Dünyanın en çok zeytinyağı üreten ve ihraç eden ülkesi İspanya. Bu yıl Türkiye’de olduğu gibi İspanya’da da rekor bir üretim bekleniyor. İspanya’da beklenen üretim 1,6 milyon ton. Türkiye’de ise 588 bin tonluk üretim bekleniyor.
İspanya Tarım, Balıkçılık ve Gıda Bakanlığı verilerine göre zeytinyağı üretiminin 2025-2026 sezonuna kıyasla yüzde 23 artarak 2026-2027 sezonunda 1 milyon 602 bin 506 ton olacağı tahmin ediliyor. 2025-2026 sezonundan devreden 357 bin 40 tonluk stokla birlikte arz edilecek toplam zeytinyağı miktarı 1 milyon 959 bin 546 ton olacak.
Üretimdeki artışa bağlı olarak İspanya’da zeytinyağının üretici fiyatları düşüyor. Geçen yıl kilosu 4,8 Euro olan sızma zeytinyağı, bu sezon başında 3,10 Euro’ya düştü. Tarım, Balıkçılık ve Gıda Bakanlığı, 2026/2027 sezonunda zeytinyağı üretiminden yüzde 12 oranında kesinti yaparak 188 bin ton zeytinyağının piyasaya sunulmasını önleyecek bir karar aldı. Bu karar ülkede çok yönlü olarak tartışılıyor.
Tüketiciler, arzın kısıtlanıp 188 bin ton zeytinyağının piyasaya girişinin engellenmesi nedeniyle fiyatların artacağını, faturayı tüketicinin ödeyeceğini söyleyerek bu karara karşı çıkıyor. Alınan karara karşı çıkanlar, İspanya’nın Tunus ve Fas’tan zeytinyağı ithal ederken üreticinin yağının piyasaya girişinin engellenmesine çok sert eleştiriler yöneltiyor ve ithalatın durdurulmasını istiyor.
Tarım, Balıkçılık ve Gıda Bakanı Luis Planas, 188 bin tonluk kısıtlamanın ilk kez uygulandığını ve Avrupa Birliği mevzuatına uygun olduğunu belirterek böyle bir uygulamayı zeytin üreticilerinin istediğini iddia ediyor.
İspanya’da ilk kez uygulanacak kararın özü ne?
Tarım, Balıkçılık ve Gıda Bakanlığı’nın 2026-2027 sezonunda zeytinyağı sektörünün işleyişini iyileştirmek ve istikrara kavuşturmak amacıyla arzı düzenlemeyi hedefleyen “2026/2027 Sezonu Zeytinyağı Pazarlama Yönetmeliği”, İspanya’nın 30 Ekim 2026 tarihli Resmî Gazetesi’nde (Boletín Oficial del Estado) yayımlandı. Yönetmelik, zeytinyağı piyasasındaki bozulmaları önlemeyi ve istikrarı sağlamayı amaçlıyor.
Bakanlığın açıklamasına göre, yönetmelik kamuoyu görüşüne sunulmuş ve gerekli raporlar hazırlanmıştır. Avrupa Birliği’nin 1308/2013 sayılı Yönetmeliği’nin 167a maddesine uygun olarak hazırlanıp yayımlandı.
Avrupa Birliği’nin Ortak Piyasa Düzeni (CMO) Tüzüğü olan 1308/2013 sayılı Yönetmelik’in 167a maddesi, zeytinyağı piyasasını düzenlemek ve istikrara kavuşturmak amacıyla üretici üye devletlere arzı kontrol etme yetkisi veren yasal düzenlemedir. Bu madde, özellikle İspanya gibi küresel zeytinyağı devlerinin piyasadaki aşırı üretim (arz fazlası) dönemlerinde fiyat dalgalanmalarını önlemek ve üreticiyi korumak adına başvurduğu kritik bir mekanizmadır.
