OECD’nin TALIS 2024 araştırması, Türkiye’de okul müdürlerinin liderlik performansının OECD ortalamasının gerisinde kaldığını ortaya koyuyor. Atamalarda liyakat olmadığında kurumların nasıl çürüdüğünü yaşayarak gördük. Ama eğitim kurumu, finans kurumlarından da önemlidir. Eğitim ile beşeri sermayeye yatırım yapılır. Çocuklar, gençler bir ülkenin geleceğidir. Eğitimde yapılan yanlışlar, ülkenin geleceğinden çalmak demektir.
Bir 10 Kasım olayı
Öğretmen, elindeki kitabı kaldırıp ön sıradaki, köyden gelen öğrenciye sordu: “What is this?“Öğrenci cevap verdi: “It is e bok“. Diğer öğrenciler gülüştü. Ama öğretmen çok sevecen biçimde köyden gelen öğrencinin omuzuna elini koyup ve gülümseyerek şöyle dedi: “Evladım senin o dediğin, pislik, pislik. This is a book“. Böylece Gatenby’nin kitabının kitap olduğunun bir kez daha altı çizilmişti.
Olay, Merzifon Ortaokulu’nda birinci sınıfta İngilizce dersinde geçiyordu. Öğretmen, aynı zamanda okulun müdürü Kenan Bey idi. İngilizce öğretmenimizin yokluğunda bir süre onun yerine dersimize girmişti. Sanırım kendisi de İngilizceyi yeni öğreniyordu. Ellili yaşlarda, sırım gibi, yakışıklı birisi idi. Şık giyinirdi, ceketi altında hep yeleği olurdu. Biz öğrencilere karşı hep sevecendi. Tam bir İstanbul beyefendisi idi. Öğretmenlerle ilişkilerinde saygılı duruşunu uzaktan bile fark etmek mümkündü.
Bir 10 Kasım’da okulun bahçesindeki Atatürk’ü anma töreni sırasında talihsiz bir olay yaşandı. Ata’ya saygı duruşuna yeni geçmiştik. Birden arkalardan Hayri Öğretmen’in sesi duyuldu “Bir dakika, şapkasını çıkarmayanlar var“. O sakin Müdür Kenan Bey, bunu Ata’ya saygısızlık olarak değerlendirdi. Belki Hayri Öğretmen ile aralarında önceden bir şeyler yaşanmıştı. Ve bir ok gibi Atatürk büstü yanındaki yerinden fırladı, sesin sahibine tepki gösterdi. “Atatürk ilkelerine karşı geliyorsunuz“ diye bağırdı. Hayri Öğretmen de okulda Atatürkçü bir öğretmen olarak bilinirdi. O da bu tepkiyi içine sindiremedi. Aslında olay, iki taraf için de tam bir yanlış anlaşılma idi. Hayri Öğretmen, Müdür Kenan Bey’i bir yumrukta yere yıktı ve üstüne eğilerek yakasına sarıldı. Hayri Öğretmen cüsseli biri idi; onu ayırmak zor olacaktı. Ancak Müdür Yardımcısı Sabahattin Bey’in üstün gayreti ile kavganın uzaması önlendi. Ama herkes büyük bir şaşkınlık içindeydi.
Bu olaydan sonra Müdür Kenan Bey de Hayri Öğretmen de başka okullara atandı.
Ne zaman 10 Kasım gelse o talihsiz olayı ve müdürümüzü hatırlarım.
OECD araştırması
Söz müdürlerden açılmışken müdürlerle ilgili bir araştırmanın sonuçlarını paylaşmak istedim. OECD, 2008 yılından beri okul müdürleri ve öğretmenlere ilişkin TALIS denen(Teaching and Learning International Survey) bir araştırma yapıyor. Son araştırma olan “TALIS 2024“ sonuçlarına geçen ay web sitelerinde yer verdiler (https://www.oecd.org/en/publications/the-value-of-school-principals-in-talis-2024_a2cdb777-en.html)
TALIS 2024, içinde Türkiye’nin de bulunduğu 55 eğitim sistemindeki 280 bin öğretmen ve 17 bin müdürün (Principal) katılımı ile yapılmış. Bu araştırmadaki Türkiye ile ilgili, önemli gördüğüm bazı sonuçları aşağıda vereceğim. (Burada (T) Türkiye sonuçlarını, (O) OECD ortalamasını gösterecektir.)
