✓ Merkez Bankası perşembe gününe kadar haftalık repo ihalelerine başlamazsa faizi değiştirmez. Perşembeye kadar da repo ihalelerine başlanmaz.
✓ Halen fiilen yüzde 40 olan faiz, savaşın seyrine ve yarattığı tahribata da bağlı olarak uzun süre bu düzeyde kalır.
✓ TCMB, petrol fiyatları bu düzeyde seyrettiği sürece 22 Nisan'daki PPK'da, fiyatlar çok daha önce üç haneli düzeylere çıkarsa bu tarihi beklemeden bir ara toplantıyla repo faizini yüzde 40 dolayına çıkarır, gecelik faiz de yüzde 42-43 olur.
Merkez Bankası Para Politikası Kurulu 12 Mart Perşembe günü olağan toplantısını yapacak. Genel kanı, yüzde 37 düzeyinde bulunan politika faizinin değiştirilmeyeceği yönünde.
ABD ve İsrail’in İran’a saldırarak başlattıkları savaş olmasaydı yarım ya da bir puan gibi düşük de olsa bir indirim beklenebilirdi ama artık indirim olasılığının hiç kalmadığını dile getirmek yanlış olmasa gerek.
Politika faizinin aşağı çekilmesi olasılığı hiç kalmadı gibi de, tek seçenek faizi sabit tutmak mı, yoksa artış olasılığı da var mı?
Ağırlıklı tahmin faizin yüzde 37’de sabit tutulması ve böyle bir karar çıkarsa kimse şaşırmaz.
Peki faizin artırılması olasılığı sıfır mı, böyle bir olasılık hiç yok denilebilir mi? Unutmayalım, faiz fiilen artırıldı zaten, bu artışın adı konulabilir mi?
Savaş hemen bitecek gibi değil
Şunun şurasında perşembeye birkaç gün kaldı. Savaşın bu kısa sürede kesin bir yön çizeceğini söylemek hiç mümkün değil.
Son bilgiler ve askeri uzmanların değerlendirmeleri İran’ın Çin ve Rusya’dan aldığı teknolojik destekle tahminlerin ötesinde bir direnç gösterdiğini ortaya koyuyor. Yani İran’ın öyle kolay kolay pes etmeyeceği ortada.
Diğer yandan ABD’nin mühimmat stoklarının azaldığı yolundaki haberler de ne ölçüde gerçeği yansıtıyor, bu da tartışılır.
Dolayısıyla bu savaşın çok kısa sürede sona ereceğini beklemek gerçekçi olmaz.
Ve yine dolayısıyla Türkiye’nin kendini daha uzun sürecek bir savaşa ve bunun yol açacağı olumsuzluklara hazırlaması gerekiyor.
Umalım Merkez Bankası artık daha gerçekçi değerlendirmeler yaparak hareket eder. Nasıl mı; örneğin, 12 Şubat’ta açıklanan enflasyon raporundaki ham petrol fiyatlarına ilişkin değerlendirme gibi bir yaklaşım sergilemeyerek. Ne demişti Merkez Bankası o değerlendirmede:
“Önümüzdeki dönemde OPEC ülkelerinin üretim seviyesi, küresel büyüme görünümü ve küresel para politikalarındaki sınırlı gevşeme alanı birlikte değerlendirildiğinde, jeopolitik belirsizliklerin azalmasıyla petrol fiyatlarının zayıf bir görünüm sergilemeye devam edeceği öngörülmektedir.”
Merkez Bankası böyle yaklaşarak tuttu ham petrol fiyatının 2026 düzeyine ilişkin tahminini aşağı çekerek 60,9 dolara indirdi.
Oysa petrol fiyatları, Merkez Bankası’nın daha üç hafta önce yaptığı tahminin yüzde 50 üstünde.
Dolayısıyla 12 Şubat’ta yapılan "jeopolitik belirsizliklerin azaldığı" şeklindeki değerlendirme çok yanlış bir öngörü olarak kayıtlarda yerini aldı.
