Her ne kadar ABD hafta sonunda İran’a dönük sınırlı da olsa yeniden hava saldırısı başlatmışsa da savaşın biter gibi olması ve en azından o çok şiddetli çatışma döneminin geride kalmasıyla ham petrol fiyatlarında yaşanan hızlı düşüş, vatandaşta haklı olarak bir beklenti doğurdu. Akaryakıt fiyatlarının da petroldeki gibi hızla gerileyeceği beklentisi. Ama haziran ayı boyunca benzinde de, motorinde de kayda değer bir indirim olmadı.
Ve klasik hale gelen o şikayetler yeniden başladı…
“Zamma geldi mi anında ve yüklü miktarda yapıyorlar ama konu ucuzluk olunca, indirim söz konusu olunca adeta elleri titriyor, yapmıyorlar.”
Bu konuya, yani akaryakıt fiyatlarının herhangi bir kurum ya da kişi tarafından belirlenmediği gerçeğine bu köşede kim bilir kaç kez değindim. Yalnızca ben değil tabii ki, bu konuyu ele alan çok sayıda değerlendirme yapıldı, yapılıyor.
Ancak vatandaşın bu konudaki yargısı değişmiyor. Akaryakıt zammını ya da indirimini hükümetin yaptığı sanılıyor. Oysa gerçek öyle değil. Akaryakıt fiyatları İtalya’nın Cenova kentindeki ürün borsasında oluşan fiyatlar esas alınarak otomatik olarak belirleniyor.
Hükümet bu konuda bir tek şu yönden eleştirilebilir tabii ki. Türkiye bu yılın mayısına gelinceye kadar Rusya’dan ucuz ham petrol ve motorin ithal ettiği halde iç piyasada fiyat belirlenirken bu durum niye dikkate alınmadı da yine Cenova borsasına göre hesaplama yapıldı? Bu soru haklıdır.
Savaş ve indirim
Ham petrol fiyatlarının nasıl hızla gerilediğine cuma günkü yazımda değinmiştim. Nisan sonunda 126 dolarla rekor kıran fiyatlar 70-75 dolar aralığına kadar indi. Ama akaryakıtta kayda değer bir indirim yok ve vatandaş işte bundan şikayetçi.
Peşin peşin şunu söyleyeyim; petrol fiyatlarındaki gerileme akaryakıt fiyatlarına öyle hemen ve petroldeki ucuzlama ölçüsünde yansımayacak.
İndirimin dörtte üçü ÖTV’ye…
Savaşın başlamasıyla birlikte mart ayının ilk haftasında akaryakıtta eşel mobil sistemine geçilmiş ve yapılması gereken zammın yüzde 75’inin ÖTV’den karşılanması, pompaya ise yüzde 25’inin yansıtılması kararlaştırılmıştı.
Bu uygulamayla akaryakıtta her ürün bazında farklı olan ÖTV azaldı. Şimdi yapılan zam dönemindekinin tam tersi. Nasıl zam yapıldığında zam tutarının yüzde 75’i ÖTV’den karşılanıyor, yüzde 25’i pompaya yansıtılıyorsa, şimdi de indirim söz konusu oldukça indirim tutarının yüzde 75’i eksilen ÖTV’ye ekleniyor, yüzde 25’i pompaya yansıtılıyor.
Yani zammın yüzde 75’inin ÖTV’den karşılanması ve pompaya yalnızca yüzde 25’inin yansıtılması indirim durumunda da aynen geçerli.
Benzin ya da motorinde örneğin 1 liralık bir indirim mi söz konusu oldu, bu tutarın 75 kuruşu ÖTV’ye eklenecek, ancak 25 kuruşu pompaya yansıyacak.
Bu işlem, akaryakıttaki eksik ÖTV tamamlanana kadar devam edecek.
Her üründe farklı
Akaryakıttaki ÖTV her bir ürün için farklı tutarda. Zamların bir kısmı ÖTV’den karşılandığı için de henüz maktu ÖTV’ye ulaşılmış değil. İşte indirimlerin yüzde 75’i aktarılmak suretiyle önce bu maktu vergi tutarına ulaşılacak, daha sonra tüm indirimler, olursa tabii ki, pompaya yansıyacak.
Tabloda birinci sütunda her ürün bazında ne kadar maktu ÖTV bulunduğu görülüyor.
Ancak uygulanan eşel mobil sisteminden dolayı bugün (29 Haziran) itibarıyla mevcut ÖTV daha düşük ve bu tutarlar ikinci sütunda yer alıyor.
Birinci sütundaki nihai, yani bir anlamda olması gereken ÖTV ile mevcut durumdaki ÖTV’nin farkı ise dördüncü sütunda.
Şu durumda örneğin benzinde toplam indirim 7,84 lira oluncaya kadar bu tutarın yüzde 75'i, yani 5,88 lirası ÖTV’ye gidecek, pompaya 1,96 lira yansıyacak.
Motorinde 8,80’lik indirimle ÖTV’ye 6,60 lira eklenecek ve maktu tutar tamamlanacak. 8,80’lik indirimden pompaya 2,20 lira yansıyacak.
LPG’de de toplam 6,09 lira indirim yapıldıktan sonra eksik olan 4,57 liralık ÖTV tamamlanacak, bu durumda pompaya yansıyan da 1,52 lira olacak.
Tabloda ancak toplam indirim sütununda yer alan indirimler gerçekleştikten sonra yaşanacak fiyat düşüşleri tümüyle pompaya yansımaya başlayacak.
Dolayısıyla vatandaş önce maktu ÖTV tutarının tamamlanmasını bekleyecek.
