“Şimdi veya hiçbir zaman” sloganı ile çıkmış yola. Daha sonra bu, “Şimdi” ye evrilmiş. “Şimdi” sloganı bir 19. Yüzyıl devrimci şairinin vatan için harekete geçmenin aciliyetini ortaya koyan bir sloganmış.
Partisi içinde bilinen birisi imiş. Ama halk onu pek tanımıyormuş. Köy köy, kasaba kasaba dolaşmış. Günde yedi konuşma yapmış. Farkındalık yaratmak için bir komşu ülke sınırına kadar, 300 km yürümüş. Çıktığı yol iktidar yolu imiş.
Başına geçtiği parti ile sonunda Viktor Orban’ın iktidarına son verdi. Demokrasi yaşıyor diye Avrupa’ya rahat nefes aldırdı. Bu kişi Macaristan’ın yeni lideri Peter Magyar idi.
Peki kimdir bu Peter Magyar?
Peter Magyar
Peter Magyar, 1981 doğumlu. Köklü bir muhafazakâr aileden geliyor. Anne ve baba hukukçu. Anne kıdemli bir yargıç. Dede emekli bir yargıç ve medyatik birisi. Televizyonda hukuk konularında programlar yapmış. Büyük amcası Ferenc Madl 2000-2005 yılları arasında cumhurbaşkanlığı yapmış. Magyar, elit bir Katolik okulu bitirmiş. Pazmany Peter Cahtholic Üniversitesi Hukuk Fakültesi’nden 2004 yılında mezun olmuş. Erasmus programı kapsamında Berlin Humboldt Üniversitesinde de dersler almış. Mezuniyetinden sonra Metropolitan Mahkemesi’nde işe başlamış. Baro sınavını geçtikten sonra Macaristan’a yatırım yapan uluslararası firmalara hukuk konusunda danışmanlık yapmış.
Siyasi hayatı, iktidarına son verdiği siyasi parti Fidesz’de başlamış. Bu partinin yerel yapısında yer almadan önce, 2006 yılındaki hükümet karşıtı protestolara katılmış eylemcilerin gönüllü olarak savunmalarını üstlenmiş. O yıllarda Fidesz muhalefette. Parti 2010 yılında iktidara gelince Magyar Dış İşleri Bakanlığı’nda işe başlamış. 2015 yılında Başbakanlık’ta görevlendirilmiş. Daha sonraları birisi MBH Bank olmak üzere üç devlet kuruluşunda görev almış.
Peter Magyar’ı başbakanlığa götüren olay bir istifa ile başlamış. Başkent Budapeşte yakınındaki bir devlet yetimhanesindeki çocuklar kurumun direktörü tarafından cinsel tacize uğramış. Olay patlak verince yetimhanenin Direktör Yardımcısı Endre Konya, olayın örtbas edilmesi için çocuklara baskı uygulamış. Soruşmada bu da ortaya çıkınca o da mahkum olmuş. Olmuş ama Macaristan’ın kadın Cumhurbaşkanı Katalin Novak, yetkisini kullanarak Nisan 2023 ‘te bu kişiyi affetmiş. Olay kamu oyunda duyulunca toplumda büyük tepki yaratmış. Protestolar sonucu Cumhurbaşkanı ve arkasından Adalet Bakanı Şubat 2024’te istifa etmiş. Adalet Bakanı da Peter Magyar’ın boşandığı karısı Judit Varga. Çünkü af kararında ikinci imza ona aitmiş.
Yine Şubat 2024 ayında Magyar eski karısı Judit Varga’nın 2 dakikalık bir ses kayıdını kamuoyu ile paylaşmış. Bu ses kaydı, kabine içindeki bir bakanın, kabine içindeki başka birini suçlu duruma sokmak için veri sakladığının konuşulduğu bir kayıt imiş. Bu olaydan sonra Judit Vargan siyaseti bıraktığını açıklamış. Bundan saatler sonra da Peter Magyar Facebook hesabından bir paylaşım yapmış. Banka dahil iki ayrı devlet kuruluşundaki görevlerinden istifa ettiğini açıklamış. Son bir iki yıldır da bir gerçeğin farkına vardığını belirtmiş: Meğer Viktor Orban’ın “Milli, bağımsız, burjuva Macaristan” ideali, aslında çok büyük yolsuzlukların ve yandaşlara büyük servet transferinin gizlenmesi için kullanılan bir siyasal örtü imiş.