Faiz zaten fiilen yüzde 40
Merkez Bankası öngörüde zayıf ama karar almada hızlı. Geçen yıl 19 Mart’taki İBB operasyonundan bir gün sonra haftalık repo ihalelerinin askıya alınması ve piyasanın gecelik faizle fonlanmaya başlanması, üstelik gecelik faizin de 2 puan artırılarak yüzde 46’ya çıkarılması gibi bu kez de savaşın patlak vermesinden hemen sonra 1 Mart’ta yine repo ihalelerine son verildi ve bankalar Merkez Bankası’ndan fon kullanmak istemeleri durumunda ister istemez yüzde 40 faizli gecelik borçlanma kanalına yönlendirildi. Nitekim faiz 6 Mart itibarıyla yüzde 40 düzeyinde oluştu.
Halen 37 olan politika faizinin perşembe günkü PPK toplantısında değişip değişmeyeceğini irdelemeden önce şu soruya yanıt vermek gerekir:
“Merkez Bankası perşembe gününe kadar haftalık repo ihalelerini yeniden başlatır mı?”
Bu olasılık sıfır gibi. Haftalık fonlama şu birkaç günde yeniden başlarsa bu 1 Mart’ta fiilen yüzde 40’a çıkarılan faizin 12 gün sonra 37’ye indirilmesi anlamına gelir.
Dolayısıyla haftalık repo ihaleleri daha uzun süre başlamayacaktır.
Bu durum ikinci soruyu gündeme getiriyor:
“Yüzde 37 faiz uygulanan kanal kapalı kalacağına, bu faiz fiilen uygulanmayacağına göre, 37’yi değiştirmenin anlamı var mı?”
Yok! Haftalık fonlamaya geçilmeyecekse, yani o kanal açılmayacaksa faiz yüzde 30’a bile düşürülse ne anlam ifade edecek ki?
TCMB’nin yorumu?
Merkez Bankası’nın gelecek dönemi nasıl okuduğu da çok önemli…
Savaşın uzayacağı ve petrol fiyatlarının çok uzun süre 90 doların üstünde kalacağı ve bunun da enflasyon üstünde çok büyük bir baskı yaratacağı varsayılıyor, gelişmeler böyle okunuyorsa politika faizi sabit tutulacak ve bir sonraki PPK toplantısının yapılacağı 22 Nisan’a kadar fonlama gecelik faizle yapılmaya devam edilecektir.
Eğer savaş daha da kızışır, petrol fiyatları 100 doların üstünde seyretmeye başlar, yurt içinde döviz talebi rahatsız edici boyuta gelirse bu kez 22 Nisan beklenmeden bir ara toplantı yapılarak politika faizi en az yüzde 40’a çıkarılır, gecelik fonlama faizi de yüzde 40’ın üstüne çekilir ve fonlama bir süre daha gecelik faizle yapılır.
Merkez Bankası’nın geçen yıl 19 Mart sürecinde fonlamayı anında gecelik faize kaydırdığı, gecelik fonlamada faizin artırıldığı, ilk PPK toplantısında hem haftalık repo, hem gecelik faizin yukarı çekildiği ve haftalık repo kanalının yine de bir süre kapalı tutulduğu unutulmamalı. Tamam, geçen yıl ile bu yıl çok farklı nedenlerle ortaya çıkan sorunlar ama içeriye olan etkilerin benzeşmediği de söylenemez.
Faiz sabit bırakıldığında…
Faiz sabit bırakıldığında… Bu, Merkez Bankası’nın “Gelişmeleri gözleyecek ve ona göre karar alacağım” demesi anlamına gelir:
“Bir süre olacakları gözleyeceğim. Ortalık yatışana, petrol fiyatları durağan hale gelene kadar yüzde 37’yi kağıt üstünde bırakır ve fonlamayı yüzde 40’lık gecelik faizle yaparım. Hani olur ya 22 Nisan’a kadar savaş biter, fiyatlar normale dönerse ben de fonlamada yeniden haftalığa döner, yüzde 37’yi fiilen uygulamaya başlarım."
Tersi olur, savaş uzar, petrol fiyatları fırlayıp giderse Merkez Bankası ne mi der:
“Elimi tutan mı olacak, her şey bir ara toplantıya bakar!”
Doğru, Merkez’in elini tutan olmaz, hatta bu siyaseten “dış etkenler” denilerek kullanılır da…