İspanya’da bu düzenlemeyi uygulamak için hükûmet, piyasa koşulları gerektirdiğinde, bir ürünün bir sonraki sezona kadar piyasadan çekilmesi ve/veya gıda dışı kullanımlara tahsis edilmesi yoluyla, belirli bir sezon için piyasa istikrarını ve işleyişini iyileştirmek amacıyla pazarlama standartlarının oluşturulmasına izin veren 84/2021 sayılı Kraliyet Kararnamesi’ni onayladı. Bu nedenle uygulama geçici nitelikte istisnai bir önlemdir.
Bu geri çekme mekanizmasını harekete geçirmek için gerekli koşul, sezon başındaki stok ile üretim tahmininin toplamının önceki altı sezondaki stok ve üretim toplamı ortalamasının yüzde 120’sine ulaşmasıdır.
Hedef, piyasa istikrarını sağlamak
Resmî Gazete’de yayımlanan yönetmelik doğrultusunda Tarım, Balıkçılık ve Gıda Bakanlığı Tarımsal Üretim ve Pazarlar Genel Müdürlüğü’nün İspanyol zeytinyağı fabrikalarının 2026/2027 sezonunda ürettikleri zeytinyağının yüzde 12’sini piyasadan çekmelerini, daha doğrusu bu yağın piyasaya girişinin engellenmesini öngören kararı 6 Kasım 2026 tarihli Resmî Gazete’de yayımlandı.
Karara göre, piyasadan çekilen ürün 30 Eylül 2027 tarihine kadar fabrikaların kendi tesislerinde veya üçüncü şahıslara ait tesislerde depolanacak.
Bakanlıktan yapılan açıklamada özetle şu bilgilere yer veriliyor: “Bu karar, Ortak Piyasalar Organizasyonu Hakkında 1308/2013 sayılı Yönetmelik uyarınca, aşırı üretim durumunda ürün geri çekme mekanizmasının devreye alınmasını öngörmektedir. Bu önlem, çiftçilerin kârlılığını garanti altına almayı ve zeytinyağı alıcılarının çıkarlarını korumayı amaçlamaktadır. Amaç, hem üreticilere hem de tüketicilere fayda sağlayacak daha büyük bir piyasa istikrarı sağlamaktır.”
Zeytinyağının yüzde 12’sinin piyasaya girişi engellenecek
Bakanlığın kararına göre, ilk kez zeytinyağı arzını ertelemeyi/sınırlandırmayı öngören uygulamanın ana hatları şöyle:
1- Her zeytinyağı fabrikası, kategorisine bakılmaksızın, aylık birikimli zeytinyağı üretiminin yüzde 12’sini zorunlu olarak piyasadan çekecektir. Fabrikalar, piyasadan çekecekleri zeytinyağının kategorisini seçmekte serbesttir ve bu zeytinyağını kendi tesislerinde veya üçüncü şahısların tesislerinde depolayabilirler.
2- Yaklaşık 188 bin tona karşılık gelen çekme oranı, kararın yürürlüğe girdiği tarihten itibaren uygulanacak. Dolayısıyla bu oran, kasım ayı için beyan edilen üretime uygulanacak, ancak sezonun ilk ayı olan ekim ayı üretimine uygulanmayacaktır.
3- Aylık üretim ve her bir zeytinyağı fabrikasının nihai stokları, zeytinyağı piyasaları bilgi sistemi tarafından sağlanan olağan kanallar aracılığıyla ve sistemi düzenleyen 9 Temmuz 2018 tarihli 861/2018 sayılı Kraliyet Kararnamesi’nde belirtildiği şekilde açıklanacaktır.
4- Bu hükme uyumu izlemek için bir teknik izleme grubu kurulacaktır. Bu grup, Bakanlık tarafından koordine edilecek ve özerk bölgeler tarafından kendi yetkileri doğrultusunda uygulanacak kontrol planını onaylayacaktır.
5- Etkilenen işletmeciler, yetkili makama her zaman ve talep üzerine, yönetmeliğe uyumu gösteren gerekli tüm bilgi ve belgeleri sağlamalı ve gerekirse yerinde denetimleri kolaylaştırmalıdır.
6- Bu karar, üretim eğilimlerine bağlı olarak 31 Aralık 2026’dan sonra değiştirilebilir.
