Sanayi üretiminde nisan ayında takvim etkisinden arındırılmış verilere göre geçen yıla kıyasla yüzde 6 gibi adeta göz kamaştıran bir artış yaşandı. Bu, son sekiz ayın en hızlı artışı. Yıllık bazda imalat sanayindeki artış da yüzde 6,8’i buldu.
Nisanda mevsim ve takvim etkisinden arındırılmış hesaplamayla mart ayına göre artış ise yüzde 3,7 olarak gerçekleşti. Aynı arındırma işlemiyle hesaplanan imalat sanayi artışı da oldukça yüksek, yüzde 4,4.
Hem yıllık hem aylık artışlar gayet iyi; hele hele önceki aylardaki performans dikkate alınınca.
Ama önemli olan bu artışların genele yayılıp yayılmadığı…
Tüm sanayiyi kapsayan bir artıştan söz etmek zor. Oranları böylesine yukarı taşıyan sektörler sınırlı. Ve bu sektörlerde normal sayılabilecek artışlar yaşanmış olsaydı toplam artışı çok daha aşağılarda görecektik.
Dolayısıyla sanayideki ve imalat sanayindeki artış hızı elbette olumlu ancak bunun tüm sanayiye yayılmadığı gerçeğini de kabul etmek gerekiyor.
Lokomotif sektörler
İmalat sanayi sektörleri, üretim teknolojilerine göre “düşük, orta-düşük, orta-yüksek ve yüksek teknolojili” olarak dörde ayrılıyor. İşte imalat sanayi üretimini sürükleyen sektörler de orta-yüksek ve yüksek teknolojili sektörler.
Bu yıl nisan ayında geçen yıla göre bu sektörel ayrım bazında sağlanan üretim artışları ve bu artışların imalat sanayine katkısı şöyle (Parantez içindeki değerler katkıyı gösteriyor):
“Düşük teknolojili ürünler yüzde 0,4 (0,2 puan), orta-düşük teknolojili ürünler yüzde 3,2 (0,9 puan), orta-yüksek teknolojili ürünler yüzde 15,6 (4,1 puan), yüksek teknolojili ürünler yüzde 36,8 (1,6 puan).”
Orta-yüksek ve yüksek teknolojili sanayideki üretim artışı elbette önemli ama Türkiye için emek yoğun sektörler de ihmal edilebilir değil.
Yüzde 100’e yakın artış
Yüksek teknolojili ürünlerdeki üretimin çok hızlı artmasını sağlayan kalemlerde en çok dikkati çeken “Diğer ulaşım araçları imalatı” alt kalemi.
Bu grupta nisan ayındaki üretim, geçen yılın aynı ayındaki üretimin tam yüzde 92,2 üstünde gerçekleşti. Nisandaki üretim, mart ayına göre de mevsim ve takvim etkisinden arındırılmış hesaplamayla yüzde 83,8 artış gösterdi. İnanılmaz bir üretim artışı söz konusu.
Diğer ulaşım araçları imalatı, yıllık bazdaki yüzde 92,2’lik üretim artışıyla yüzde 6,8 artan imalat sanayine tek başına 2,8 puanlık katkıda bulundu. Diğer ulaşım araçları imalatı ile motorlu kara taşıtı imalatı dışında kalan üretim kastediliyor. Yani bu kapsama ağırlıklı olarak İHA, SİHA gibi araçlar giriyor.
İmalat sanayindeki yüzde 6,8’lik büyümeye katkı yönünden ikinci sırada geçen yıla göre yüzde 12,5 üretim artışı kaydedilen fabrikasyon metal ürünleri sektörü geliyor. Bu sektördeki yüzde 12,5’lik üretim artışından imalat sanayindeki yüzde 6,8 düzeyindeki artışa gelen katkı 0,9 puan düzeyinde.
Dört aylık ve yıllık durum
Sanayi üretiminde bir ayda kaydedilen üretim artışı girişte de belirttiğim gibi adeta göz kamaştırıcı. Her ne kadar bu artış ağırlıkla bir sektörden kaynaklanıyor olsa da…
Ancak yalnızca bir aydaki değişime bakmak büyük fotoğrafı görmek için yeterli değil. O yüzden ilk dört ay ve son bir yıl toplamındaki değişimlere de bakmakta yarar var.
Toplam sanayi üretimi takvim etkisinden arındırılmış hesaplamaya göre ilk dört ayda geçen yılın aynı dönemine göre yalnızca yüzde 1,3 arttı.
Nisan itibarıyla son bir yıldaki üretim ise önceki bir yıla göre yüzde 2,8 artış gösterdi.
Ya üretim düzeyi?
Üretimin ne kadar arttığı kadar hangi düzeyde bulunduğu da önemli.
TÜİK sanayi üretim endeksini 2021 yılını baz alarak, yani 2021 ortalamasını 100 kabul ederek oluşturuyor. Bu yılın ortalamasına ilişkin bir değer tabii ki yok. Dolayısıyla beş yıllık dönemdeki üretim artışına bakmak için bu nisandaki endeksi 2021’in nisan endeksiyle karşılaştırmak gerek.
Buna göre son beş yıldaki üretim yüzde 16,6 artış gösterdi. Bu da yıllık ortalama artışın yüzde 3,1 olduğunu ortaya koyuyor. Yani Türkiye beş yıl önce nisanda 100 birim üretim yaparken şimdi ancak 116,6 birimlik üretim düzeyine erişmiş durumda.
Kaldı ki biraz önce de değindiğim gibi sanayi üretimindeki artışta çok büyük etken yüksek teknolojili ürünler ve bu kapsamda ağırlıkla İHA, SİHA gibi araçların üretimi. Diğer ulaşım araçları üretiminde beş yılda kaydedilen artış yüzde 319 düzeyinde. Yani yıllık ortalama üretim artışı yüzde 33.
Dolayısıyla bu kalem dışında kalan üretimdeki artış haliyle yıllık ortalama bazda yüzde 3,1’in çok altında.
