RAİF BAKOVA - İstanbul Kültür Üniversitesi MYO Öğretim Görevlisi
ŞERİF YÜKSEL - İstanbul Kültür Üniversitesi Uluslararası Ticaret ve Finansman
Küresel ekonominin son iki yüz yılında ilk dönem, Birleşik Krallık’ın (İngiltere) egemen olduğu yıllarda uluslararası ödemelerde/piyasalarda ulusal paraları sterlin (pound) rezerv para özelliği ile konumlandırılmıştı. İki büyük (Birinci ve İkinci Dünya Savaşı) Savaşın galibi Amerika ikinci zaferin ardından Dünya Bankası ve IMF kuruluşları ve örgütlenmeleriyle öncülük ederek, rezerv paranın ABD doları (USD) olarak kabulünü sağlamıştır. Günümüzde rezerv para ve yabancı para (kambiyo) işlemleri için Amerika doları kullanılmakta ve basımını Amerikan Merkez Bankası (Fed) gerçekleştirmektedir. Kısacası küresel ekonominin kabul gören parası ABD dolarıdır ve uluslararası ödemelerde geçerlidir. Bu durum ABD ve ekonomisinin güçlülüğünden kaynaklanmaktadır. USD siyasi ve egemenlik anlamında büyük bir güç taşımaktadır.
ABD, siyasi ve ekonomik gücünün yanı sıra rezerv parasını mali gücüyle de desteklemektedir. Yani paranın yanı sıra altın stoğu da yapmaktadır. Küresel lider olarak 2026 yılında 8.133 ton altın stoğu ile açık ara öndedir. (İkinci sırada 3.550 ton ile Almanya gelmektedir.)
ABD, küresel çapta merkez bankalarının en çok elinde tuttuğu rezerv paranın basımı ve dağıtımını yürütmekte, küresel rezerv olarak da %50-70’ini elinde tutmaktadır. Merkez bankaları USD ile altını değişen oran da rezervinde tutarak küresel ekonomide konumunu sağlam tutma çabası içindedir.
Bugünlerde gittikçe gerileyen altın fiyatları birçok merkez bankası tarafından fırsat olarak değerlendirilmektedir. Dünya altın piyasası konusunda uzman kuruluş ‘Dünya Altın Konseyi’ (WGC)’nin Temmuz-Eylül iki aylık verilerine göre, merkez bankaları 321 ton altın alımında bulunmuşlar. Söz konusu işlemlerin nedeni rezerve uygun fiyatla katkı da bulunmak ve ekonomiye güç katmaktır. (Bugünlerde 4 bin doların altına düşen ons altın 29 Ocak 2026 günü 5.571 dolar/ons idi)
Anılan haberin yayınlandığı gün ekonomi kamuoyuna önemli ama ilgi görmeyen bir haber düştü: “Çin Merkez Bankası’nın külçe altın stoku Ekim’de 830 bin ons arttı.”
Bunun anlamı şuydu; ABD’den sonra dünyanın en büyük ekonomisi Çin Halk Cumhuriyeti’dir. 2021 yılında İngiltere Merkezli düşünce kuruluşu ‘Ekonomi ve İşletme Araştırmaları Merkezi’ne (CEBR) göre, Çin 2030’da dünya ekonomisinin en büyüğü olacak. Halen 32 trilyon dolarlık milli geliri olan ABD’nin arkasından gelen Çin Halk Cumhuriyeti, 20.9 trilyon dolar ile gelişimini sürdürüyor. Ancak uluslararası piyasalar konusunda ABD’nin önünde bulunuyor. ABD’nin 5.69 trilyon dolarlık ticaret hacmi büyüklüğüne karşın, Çin sürekli ihracat fazlası veren ülke olarak 6.35 trilyon dolarla ABD’nin önünde. Finans gücü olarak ABD’yi geçebilmesi için rezervlerini güçlü varlıklarla desteklemesi gerekiyor. Yani rezervlerinde güçsüz dolar yerine sürekli değerlenen altına yönelmesi gerek. Çünkü altın rezervinde 8 bin tonu aşan ABD ile arasında Almanya, IMF, İtalya ve Fransa var: değeri 2.300 ton.
O nedenle de altın piyasasında bugünlerde yaşanan fiyattan yararlanarak alımlarda bulunması çok doğru bir davranış. Çin’in uluslararası ticarette (döviz gelirleri açısından) bir diğer avantajı da biriken Yuan (ulusal paranın değerini korumak için) yönetimi. Yine ekonomi bültenlerine göre, “uluslararası ticarette yuan ile ödeme rekora hazırlanıyor” yorumu ile aşağıdaki tespit yapılmış;
“Sınır ötesi Bankalararası Ödeme Sistemi bu yılın ekim ayına kadar 182.8 trilyon yuan (27.4 trilyon dolar) tutarında işlem gerçekleştirildi ve 2025 yılının tamamını aştı.”
Bu konuda 11 Kasım 2026 günü Milliyet gazetesinde yayımlanan bir haberde; Çin’in ekim ayı ihracatı artarak yıl sonunda 1.2 trilyon dolarlık rekor dış ticaret fazlasına ulaşması bekleniyor. Böylece oluşacak ABD dolarının altın rezervine dönüşmesi en doğru iktisat politikası demektir.
Ayrıca Çin, BRICS+’nın küresel mal ihracatından aldığı pay 2025’te 3.39 trilyon dolardı. Dış ticaretini her yıl arttıran Çin’in BRICS’in en büyük ve güçlü ortağı olarak önümüzdeki dönemin uluslararası siyasetinde elini çok güçlendirecektir. Dünya nüfusunun yüzde 45’ini barındıran BRICS+ ülkelerinin ekonomik büyüklüğü 20-30 trilyon dolardan az değil. Dolayısı ile böylesine büyük bir gücü yanına alabilen Çin Halk Cumhuriyeti’nin en kötü olasılıkla beş altı yıl içerisinde ABD karşısında parasının konumunu güçlendirme stratejisini oluşturmasını doğal karşılamak gerekiyor. Bugünlerde petrol piyasasının dalgalanmasında üretici olmasa da Çin’in olduğu söyleniyor. Hatta en büyük müttefiki de eski düşmanı “Rusya/Putin” deniliyor.
Kısacası önümüzdeki 10 yılın yeni egemen güç ‘Adayı’ Çin Halk Cumhuriyeti olacağını öngörmek hiç de abartı değil. Çin’in uluslararası ticaretteki yeri, ekonomisinin gücü ve merkez bankasının rezerv para konusundaki kazanımları (döviz rezervleri ve altın stoğu), dünyanın finans patronluğuna girişimini destekleyecektir. Ortadoğu, AB ve BRICS+ ülkeleriyle iyi ve dostane ilişkisi de yarına yapılan olumlu yaklaşımlardır. Gün itibari ile Çin’in 306 milyar dolar altın olmak üzere 3.4 trilyon dolar döviz rezervi bulunmaktadır. Son not olarak bugünlerde Trump, Putin ve Şi’nin ülkesinde nükleer temalı görüşmeler yapması bekleniyor.