Temel hasmını köyün meydanında onlarca kişinin önünde çekip vurmuş ve jandarma tarafından kısa bir süre sonra silahıyla birlikte kıskıvrak yakalanmış, ifadesinde cinayeti işlediğini de itiraf etmiş. Zaten inkar ne mümkün, onlarca tanık var. Ama tutturmuş avukat istiyorum diye. Eşi dostu “Ne yapacaksın avukatı, her şey ortada, avukat ne yapabilir ki, ne söyleyecek ki” diyecek olmuş. Temel, “Ben de onu merak ediyorum ya” demiş: “Şu durumda beni savunmak için ne söyleyeceğini merak ediyorum, sırf o yüzden istiyorum.”
Bu nereden mi geldi aklıma. Teşbihte hata olmazmış; ortada bir cinayet yoksa da, bir ekonomik vukuat var çünkü. TÜİK enflasyonda öyle tuhaf bir hesaplama yapmış, yine hayatın gerçekleriyle hiç mi hiç örtüşmeyen öyle verilerle yola devam etmiş ki bu hesaplamaya nasıl bir açıklama getirileceğini ya da getirilip getirilemeyeceğini merak etmemek mümkün değil.
Bu tuhaf hesaplama yeni değil ama bazı veriler detaylar arasında öylesine gözden kaçıyor ki, yeni yeni fark ediliyor.
Ayrıca bu verilerin bir kısmı TÜİK’in, bir kısmı başka bir kurumun olsa, işin içinden sıyrılmak kolay. “Benim verilerim doğru” der geçer gidersiniz! Ama aktaracağım tüm verilerin kaynağı TÜİK.
Konu haberleşme Haber haberi doğurur; haber haberin kaynağıdır. Bu köşede 8 Ocak’ta TÜFE’nin 2003’ten 2025’in sonuna kadar geçen yirmi üç yılını ana harcama grupları bazında değerlendirirken haberleşme grubundaki fiyat artışının çok düşük kaldığı dikkatimi çekti. Hatta o yazımda fiyatların haberleşme grubunda yirmi üç yılda diğer gruplara göre çok az arttığını vurguladım ve “Ne yani dumanla mı haberleşmeye başladık ki bu grupta fiyat artışı yalnızca 5 katta kaldı” diye sordum.
Öyle ya, bu yirmi yılda fiyatlar lokanta ve bu kapsamdaki yemek hizmetlerinde 91 kat, kirada 71 kat artmıştı ama haberleşmedeki artış yalnızca yaklaşık 5 kattı. Ben de oturdum, haberleşme grubunu mercek altına aldım…
Detaylar çok şaşırtıcı
TÜİK madde fiyatlarını 2022’nin nisanından sonra gizlemeye başladı ama daha önceki dönemler için açıkladığı fiyatları biliyoruz. Elde var bir!
Elimizde bir de o fiyatlara ait endeksler var. Elde var iki!
Şimdi bu iki veride aynı dönemdeki değişimin iyi kötü yakın düzeyde olması gerekir.
Fiyat ve o fiyatın endeksindeki değişimin bire bir örtüşmesi beklenmez, kapsamdaki ürünlerin niteliği değişmiştir, ona göre değişiklikler yapılmıştır. Dolayısıyla değişim oranı aynı olmaz ama biri bir tarafa, biri diğer tarafa da gitmez!
Kaldı ki konu cep telefonu, cep telefonu görüşme ücreti ve internet ücreti. Kalitenin nasıl değiştiğini ve fiyatların nasıl seyrettiğini hepimiz biliyoruz.
Ama ortada en hafif tabiriyle inanılmaz tuhaflıklar var.
Hadi başlayalım…
■ TÜİK’in resmi verilerine göre Ocak 2003’teki cep telefonu fiyatı yaklaşık 334 lira.
■ Yine TÜİK’in kendi sayfasından alınmış veriye göre cep telefonunun fiyatı, fiyatların açıklandığı son tarih olan Nisan 2022’de 7.829 lira.
■ Artış oranı mı, tam yüzde 2247.
■ Cep telefonunun yer aldığı 08200 kodlu grupta telefon yedek parçası ve telefon onarım ücreti de bulunuyor ama onların ağırlığı çok düşük. Cep telefonunun ağırlığı 2022 verilerine göre 0,9232, diğer iki kalemin ağırlığı ise yüzde 0,1377.
■ Peki kapsamında cep telefonu ile yedek parça ve onarım ücretinin bulunduğu, 2003 yılının başından 2022 nisanına kadar fiyatların (TÜİK’e göre) yüzde 721 ile yüzde 2247 arasında arttığı 08200 kodlu grubun endeksi ne kadar yükselmiş olabilir? Bu grupta en büyük ağırlık cep telefonunda ve onun fiyatı yüzde 2247 artmış. Ya endeksteki artış? Ne artışı, bu grubun endeksi söz konusu dönemde tam yüzde 48,29 düşmüş! Evet düşmüş!
