Küresel finansal kriz, gelişmiş ülkelerdeki fiyat istikrarına rağmen patlak verdi ve enflasyon sorununu büyük ölçüde çözmüş ülkelere de sıçradı. Krizin ardından finansal istikrardan ve fiyat istikrarından sorumlu kurumlar arasında eşgüdüm tartışıldı.
2008’in sonbaharında patlak veren küresel krizden önce çoğu ülke enflasyon sorununu çözmüştü. Gelişmiş ülkeler grubunun 1995-2007 dönemindeki ortalama enflasyon oranı yüzde 2 düzeyindeydi. Yükselen gelişen ülke grubunda ise 1995-2000 döneminde yüzde 19,8 olan ortalama enflasyon oranı, 2000-2007 döneminde yüzde 6,7’ye düşmüştü. Oysa merkez üssü gelişmiş ülkeler olan küresel finansal kriz bu ülkelerdeki fiyat istikrarına rağmen patlak verdi. Fiyat istikrarına tam ulaşamamış olsalar bile, enflasyon sorununu büyük ölçüde çözmüş diğer ülkelere de sıçradı.
Merkez bankalarının fiyat istikrarına odaklanması sorgulandı
Bu olgu, makro iktisat, para teorisi ve finansal istikrar konusunda çalışan iktisatçılar arasında yoğun bir tartışma başlattı. Merkez bankalarının 1980’lerin sonlarından başlayarak krize kadar olan dönemde ağırlıklı olarak fiyat istikrarına odaklanmaları giderek daha fazla sorgulanır oldu. Merkez bankalarının ana amaçlarının fiyat istikrarını sağlamak olmasının temel bir nedeni vardı. Fiyat istikrarı sağlandığında, finansal istikrarın oluşması için de elverişli bir ortam yaratılacağı düşünülüyordu. Fiyat istikrarının olduğu bir ekonomide, düzenleme ve denetlemeden sorumlu olan kurumların –ki bunlar merkez bankaları da olabilirdi- tek tek finansal kurumların bilançolarında oluşabilecek bozuklukları önlemeleri durumunda, finansal istikrarın da sağlanacağı düşünülüyordu. Farklı bir ifadeyle, para politikası fiyat istikrarına yoğunlaşacak, ister merkez bankası sorumlu olsun ister başka bir kurum, finansal sistemi düzenleme ve denetleme de hakkıyla yerine getirilecek; her şey güllük gülistanlık olacaktı.
Oysa öyle olmadı. Olmayınca da finansal istikrar ve fiyat istikrarı ile sorumlu kurumlar arasında eşgüdümün nasıl sağlanacağı hakkında önemli raporlar yayımlandı. Merkez bankalarının bankası konumunda olan Uluslararası Ödemeler Bankası’nın (BIS’in) temel görevlerinden biri finansal istikrara yönelik yapılacak düzenlemelere ilişkin uluslararası standartları belirlemek. BIS Haziran 2011’de Merkez Bankası Yönetişimi ve Finansal İstikrar raporu yayınladı. Raporda, “Nasıl bir kurumsal düzenleme?” sorusunun yanıtı aranıyor. 29 Eylül’de bu köşede BIS raporunda önerilen dört seçeneğe yer vermiştim; tekrarlamıyorum.
Makro-sakıngan sorumlulukların çoğunu BDDK üstleniyor
Bizdeki mimari BIS’in ilk seçeneğine uygun: Mikro-sakıngan politikalar (tekil finans kurumlarının sağlığına yönelik düzenleme ve denetim politikası) BBDK tarafından yürütülüyor. Para politikası ise TCMB’nin sorumluluğunda. Makro-sakıngan sorumlulukların çok büyük bir kısmı yine BDDK’de (özellikle kredi genişlemesine ilişkin önlemler). TCMB’nin bu çerçevede kullanabileceği araçlar da var. Bankaların topladıkları mevduatın belli bir kısmı devlet güvencesi altında. Bundan sorumlu kurum ise TMSF. Sermaye Piyasası Kurulu (SPK) ise sermaye piyasasının sağlıklı çalışması ile görevli. 8 Haziran 2011’de Finansal İstikrar Komitesi kuruldu. Üyeleri (mevcut durumda) şöyle: Başkanı Hazine ve Maliye Bakanı. Diğer üyeler: Merkez Bankası Başkanı, BDDK Başkanı, SPK Başkanı, TMSF Başkanı, Hazine ve Maliye Bakan Yardımcısı, Strateji ve Bütçe Başkanı.
Fon rezaleti açısından önemli nokta şu: Uluslararası standarttaki kurumsal yapıya karşın bu rezalet yaşandı. Demek ki, bu yapıyı güçlendirmek gerekiyor. Rezalet çerçevesinde ortaya saçılan malumat eksik de olsa, güçlendirme işleminin hem tekil kurumlarda hem de kurumlar arasında birbirlerinin işlerini kontrol eden bir mekanizmaya yer verilmesine özellikle odaklanması gerektiği anlaşılıyor. Amaç, kurum içindeki birkaç birimin ya da bir kurumun görevini şu ya da bu nedenle yapmadığının diğer kurumlarca saptanması ve Finansal İstikrar Komitesi’nde görevin yerine getirilmesinin sağlanması olmalı.
