TÜİK önceki gün 2025 yılının sanayi üretimine ilişkin verileri açıkladı ve geniş bir zaman dilimine dönük değerlendirme yapma olanağı doğdu. Hep vurgularım, bazı verilerdeki aylık hareketler genel gidişat açısından kayda değer bir gösterge sayılmaz. Sanayi üretimi de bu göstergelerden biri. Aylık artış ya da azalışların elbette önemi vardır ama daha sağlıklı olan uzun dönemli değerlendirmelerdir.
Ayrıca bazı değerlendirmeleri bir önceki yılın aynı ayına göre yapmak da bir göstergedir, bu da bir fikir verir ama gidişatı, yıllık ortalamaların kıyaslamasına göre yapılan değerlendirme daha iyi gösterir.
Gelelim 2025 yılının sanayi üretimine ilişkin verilerin bize neler söylediğine…
Toplam sanayi üretimi aralıkta “görünürde” aylık bazda çok hızlı bir artış gösterdi. Aylık artışın oranı herhangi bir arındırma işlemine konu olmamış endekse göre tam yüzde 18,3 düzeyinde. Artış oranı takvim etkilerinden arındırılmış endeksle ölçüldüğünde yüzde 13,2’ye iniyor. Ama aylık bazdaki en doğru oranı veren hesaplama mevsim ve takvim etkilerinden arındırılmış endeks, buna göre ise artış oranı yalnızca yüzde 1,2.
Yıllık değişim için bakılması gereken takvim etkilerinden arındırılmış endeksin seyri. Buna göre geçen yıl aralık-aralık kıyaslamasına göre sanayi üretimi yüzde 2,1 düştü.
Bu oran elbette doğru; ama gerçek seyri tam olarak yansıttığı söylenemez.
Sanayi üretiminin bir ayda çok hızlı artması ya da azalması yıllık bazdaki oranı önemli ölçüde etkiler ve bundan dolayı da bu orana bakarak “Yıllık artış şu kadar arttı ya da azaldı” demek pek doğru olmaz.
Önemli olan yıllık ortalama
İşte o yüzden bakılması gereken oran yıllık ortalama endeksteki değişimdir.
Sanayi üretimi 2025 yılı ortalamasındaki düzeyiyle, 2024 yılı ortalamasına göre gerilememiş, aksine yüzde 2,8 oranında artmıştır. Üstelik bu oran, önceki iki yıldaki oranların da üstündedir.
Üretimdeki gerçek değişimi görmek için aralık-aralık kıyaslamasına değil, yıl ortalaması kıyaslamasına bakmak gerektiğini ortaya koyan en tipik örnek yüksek teknolojili ürünler. Bu kategorideki üretim geçen yıl aralık-aralık kıyaslamasına göre tam yüzde 24,9 düştü. Ama üretim yıl ortalaması bazında yüzde 11,4’lük artış kaydetti. Yüzde 24,9 tabii ki yanlış değil ama daha doğru olan yüzde 11,4.
Yıllık ortalama artış yüzde 4
Aylık değerlendirmeden yılın tüm aylarını kapsayan değerlendirmeye geçtik, şimdi sırada son on yıla ilişkin değerlendirme var.
Sanayi üretimi son on yılda yıllık ortalama olarak yüzde 4 artış kaydetti. Ancak 2016-2025 yıllarını kapsayan bu dönemi ilk altı yıl ve izleyen dört yıl olarak ikiye ayırmak gerek.
2016-2021 dönemini kapsayan altı yılda yıllık ortalama artış yüzde 5,2 oldu.
Sanayi üretimindeki artış 2022 yılıyla birlikte önemli ölçüde sekteye uğradı. Artış, 2022-2025 döneminde yıllık ortalama yüzde 2,2 düzeyinde kaldı.
Yıllık ortalama 5,2’den yüzde 2,2’ye inilmesinin nedeni açık; 2021 sonbaharındaki ekonomik dönüşüm…
Tekstil ve giyim eşyası adeta çöktü!
Sanayi genel olarak çok parlak bir yıl geçirmemiş olabilir de tekstil ve giyim eşyasındaki durum gerçekten vahim.
Tekstil sektöründeki üretim yıllık ortalama bazda geçen yıl 2024’e göre yüzde 5,4 oranında azaldı.
Giyim eşyası sektöründeki üretim azalması için çok daha yüksek. Bu sektörde geçen yılın ortalamasındaki üretim, bir önceki yılda gerçekleşen üretimin tam yüzde 14 altında kaldı.