Önlem geçici ve olağanüstü nitelik taşıyor
Tarım, Balıkçılık ve Gıda Bakanı Luis Planas, piyasayı istikrara kavuşturmak için alınan önlemin “Avrupa Birliği kurallarıyla tamamen uyumlu” olduğunu söyledi. Planas, yaptığı açıklamada, zeytinyağı üretiminin yüzde 12’sinin piyasadan çekilmesini sağlayan mekanizmanın devreye alınmasının, zeytin üreticileri için yeterli tazminatı garanti eden ve keskin fiyat dalgalanmalarını önleyerek tüketiciler için istikrar sağlayan bir piyasa düzenleme önlemi olduğunu belirtti. Planas, “Bunlar, bu önlemin ilk kez uygulanmasını haklı çıkaran çok önemli hedeflerdir” diye vurguladı.
Planas, Montilla’daki (Córdoba) La Unión kooperatifini ziyaretinde, piyasadan ürün çekilmesinin “olağanüstü ve geçici” bir önlem olduğunu ve “Avrupa düzenlemeleriyle tamamen uyumlu” olduğunu ifade etti.
Uygulamayı üretici örgütleri mi istedi?
Tarım, Balıkçılık ve Gıda Bakanı Luis Planas, Resmî Gazete’de yayımlanan Tarımsal Üretim ve Pazarlar Genel Müdürlüğü kararının, ASAJA, UPA ve COAG gibi tarım örgütlerinin yanı sıra İspanya Tarım ve Gıda Kooperatifleri’nin talebine yanıt olarak hazırlandığını ve çiftçilerin kârlılığını garanti altına almayı amaçladığını açıkladı. Planas, geleneksel zeytinliklerde üretim maliyetinin süper yoğun üretime kıyasla çok daha yüksek olduğuna dikkat çekti.
İspanya neden böyle bir karar aldı?
Arzın yüzde 12’sinin ertelenmesini öngören ve ilk kez uygulanacak kararı üretici örgütleri ve kooperatiflerin talep ettiği, Ulusal Piyasalar ve Rekabet Komisyonu’nun ise karşı çıktığı ifade ediliyor. Tarım Bakanlığı ve hükûmet yetkilileri artan üretimle birlikte zeytinyağının üretici fiyatının düştüğünü ve arzı azaltarak bu fiyat düşüşünü önleyeceklerini söylüyor. Sızma zeytinyağının üretici fiyatının kilo başına 3,10 Euro’ya kadar düştüğü ifade ediliyor. Geçen sene aynı yağ 4,8 Euro civarında satılıyordu. Bu, geleneksel zeytinliklerde üretim maliyetinin altında bir fiyat. Amaç, üreticinin elindeki yağın yüzde 12’sini fabrikalarda bekleterek arzı azaltmak ve kalan yüzde 88’i daha yüksek fiyata satmak. Böylece fiyat istikrarının sağlanması hedefleniyor.
Uygulamada bir değişiklik olmazsa üretimin yüzde 12’sini oluşturan zeytinyağının (188 bin ton) 11 aylık stoklama ve finansman maliyeti zeytinyağı fabrikalarına yükleniyor. Bakanlığın hesaplamasına göre zeytinyağının en fazla yüzde 20’sini piyasadan çekmenin maliyeti 9 ila 12 milyon Euro arasında değişiyor. Ulusal Piyasalar ve Rekabet Komisyonu (CNMC) bu maliyetin fiyata yansıyabileceği konusunda uyarıyor.
Gelecek sene üretim daha çok olursa ne olacak?
İspanya’da bu yeni uygulamaya ilişkin en çarpıcı soru gelecek sezonu ilgilendiriyor. Zeytinyağının yüzde 12’sinin piyasaya arzı engellenecek ve bu miktar 188 bin ton olarak hesaplanıyor. 2027-2028 sezonu başladığında bu zeytinyağının büyük bölümü stokta olacak. Üretim yine çok olursa o zaman ne olacak? Sorun bugünden çok daha büyük boyutlara ulaşmış olacak.
