ABD’de yarın yapılacak ara seçimler öncesinde yatırımcıların odağı, Kongre’de hangi partinin çoğunluğu elde edeceğinden çok, seçim sonuçlarının ekonomi politikaları ve küresel piyasalarda yaratabileceği değişime çevrildi.
ABD Başkanı Donald Trump’ın karnesi niteliğindeki seçimlerde Kongre’nin alt kanadı Temsilciler Meclisi’nde Demokratların çoğunluğu kazanması beklenirken Senato yarışı daha çekişmeli görünüyor. Demokratların bir veya iki mecliste kontrolü ele geçirmesi, Başkan Donald Trump’ın gündemini uygulamasını zorlaştırabilir. Cumhuriyetçilerin çoğunluğu koruması ise yönetimin hareket alanını genişletebilir.
Seçimlerin piyasalara etkisi, ilk aşamada siyasi belirsizliğin azalması veya artmasına göre şekillenecek.. Deutsche Bank’ın son 23 ara seçim yılını kapsayan hesaplamalarına göre, bu dönemlerin 21’inde S&P 500 endeksi dördüncü çeyrekte yükseldi ve ortalama getiri yüzde 7 oldu. Yatırımcıların seçim öncesinde risk almaktan kaçınması, sonuçların ardından pozisyonlarını yeniden artırması bu eğilimde etkili oldu. Morgan Stanley’nin değerlendirmesi de siyasi bölünmenin hisse senetleri açısından her zaman olumsuz olmadığını gösteriyor. Cumhuriyetçi başkan dönemlerinde Demokratların Kongre’nin iki kanadını kontrol ettiği yılların ardından S&P 500 ortalama yüzde 16, Kongre’nin partiler arasında bölündüğü dönemlerde ise yüzde 23 yükseldi.
Seçim sonuçlarının piyasalara yansıması şu başlıklar altında şekillenecek:
1- YAPAY ZEKÂ YATIRIMLARI SİYASİ RİSK BAŞLIĞINA DÖNÜŞÜYOR
Seçimlerin piyasalar açısından önemli etkilerinden biri, ABD’nin yapay zeka politikalarında yaşanabilecek değişim olacak. Demokratların Kongre’de güç kazanması, veri merkezlerinin yayılması, enerji ve altyapı kullanımı ile teknoloji şirketlerine yönelik düzenleme tartışmalarını artırabilir. Federal düzeyde yeni düzenlemelerin başkanlık vetosuyla karşılaşma ihtimali bulunsa da seçimler, 2028’e kadar sektörün siyasi gündemini şekillendirebilir.
Bu başlık, ABD borsalarının teknoloji hisselerine bağımlılığı nedeniyle küresel piyasaları da ilgilendiriyor. S&P 500’ün bu yılki yüzde 12’lik yükselişinin önemli bölümü teknoloji hisselerinden kaynaklandı; bu sektör çıkarıldığında endeksin getirisi yaklaşık yarıya düşüyor. Küresel hisse senetleri ise temmuz başından bu yana yalnızca yüzde 2 yükseldi. Yapay zekâ yatırımlarında yavaşlama veya kârlılık beklentilerinin zayıflaması, genel piyasa görünümünü de etkileyebilir.
2- İRAN VE ENERJİ FİYATLARI İKİNCİ RİSK ALANI
Seçim sonrasında Ortadoğu’daki gelişmeler de izlenecek. Kongre’de siyasi tıkanıklığın artması, Trump yönetimini iç politika yerine yürütme yetkisinin daha geniş olduğu dış politika alanlarına yöneltebilir. Bu durum İran’la gerilimin yeniden yükselmesi riskini gündeme getiriyor. Ancak yüksek benzin fiyatlarının seçim öncesindeki siyasi maliyetini sınırlamak isteyen yönetimin diplomasiye ağırlık vermesi de mümkün. Başkan Yardımcısı JD Vance’in İran’a gönderdiği mektup bu yönde bir işaret olarak değerlendiriliyor.
Gerilimin tırmanması petrol fiyatlarını yükseltebilir; tansiyonun düşmesi ise enerji fiyatlarındaki risk priminin bir bölümünü silebilir. Enerji maliyetlerinin seyri, enflasyon ve faiz politikaları üzerinden özellikle Avrupa ekonomisini etkileyecek.
