Toptan ticaret satış hacmi ılımlı bir artış gösterirken, perakende ticaret satış hacmi rekor üstüne rekor kırdı ve iki gösterge arasındaki fark giderek açıldı. Geçtiğimiz gün açıklanan Eylül verilerinde ikisi arasındaki fark 86 puana ulaştı.
Geçtiğimiz günlerde açıklanan Eylül ayı ticaret satış hacim endeksleri, talepteki soğumaya yönelik önemli işaretler veriyor.
Toptan ticaret satış hacmi önceki yıla göre yüzde 10,9 düştü. Bu son derece sert bir gerileme. Öyle ki; tam olarak Nisan 2020 yani pandeminin başladığı dönemden sonraki en ciddi daralmayı gösteriyor.
Perakende ticaret satış hacmi Eylül 2025’e göre yüzde 7,7 yükseldi. Perakende tarafında büyüme devam etmekle birlikte, buradaki artış hızının Temmuz 2024’ten sonraki en yavaş düzeyine indiğini görüyoruz.
Detaylara girmeden önce ana resimdeki uyumsuzluğa dikkatini çekmek isterim. Normal şartlarda toptan ticaret ve perakende ticaretin birbiri ile uyumlu hareket etmesini bekleriz. Nitekim geçmiş yılların genelinde durum böyle idi. Ancak diğer bazı göstergelerde olduğu gibi, bu iki veri arasındaki ilişki de 2021 sonundan itibaren bozulmaya başladı.
Toptan ticaret satış hacmi ılımlı bir artış gösterirken, perakende ticaret satış hacmi rekor üstüne rekor kırdı ve iki gösterge arasındaki fark giderek açıldı. Geçtiğimiz gün açıklanan Eylül verilerinde ikisi arasındaki fark 86 puana ulaştı. Bu ayrışmada birden çok faktörün etkisi olduğu muhakkak ancak ben en büyük nedenin tüketim malı ithalatındaki artış olduğunu düşüyorum. Son zamanlarda sadece ithalatın arttığını değil; ticaret yönteminin de değiştiğini görüyoruz. Eskisinden farklı olarak, toplu ithalat ve distribütör aracılığı ile yurtiçindeki satış noktalarına toptan satış yerine, çok sayıda bağımsız ithalatçı tarafından yapılan alımlar ve bu firmalar tarafından doğrudan perakende satışların yaygınlaştığını düşünüyorum.
Konumuza dönelim.
Perakende satışların Eylül’de yüzde 7,7 yükseldiğinden bahsetmiştik. Alt başlıklarda, gıda, yakıt, bilgisayar, kültür-eğlence ve e-ticaret sektörlerinde satışlar artmaya devam ediyor ama hemen hepsinin hızında yavaşlama var. Ev eşyaları satışlarında ise gerileme görüyoruz.
Bilgisayar satışlarında son 54 ayın (4,5 yıl) en yavaş artışı, gıda dışı sektörler genelinde son 26 ayın en yavaş ve son 5 yılın ikinci en yavaş artış hızının Eylül’de gelmesi dikkat çekiyor. Motorlu kara taşıtları satışları ise sekiz aydır geriliyor.