Tarım, Balıkçılık ve Gıda Bakanı Luis Planas ise piyasayı istikrara kavuşturmak ve en çok ihtiyaç duyanları desteklemek için aylar süren çalışmalar sonucunda bu önlemin dikkatlice değerlendirildiğini söylüyor. Planas, hükûmetin spekülasyonu önlemek için tetikte olacağını vurguladı. Planas, önlemin tüketici fiyatlarını etkilemeyeceğini vurgulayarak, bu bağlamda herkesi “bu durumdan spekülasyon yapmak için yararlanmamaya” çağırdı ve hükûmetin “bunu önlemek için durumu izleyeceğini” belirtti. Planas ayrıca, geçen yıl bir milyon tondan fazla satış gerçekleştirdiği uluslararası pazarlarda İspanyol zeytinyağının muazzam genişleme potansiyeline de vurgu yaptı ve özellikle Çin pazarındaki gümrük vergilerinin yüzde 10’dan yüzde 5’e düşürülmesini ve Avrupa Birliği’nin Mercosur ve Hindistan ile vardığı anlaşmaları örnek gösterdi.
Zeytinyağını piyasadan çekmek yerine ithalat durdurulsun
İspanya’da ilk kez uygulanacak zeytinyağı arzını engelleme kararı büyük tepkilere neden oluyor. Hükûmetin, zeytinyağı fabrikalarının her ay ürettiği yağın yüzde 12’sini stokta tutmalarını öngören kararına çok sert tepki gösterenler de var, destekleyenler de. Tepki gösterenler özellikle İspanya Tunus ve Fas’tan zeytinyağı ithalatı yaparken ülkedeki üreticinin yağının piyasaya girmesinin engellenmesini eleştiriyor. Bunun yerine Tunus ve Fas’tan zeytinyağı ithalatının durdurulmasını istiyorlar.
İç piyasada tüketilen zeytinyağının yaklaşık yüzde 30’unun Tunus ve Fas’tan ithal edildiğini, İspanya’nın kaliteli zeytinyağının ise ihraç edildiğini belirten tüketiciler ve bazı ekonomi gazetecileri ithalatın durdurulmasının üreticiye ve tüketiciye daha büyük avantaj sağlayacağını savunuyor.
Madrid’de ekonomi gazeteciliği yapan José Vizner, yaşanan durumu şöyle özetliyor: “Tükettiğimiz tüm zeytinyağının yaklaşık yüzde 30’u nereden geliyor? Fas ve Tunus’tan. Neden Fas ve Tunus’takilere yağı getirmemelerini söylemiyorlar? Bunun yerine çiftçilerimize Eylül 2027’ye kadar yüzde 12’sini saklamalarını söylüyoruz. Siz hangi yağı isteyeceksiniz? Eylül 2027’ye kadar saklanmış olanı mı, yoksa gelecek yıl üretilecek olanı mı?
Hasat muhteşem oldu, çok iyiydi ve bunu kutlamak yerine, üretici fiyatı fırlamayacak, üretici fiyatı düşmeyecek hedefiyle onları cezalandırıyoruz. Toplamda 188 bin ton yağ, 30 Eylül 2027’ye kadar piyasa dışında kalacak. Yağ çöpe atılmıyor, bu doğru, bir o eksikti. Depolanıyor ve daha sonra piyasaya verilecek.
Neden yağ fazla? 1,6 milyon tonluk bir hasat geliyor, bu geçen yıla göre yüzde 23 daha fazla, tarihin en büyük dördüncü hasadı ve dünyadaki ana zeytinyağı üreticisi bizken hepimiz bunu kutlamak yerine, depolarda zaten önceki sezondan kalma 357 bin ton vardı. Satışta bu kadar çok yağ varken, çiftçinin aldığı fiyat çökebilir ve hükûmet bunu önlemek istiyor. Buraya kadar her şey yolunda, ama şu veriye bir bakın. İspanya dünyanın en büyük zeytinyağı üreticisi ve buna rağmen, Ocak ve Temmuz ayları arasında İspanya’ya Tunus ve Fas’tan 92 bin tondan fazla yağ girdi. Fas ve Tunus’un yağını ne yapalım? Bizimkini tüketelim ki o zaten dünyanın en iyisidir, İspanyol zeytinyağı. Ama hayır, Tunus ve Fas’tan 92 bin ton yağ getiriyoruz. Bir yıl önce 38 bin tondu, sadece bir yılda neredeyse iki katı. Ama bizde fazlasıyla varken, onlar kendi yağlarını tüketsinler, salatalarına koysunlar. Fas neredeyse hiç yoktan 22 bin tona çıktı. Dış ticaretin resmî verileri bunlar.”