3- BÜTÇE AÇIĞI VE TAHVİL PİYASASINDA BELİRSİZLİK
ABD’nin federal bütçe açığının GSYH’ye oranı yaklaşık yüzde 6 düzeyinde. Kongre’de kapsamlı bir harcama ve vergi reformu için güçlü bir irade görülmezken Demokratların meclislerden birinde veya ikisinde çoğunluğu kazanması, bütçe ve borçlanma tavanı müzakerelerini zorlaştırabilir. Bu anlaşmazlıklar Hazine tahvili arzı ve getirilerine ilişkin kaygıları canlı tutabilir. Morgan Stanley, seçim sonucunun ABD’nin uzun vadeli bütçe açığı veya faiz görünümünü tek başına önemli ölçüde değiştirmesini beklemiyor. Yüksek kamu borçlanması ve tahvil arzı, getiriler üzerinde yukarı yönlü baskı oluşturmaya devam edebilir.
4- GÜMRÜK TARİFELERİ YENİDEN GÜNDEME G ELEBİLİR
Trump, Kongre onayı gerektirmeyen yürütme yetkilerini kullanarak yeni gümrük tarifelerine yönelebilir. Böyle bir adım ithalat maliyetlerini ve enflasyonu artırarak Fed’in faiz kararlarını etkileyebilir. Bu nedenle yatırımcılar seçim sonucunun yanı sıra yönetimin sonrasında ticaret politikasında atacağı adımları da izleyecek.
ABD SEÇMENİ NE İÇİN OY KULLANACAK?
■ Senato ve Temsilciler Meclisi’nde dağılım değişecek
Seçmenler, Kongre’nin iki kanadını oluşturan Temsilciler Meclisi ve Senato’nun üyelerini seçecek.
Seçmen federal hükümette kendilerini temsil edecek, yasalar hazırlayacak, yasa tasarılarını oylayacak ve başkanın atamalarını onaylayacak 35 senatör seçecek. Senato’da toplam 100 senatör bulunuyor. Senatörlerin görev süresi altı yıl.
Ayrıca seçmenler, yasalar çıkarmak, harcamaları denetlemek ve yerel bölgeleri temsil etmek üzere Temsilciler Meclisi’nin 435 üyesini seçecek. Bunların görev süresi iki yıl.
ABD’nin büyük bir bölümünde seçmenler, eyalet başkanı gibi görev yapan eyalet düzeyindeki politikacılar olan valileri de seçecek.
■ Ekonomi başlıkları öne çıkıyor
Bu seçimde öne çıkan başlıkların başında ekonomi geliyor. Yakıt, gıda, konut ve sağlık hizmetlerindeki fiyat artışları seçmenin gündeminde önemli yer tutuyor.
Enflasyonun Fed’in hedefinin üzerinde seyretmesi ve İran savaşıyla enerji maliyetlerinin yükselmesi ekonomik memnuniyetsizliği artırıyor.
Göç politikası ve yapay zekânın istihdam, altyapı ve enerji tüketimi üzerindeki etkileri de seçmenin kararını şekillendiren diğer konular arasında.
■ Trump için ara seçimlerin anlamı ne?
3 Kasım seçimleri, Donald Trump için görev süresinin kalan iki yılındaki siyasi hareket alanının sınanması anlamına geliyor. Cumhuriyetçilerin hem Temsilciler Meclisi’nde hem de Senato’da çoğunluğu koruması, Trump’ın yasama gündemini sürdürmesini kolaylaştıracak ve yönetim üzerindeki Kongre denetimini sınırlayacak. Demokratların bir veya iki mecliste çoğunluğu kazanması ise başkanın önceliklerini hayata geçirmesini zorlaştırabilecek. Seçim sonucu Trump’ın bugüne kadarki performansına ilişkin bir halk oylaması niteliği taşıyacak. Cumhuriyetçilerin kaybı, 2028 başkanlık yarışı öncesinde parti içindeki dengeleri ve Trump’ın siyasi ağırlığını da etkileyebilir.
