuçları ve cuma günü açıklanacak ABD tarım dışı istihdam verisi bulunuyor.
İlk Müslüman senatör Michigan’dan çıktı
Seçimlerde, muhafazakar kalelerdeki seçmenler bile İran'la yürütülen savaştan duydukları derin hayal kırıklığı, yüksek yaşam maliyetinden duydukları endişe ve Trump'ın ülkeyi yönetme biçimine duydukları öfke nedeniyle dramatik bir şekilde Demokratlara yöneldiler.
▶ Michigan'da, ilerici Abdul El-Sayed, iyi finanse edilmiş bir kampanyaya ve Demokrat partili meslektaşlarının muhalefetine rağmen, ülkenin Kongre'nin üst kanadına seçilen ilk Müslümanı oldu. Rhodes Bursu sahibi ve eski ilçe sağlık müdürü Abdul El-Sayed, aşırı sol bir platformla Orta Batı'daki kritik bir eyalette zafer kazandı. ICE'nin kaldırılmasını ve herkese sağlık hizmeti garantisi verilmesini önerdi. El-Sayed, Benjamin Netanyahu'nun Hamas'ın 7 Ekim 2023'te İsrail'e düzenlediği saldırıya verdiği yanıtı "soykırım" olarak nitelendirdi.
▶ Kansas, seçmenlerin Trump'ın ilk iki yılına duyduğu memnuniyetsizliğin bir göstergesi olarak 1932'den beri ilk Demokrat senatörünü seçti.
▶ Güney Carolina’ye bakıldığında, Trump'ın 2024'te yaklaşık 18 puan farkla kazandığı Güney Carolina'da Demokratlar, onun bizzat seçtiği senato adayını geri çevirdi.
▶ Teksas, en büyük Cumhuriyetçi eyalet olarak biliniyor. Fakat Demokratlar on yıllardır süren yenilgi serisine sarsıcı bir şekilde son vererek bir Senato sandalyesi kazandılar ve üç dönemdir görev yapan Vali Greg Abbott'ı koltuğundan ettiler.
▶ Kaliforniya'da Demokrat Xavier Becerra, Cumhuriyetçi eski İngiliz siyasetçi Steve Hilton'ı yenerek Gavin Newsom'un yerine vali seçildi. Eyaletteki milyarderlere yönelik %5'lik bir vergi teklifi (ABD'deki ilk servet vergisi) ilk sonuçlara göre başarısız olma yolunda görünüyor.