Tunus zeytinyağının dörtte üçü gümrüksüz ithal ediliyor
Gazeteci José Vizner’in verdiği bilgiye göre, İspanya’nın en büyük ve en etkili çiftçi örgütü COAG (Çiftçi ve Hayvan Yetiştiricileri Örgütleri Koordinatörlüğü), Tunus yağının her dört litresinden üçünün gümrük vergisi ödenmeden İspanya’ya girdiğini belirtiyor. Aktarılan ifadeler şöyle: “İnsanın nutku tutuluyor. Bunu, burada şişeleyip dışarıda satmak için tasarlanmış bir gümrük rejimiyle yapıyorlar. Bir kısmı Avrupa pazarında satılıyor. COAG, Endülüs Özerk Topluluğu ve Extremadura Topluluğu, Brüksel’den gümrüksüz girişin tamamen veya kısmen askıya alınmasını şimdiden talep ediyor.”
Özetle, İspanya zeytinyağında rekor üretim nedeniyle düşen yağ fiyatları karşısında üreticisini korumaya çalışıyor. İlk kez uygulanacak arzı erteleme formülü işe yarar mı, göreceğiz. Türkiye bu konuda ne yapabilir? Onu da başka bir yazıda ele alacağım.
İspanya zeytinyağının yüzde 79’u Endülüs’te üretiliyor
İlk tahminlere göre, 2026/27 sezonunda İspanya’nın zeytinyağı üretiminin 1 milyon 602 bin 596 ton olması bekleniyor.
Tarım, Balıkçılık ve Gıda Bakanı Luis Planas, 2026-2027 zeytin ve zeytinyağı rekolte tahminini 1 Ekim 2026 tarihinde en yüksek üretimin olduğu Jaén’de açıkladı. Rekolte tahmini aynı gün bakanlığın internet sitesinde yayımlandı. Bakan Luis Planas rekolteyi açıklarken “Bu ilk tahmin, mevsimin iklim koşullarına dayanmaktadır. Bu tahmin, hem iç pazar hem de ihracatımız için arz ve istikrar garantisi sağlamaktadır” dedi.
İspanya’da 1 Ekim’de başlayan 2026/2027 sezonu için zeytinyağı üretiminin geçen yıla göre yüzde 23 artarak 1 milyon 602 bin 596 tona ulaşacağı tahmin edildi. Yapılan açıklamada, ilk tahminlerin daha sonra düzeltilebileceği ifade edildi. Önümüzdeki haftalardaki hava koşulları, özellikle kurak bölgelerdeki zeytinlikleri etkileyen yüksek yaz sıcaklıklarından sonra zeytinlerin durumuyla birlikte, yağ verimini ve dolayısıyla nihai üretimi belirleyecek.
Bölge bazında bakıldığında, ana üretim bölgesi olan Endülüs’te üretimin yüzde 29’luk önemli bir artışla 1 milyon 261 bin 200 tona ulaşması bekleniyor. Bu miktar, ulusal toplam zeytinyağı üretiminin yüzde 79’unu oluşturuyor. En yüksek üretime sahip il olan Jaén’de ise üretimin 575 bin tona ulaşarak İspanya toplamının yüzde 36’sını oluşturması bekleniyor. İkinci büyük üretim bölgesi olan Kastilya-La Mancha’da tahmini hasat 152 bin ton. Bu miktar geçen sezona göre yüzde 10 daha fazla. Üçüncü büyük üretim bölgesi olan Extremadura’da ise yüzde 24’lük bir artışla toplam 97 bin 300 ton rekolte bekleniyor. Katalonya, Aragon, Balear Adaları, Madrid, Murcia ve Navarra bölgelerindeki üretimde düşüş bekleniyor.