A- Öğretmenler, müdürlerin liderliğini iki boyutta değerlendirmişler. Birinci boyut öğretimle ilgili. Bu, “Instructional Leadership" diye tanımlanıyor. Değerlendirilmede, “Katılıyorum“ ve “Kuvvetle katılıyorum“ cevabı verenlerin yüzdeleri alınmış. Değerlendirmeler şöyle:
1- Müdür, yeni öğretme pratikleri (Teaching practices) geliştirmek için öğretmenler arasındaki işbirliğini teşvik eder: T: %82, O: %86
2- Müdür, öğretme becerilerini geliştirmek için öğretmenlerin sorumluluk almalarını sağlar: T:%82, O: %85
3- Müdür, öğretmenlerin öğrencilerin öğrenmeleri ile ilgili sorumluluk hissetmelerini sağlar: T: %86, O: %86
Öğretmenlerin değerlendirdikleri ikinci boyut, ilişki ile ilgili. Bu, “Relational Leadership“ olarak tanımlanıyor. Değerlendirmeler şöyle:
1- Müdürün okul için açık ve net bir vizyonu vardır: T: %81, O:%87
2- Müdür, öğretmenleri önemli kararlarda bir söz söylemeleri için cesaretlendirir: T:%75, O:%88
3- Müdürün öğretmenlerle iyi profesyonel ilişkisi vardır: T: %83, O: %86
4- Müdürün velilerle iyi profesyonel ilişkisi vardır: T: %86, O: %91.
Eğer bir müdürün bu iki boyuttaki liderliği güçlü ise böyle müdür “Değerli“ (Valued) olarak nitelendiriliyor. Değerli müdürler okullarda olumlu iklim yaratıyor, öğretmenlerin gelişmesine yardımcı oluyor. Bütün bunlar da öğrencilerin daha iyi yetişmesine neden oluyor.
B- Türkiye’deki müdürlerin %89’u işlerinden memnun imiş. OECD ortalaması: %94
C- Stres kaynağı sorusuna verilen cevaplarda “Oldukça“ ve “Çok“ cevabı verenlerin yüzdeleri de şöyle
1- Okul disiplinini sağlamak: T: %63, O: %47
2- Öğrencilerinin başarılarından sorumlu tutulmak: T: %56, O:%42
3- Çok fazla idari iş: T: %56, O: %68
Bir yorum
Araştırmadan görüldüğü gibi, bizim müdürlerin değerlendirilmesi OECD ortalamasına göre geride kalıyor. Ama çok da geride değil. Ancak temennim, bu rakamların doğruyu yansıtması... Zaten TÜİK’in açıkladığı enflasyon rakamlarına şüphe ile bakıyordum. Ama son fon vurgunundan sonra artık bende her rakama şüphe ile bakma refleksi gelişti.
Bütün araştırmalar ve yaşadıklarımız gösteriyor ki, okullar için müdürlerin liderliği önemlidir. Bu nedenle müdür atamalarında da ana kriter, liyakat olmalıdır.
Atamalarda liyakat olmadığında kurumların nasıl çürüdüğünü yaşayarak gördük. Ama eğitim kurumu, finans kurumlarından da önemlidir. Eğitim ile beşeri sermayeye yatırım yapılır. Çocuklar, gençler bir ülkenin geleceğidir. Eğitimde yapılan yanlışlar, ülkenin geleceğinden çalmak demektir.
Son söz
Bizim zamanımızda ilkokullarda müdüre “Başöğretmen“ denirdi. Tabi ki, en büyük Başöğretmenimiz de Gazi Mustafa Kemal Atatürk idi.
Atatürk, eğitimi Türkiye Cumhuriyeti’nin temel taşı ve çağdaşlaşmanın en önemli aracı olarak görmüştür. Eğitim alanında millilik, bilimsellik, akılcılık ve de halkçılık ilkeleri ışığı altında çok köklü değişimlere imza atmıştır. Medreseler kapatılmış, eğitimde de laik bir anlayış benimsenmiştir. Ülkedeki tüm eğitim kurumları Milli Eğitim Bakanlığı’na bağlanmış, eğitim birliği sağlanmıştır. Harf Devrimi ile Latin alfabesine geçilmiş, okuma yazma kolaylaştırılmıştır. Millet Mektepleri açılmış ve Atatürk Başöğretmen unvanı ile buralarda ders vermiştir; halka okuma yazma öğretilmiş, hesap ve sağlık gibi temel bilgiler verilmiştir. Karma eğitime geçilerek orta öğretimde de kız ve erkek öğrencilerin bir arada eğitim görmesi sağlanmıştır. Üniversite reformu ile İstanbul Darülfünunu, İstanbul Üniversitesi’ne döndürülmüştür. Köy Enstitüleri kurulmuştur. Milli Kültür alanında Tarih ve Dil Kurumları kurulmuştur.
Nerdeyse yüzyıl önce böylesine çağdaş bir yaklaşımı sahneye koyan Ulu Önder Atatürk’ü yine minnet ve saygıyla anıyoruz. Ruhu şad olsun…
