Gazetemizin dünkü manşeti ‘İmalatta daralma genele yayılıyor!’ şeklindeydi. Merve Yiğitcan’ın haber-yorumu “Tekstil ve hazır giyimde başlayan üretim kaybı, otomotiv, beyaz eşya, makine ve yapı malzemelerinde hissedilir ölçüde olmak üzere birçok sektöre yayılmaya başladı” cümlesiyle başlıyor. İhracattaki düşüşten de önemli örnekler veriliyor. Salı günü Eylül ayı sanayi üretim endeksi değerleri açıklandı. Aylık oynaklıklardan kurtulmak için çeyrek dönemlik veriyi ele alıyorum. Son iki yılda (2024Ç2-2026Ç3), bir çeyrek öncesine göre gerçekleşen üretim değişikliklerinin seyri ilk grafikte yer alıyor. Sanayi üretimi artış oranındaki ana eğilim yukarıda yaptığım alıntıdaki gibi: Baş aşağıya gidişat çok açık biçimde göze çarpıyor.
İstiyorsak, reçete basit
Hal böyle olunca hemen Merkez Bankası’nın faiz politikasına gözler çevriliyor. Oysa bir yanlışı başka bir yanlışlıkla tedavi etmeye çalışmaktan vazgeçmedikçe sanayide şu anda yaşanmakta olandan daha kötü dönemler yaşanması kaçınılmaz. 2021 Eylül’ünde başlayan (olabildiğince kibarca söylemek gerekirse) ‘garip’ para politikasının inatla Haziran 2023’e kadar sürdürülmesinin bir sonucu bu. Yüzde 19’larda gezinirken kısa sürede üç haneli bir düzeye yönlenen enflasyon, sıçrayan risk primi ve ödemeler dengesi krizinin eşiğine gelen bir ekonomi. O durumdan kurtulmak için bir program uygulanmaya başlandı ama ne var ki program eksik. Programın eksikliklerini gidermeden, kolaycı yola sapıp, para politikasını gevşeterek tekrar benzer bir dönemi mi yaşamak istiyoruz? Hele dünyanın bu savaş ikliminde? Hele fon rezaleti patlak vermişken? İstiyorsak, reçete basit: Bakınız Eylül 2021-Mayıs 2023 dönemi.
Peki, sanayinin durumu ne olacak? İyi olmadığı ortada. Sadece sanayi mi? Onun ayna yansıması işsizlik verilerinde. İkinci grafikte geniş tanımlı işsizlik oranının (atıl işgücü oranı) aynı dönemdeki hareketi yer alıyor. İki yılda yüzde 28,7’den yüzde 30,9’a yükseliyor: 2,2 puan artış. Tamam, para politikasını garip bir biçimde gevşetmeyelim, peki ne yapalım? Ama önce dikkat: Para politikasının gevşetilmemesi, politika faizinin düşürülmemesi anlamına gelmiyor. Önemli olan, enflasyondan arındırılmış politika faizinin Eylül 2021- Mayıs 2023 dönemindeki gibi saçma sapan ölçüde düşük düzeylere indirilmemesi.
Olumlu yönde değişiklikler gerçekleştiği kanısını oluşturmak olmazsa olmaz
Programda nelerin eksik olduğu bu köşede o kadar çok ele alındı ki. Yine de ana başlıklarını yazmakta bir sakınca yok. Temel noktalar şunlar olmalı: Birincisi, bu ülkede olumlu yönde önemli değişiklikler gerçekleşiyor kanısını oluşturmak olmazsa olmaz. Ne kastettiğim açık sanıyorum: Adil ve hızlı çalışan bir yargı sistemine büyük ihtiyaç var. İşin uzmanları, bunun ilk adımının bağımsız bir Hakimler ve Savcılar Yüksek Kurulu oluşturmaktan geçtiğini sürekli vurguluyorlar. İkincisi, Eylül 2021 - Mayıs 2023 döneminde uygulanan ekonomi politikasına bir daha dönülmeyeceğinin garantisini verebilmek gerekiyor. Bu çerçevede yapılacaklar açık: Bağımsız kurumların işleyişine müdahale edilmeyecek ama sıkı denetlenecekler. TÜİK’in kurumsal yapısı, ihale yasası ve imar yasası (elbette olumlu yönde) değiştirilecek. Asgari ücret ve en düşük emekli maaşı açlık sınırının belirgin biçimde üzerinde olacak. Yüksek gelir gruplarından daha çok vergi alınacak. Her sektör değil, seçilmiş sektörler teşvik edilecek. Bu, kamu uzmanlarının şirketlerin sorunlarını yerinde saptayarak teşvik tasarımının ne yönde güncellenmesi gerektiğini belirlemelerini sağlayan bir mekanizma çerçevesinde yapılacak. Yeşil dönüşümün finansmanı meselesinde kamu üzerine düşen adımları atacak. Fon rezaletinin nasıl olup da yaşandığı apaçık biçimde kamuoyuna anlatılacak ve bir daha böyle rezalet yaşanmasın diye finansal istikrarı sağlamaktan sorumlu kurumların yapısı sağlamlaştırılacak. Eşgüdüm ve çapraz kontrol sistemi üzerinde özellikle durulacak. Eğitime ilişkin de eklenecekler var ama burada durayım; bu kadar ‘Polyannacılık’ yeter.
