Avrupa enerji piyasasında kriz artık yalnızca dizel fiyatlarıyla ölçülmüyor. Ortadoğu’dan rafine ürün akışının kesilmesi, düşük stoklar ve alternatif tedarik için Asya’ya yönelimin maliyeti, bu kez uçak yakıtını öne çıkarıyor. Energy Aspects, Avrupa’nın dördüncü çeyrekte günlük 510 bin varillik jet yakıtı açığıyla karşılaşabileceğini öngörüyor. Buna karşılık ABD’de günlük 18 bin varil, Asya-Pasifik’te ise 419 bin varillik arz fazlası bekleniyor.
Stok 7 yılın en düşük seviyesinde
Sorunun kritik tarafı ise Avrupa’nın açığı kapatabileceği kaynakların giderek azalması. Amsterdam-Rotterdam- Antwerp (ARA) petrol ve depolama merkezindeki uçak yakıtı stokları, 10 Eylül’le biten haftada 454 bin tona gerileyerek yedi yılın en düşük seviyesine indi. Avrupa’nın Ortadoğu’dan gelen arzının savaş nedeniyle ciddi biçimde azalması, bölgeyi daha uzak tedarikçilere yöneltiyor.
Uzak tedarikçiler
Avrupa’nın açığını kapatmaya yetmiyor Güney Kore, Avrupa’nın yeni kritik tedarikçilerinden biri haline geldi. Kpler verilerine göre Güney Kore’den Avrupa’ya jet yakıtı sevkiyatı eylülde günlük 129 bin varile ulaşarak Ekim 2022’den bu yana en yüksek seviyeye çıktı. Güney Kore’nin temmuz ayındaki jet yakıtı üretimi de yaklaşık 13,89 milyon varille yedi yılın zirvesine yükseldi. Ancak Asya’nın Avrupa’ya daha fazla yakıt göndermesi, kendi bölgesindeki arz dengesini de sıkılaştırıyor.
Kanada ve Nijerya tedarikçiler arasında
ABD, Kanada ve Nijerya da Avrupa’nın alternatif kaynakları arasında öne çıkıyor. Reuters’a göre Nijerya’daki Dangote rafinerisi, 2026’nın ikinci çeyreğinde Avrupa’ya günlük yaklaşık 80 bin varil jet yakıtı göndererek kıtanın ABD’nin ardından en büyük tedarikçilerinden biri haline geldi. Rafinerinin sevkiyatı, Avrupa’daki açığın yaklaşık yüzde 13’ünü karşıladı.
Dizel ve uçak yakıtı birbirini etkiliyor
Jet yakıtı ve dizel aynı “orta distilat” grubunda yer aldığı için rafineriler üretim tercihi yapmak zorunda kaldığında iki piyasa doğrudan birbirini etkiliyor. Euronews’e göre, Avrupa Birliği›nde benzin fiyatları yılbaşından bu yana yaklaşık yüzde 29 artarken, dizel yakıt fiyatları yüzde 40 oranında yükseldi. Avrupa’da dizel fiyatlarının rekor seviyelere çıkması da bu rekabeti artırıyor. Energy Aspects, rafine ürünlerdeki sıkışıklığın özellikle dizel ve jet yakıtında yoğunlaştığını belirtiyor. IEA da temmuz ayında küresel rafineri üretiminin geçen yılın aynı döneminin yaklaşık 5 milyon varil/gün altında kaldığını, Orta Doğu, Rusya ve Asya’dan jet yakıtı ihracatının ise yıllık bazda yaklaşık 670 bin varil/gün azaldığını hesaplıyor. Bu düşüş, küresel jet yakıtı ticaretinin yaklaşık yüzde 34’üne denk geliyor.
Havacılık maliyetlerinde yeni baskı
Uçak yakıtındaki sıkışıklığın kalıcı hale gelmesi halinde etkisinin yalnızca enerji piyasasında kalması beklenmiyor. Yakıt, havayollarının en önemli değişken maliyet kalemlerinden biri olduğu için yüksek fiyatlar bilet fiyatlarından kârlılığa kadar sektörün tamamına yansıyabilir. Petrolün 100 doların üzerinde seyretmesinin sektörde yakıt ve finansman maliyetlerini ay nı anda yükselttiğine işaret ediyor.