■ Tekrar ediyorum! Kapsamda üç kalem var; onların fiyatı yüzde 721, yüzde 1990 ve yüzde 2247 artmış ama bu üç kalemin ortalama endeksinde artış bir yana yüzde 48 düşüş olmuş!
■ Hayırdır, kapsamdaki üç kalem içinde en düşük fiyat artışı yüzde 720, o kadar bile artış yok, zaten artış yok ki o kadar olsun!
■ Cep telefonu yedek parçası da, onarım ücreti de önemli harcama kalemleri değil. Önemli olan cep telefonu. Şimdi TÜİK’e soralım; bir yandan cep telefonu fiyatının Ocak 2003’ten Nisan 2022’ye kadar yüzde 2247 oranında, yani 22 kattan fazla arttığını söyleyeceksiniz, hem de cep telefonu fiyatının yarıdan fazla ucuzladığını! Hangisi doğru?
■ Kaldı ki cep telefonu fiyatlarının ucuzlamak bir yana füze gibi tırmandığı gerçeği de ortadayken…
Ya telefon hizmetleri?
Haberleşme grubundaki fiyat tuhaflığı cep telefonu, yedek parça ve onarımla sınırlı değil ki… Telefon hizmetleri grubunda da diğeri kadar olmasa da tuhaflık var.
Telefon hizmetleri grubunda sabit telefon görüşme ücreti, cep telefonu görüşme ücreti, telefon aboneliğine ilişkin hizmetler ve internet ücreti yer alıyor.
2022 verilerine göre bu dört kalem içinde en büyük ağırlık yüzde 2,10 ile cep telefonu görüşme ücretinin, ikinci sırayı yüzde 0,52 ile internet ücreti alıyor. Diğer iki kalemin ağırlığı çok önemsiz, yüzde 0,098.
Sabit telefon görüşme ücreti Ocak 2003-Nisan 2022 döneminde yüzde 51 bin gibi inanılmaz bir artış göstermiş. Ama bu kalemin payı o kadar düşük ki, toplama etkisi çok sınırlı.
Önemli olan cep telefonu görüşme ücretindeki yüzde 2987’lik ve internet ücretindeki yüzde 479’luk artış.
Abonelik hizmetlerindeki artış yüzde 50 ile çok düşük kalmış ama bu kalemin ağırlığı öylesine az ki, genel tabloya bir etkisi yok.
Bu grupta öne çıkan iki kalem yüzde 2987 artışla cep telefonu görüşme ücreti ve yüzde 479 ile internet ücreti.
■ Peki bu iki kalemin sürüklediği telefon hizmetlerinin endeksi Ocak 2003-Nisan 2022 döneminde ne kadar artmış, yalnızca yüzde 130,40.
■ Bir kez daha soralım: Telefon hizmetleri grubunun toplam ağırlığı 2022 yılı için yüzde 2,72 ve bunun içinde en büyük yeri cep telefonu görüşme ücreti ile internet ücreti tutuyor. Bu iki kalemdeki artış oranı ne, sırasıyla yüzde 2987 ve yüzde 479. Bu iki kalemin baskın olduğu bu grupta bu dönemde kaydedilen artışın oranı ne, yüzde 130,40. Hayırdır, bu nasıl hesap?
Nisan 2022-Aralık 2025 arası…
Gelelim fiyatların sır gibi saklandığı ve yalnızca alt grup endekslerinin açıklandığı 2022 sonrasına…
■ Telefon ekipmanları grubunda 2003’ten 2022’ye kadar yüzde 48,29 gerileme olmuştu, Nisan 2022’den Aralık 2025’e kadar ise bu kez yüzde 88,57 artış kaydedildi. Biliyoruz ki telefon fiyatlarında yelpaze çok geniş; 10 bine de var, 100 bini de, hatta daha yukarısına da. Ama şu bir gerçek; 2022 nisanından 2025’in aralık ayı sonuna kadar geçen üç buçuk yılı aşkın sürede herhalde cep telefonu fiyatlarındaki artış yüzde 85,57’nin çok üstüne çıktı. Bu dönemdeki genel fiyat artışının, yani TÜFE’deki genel artışın yüzde 288,36 olduğunu hatırlayalım.
■ TÜİK’e göre son üç buçuk yılda telefon hizmetlerindeki, yani ağırlıkla cep telefonu görüşme ücretindeki ve internet ücretindeki artış yüzde 252,93 oldu. Acaba?
■ Cep telefonu görüşme ücreti Nisan 2022’de 81,82 liraydı. Bu TÜİK’in resmi verisi. Son üç buçuk yıldaki yüzde 252,93’lük oranı bu tutara uygularsak Aralık 2025’teki cep telefonu görüşme ücreti 289 lira. Hat taşıma durumunda ya da belli meslek gruplarına ve yaş gruplarına yapılan indirimler dışında böyle bir fatura var mı, pek sanmıyorum.
■ Peki ya Nisan 2022’de 81,52 lira olan internet ücreti şimdi yüzde 252,93’lük artışla 288 liraya mı çıktı! Evinde, ofisinde bu fiyata internet kullanabilen varsa, çok şanslı demektir.