Magyar, sonraki haftalarda çeşitli muhalif haber kanallarındaki yayınlara katılmış. Muhalif diyorum, çünkü Macaristan’daki medyanın %80’i iktidar borazanlığını yapıyormuş. Özellikle Muhalif Youtube kanalı Partizan’da yayınlanan söyleşisi viral olmuş. Peter Magyar partisine eleştirileri daha da yoğunlaştırmış. Suçlunun affı olayında kadın cumhurbaşkanı ve eski karısının istifasını söz konusu yaparak şöyle konuşmuş: “Olayın arkasındaki asıl kişilerin kadınların etekleri altına saklandığı bir sistemin parçası olmak istemiyorum”. Fidesz’ten de istifa etmiş.
Magyar eski bir Fidesz üyesi olarak istifaları ve de konuşmaları ile çok ilgi toplamış. Yeni bir siyasi platform kurmayı planladığını söylemiş. Ama hazır bir partiyle bu işi yapmanın daha çabuk olacağı kanısına varmış. “Saygı ve Özgürlük” (Tizteler és Szabadsag-TISZA) partisine katılmış Ve partinin başkanılığını da almış. İlk katıldığı Avrupa Birliği seçimlerinde %30 oy ile ikinci parti olmuş. Son seçimde 199 kişilik meclisin 136 sandalyesini kazanmış.
Rakamlarla karşılaştırma
Bir süredir yabancı basındaki siyasal analizlerde Macaristan ve Türkiye birlikte anılıyor, benzetmeler, karşılaştırmalar yapılıyor. Ama ben bu iki ülkeyi soyut kavramlarla değil, rakamlarla karşılaştırayım dedim.
Macaristan’ın nüfusu 2025 verilerine göre 10 milyondan az. Türkiye’nin nüfusu 90 milyona yanaşmış.
Macaristan’ın 2025 yıllık enflasyonu %4,4. Türkiye’nin yıllık enflasyonu %30,89
Ülkelerdeki yolsuzluk algılarını ölçen Transparency International’ın “Yolsuzluk Algıları endeksi (Corruption Perceptions Index-2025) verilerine göre 182 ülke arasında Danimarka 1’inci sırada, Macaristan 84’üncü sırada, Türkiye 124’üncü sırada.
Ülkelerdeki hukukun üstünlüğünü değerlendiren World Justice Project’in “Hukukun Üstünlüğü Endeksi”ne (The Rule of Law Index- 2025) göre 143 ülke arasında Danimarka 1’inci sırada, Macaristan 79’uncu sırada ve Türkiye 118’inci sırada.
Ülkelerdeki basının özgürlüğünü değerlendiren Reporters Without Borders’in “Basın Özgürlüğü Endeks”’inde (Press Freedom Index) 180 ülke içinde Norveç 1’inci sırada; Macaristan: 64’üncü sırada ve Türkiye:159’uncu sırada. .
Sonuç
Geçtiğimiz günlerde yapılan seçimlerle Macaristan’da 16 yıldır iktidar olan Fidesz muhalefete geçti. Öte yandan, eğer seçimler zamanında, 2028 yılında yapılırsa AKP’nin iktidar kıdemi en az 26 yıl olacak. Bir de hep tartışma konusu yapılan Avrupa’nın Türkiye’yi kıskanması meselesi vardır. Hangi ülkenin bizi hangi alanda kıskandığı konusunda bir bilgi sahibi değilim. Ama bir konuda eminim. Yukarda verilen rakamlara bakılırsa Fidesz, AKP’yi gerçekten kıskanıyordur.
Peki neden bu böyle? Çünkü toplumlar farklı, liderler farklı...
