Yıllar önce bir anaokulunu geziyordum. Okulun müdüresi, “Bizim için disiplin önemli. Biz çocuklarımızı disiplinli yetiştiriyoruz” dedi. Gerçekten de havada bir disiplin kokusu vardı. Alışa geldiğimiz çocuk cıvıltısı yoktu. Çevredeki miniklere baktım. Çocuklar aşırı uslu idi.
İlköğretimden bir öğretmenle konuyu tartışırken Bizim anaokulu, huzur evi gibidir dedi. Ben de Çocuklar sanki Japon çocukları gibi, çok disiplinli. Acaba çocuklar bu aşırı disiplini seviyor mu? demiştim. Konuştuğum öğretmen Sevmezler herhalde dedi. Sonra da ekledi: Zaten anaokulundan ilkokula geçtiklerinde adeta zincirden boşanmış gibi davranıyorlar dedi.
OECD’nin bir araştırmasını okurken o anaokulunu ve benim yaptığım yorumu hatırladım.
OECD araştırması
Söz konusu araştırma (Starting Strong Teaching and Learning International Survey) Türkiye dahil 17 ülkede anaokulları ve kreşlerde yapılmış. Araştırmanın okulların öğretmenleri (Staff) ile ilgili bölümünde ortaya çıkan ilginç bir sonuç tartışılıyor. Öğretmenlere şöyle üç soru sormuşlar.
Birinci soru, velilerle ilgili: Velilerin size değer verdiğini düşünüyor musunuz? Anaokullarında çalışanların %80’inden fazlası, Japonya hariç, bu soruya Evet cevabı vermiş. Japonya için bu rakam %50 civarında.
İkinci soru çocuklarla ilgili: Çocukların size değer verdiğini düşünüyor musunuz? Japonya hariç diğer 16 ülkede çalışanların %100’e yakını bu soruya Evet cevabı vermişler. Japonya için bu rakam %65.
Araştırmadaki üçüncü soru da şöyle: Toplumun size değer verdiğini düşünüyor musunuz?
Bu soruya verilen Evet cevapları tüm ülkelerde diğer iki soruya verilenlere oranla hemen düşüyor.
Öğretmenler velilerin ve çocukların kendilerine değer verdiğini, ama toplumun değer vermediğini hissediyorlar. Örneğin, Türkiye için bu rakamlar %90 üstü ve %50 altı.
Okul öncesi eğitimin önemi
Peki, bir meslekte çalışan kişi toplum tarafından kendisine değer verilmediğini hissederse ne olur? Hissetmek bir gerçeği de yansıtıyordur. Bunun en somut göstergesi, kişiye verilen ücrettir; düşük ücret alırlar. Bunun sonucu toplumda Hiç bir şey olamazsa öğretmen olsun söylemleri gelişir. Bu mesleğe talep azalır. Yetenekli kişileri bu mesleğe çekemezsiniz.
Ekonomistlerin ve eğitimcilerin yaptığı bilimsel çalışmalar gösteriyor ki, okul öncesi eğitim en verimli yatırımdır. Çocuğa tüm yaşamında başarılı ve mutlu olmasını sağlayacak beceriler ve davranışlar bu dönemde kazandırılır. Bakınız uzmanlar okul öncesi eğitimin önemini nasıl dile getiriyorlar:
1- Beyinsel gelişim
Beyin gelişiminin %90’ı beş yaşına kadar tamamlanır. Bu dönemde nöron bağlantıları kurulur. Okul öncesi eğitimde uygulanan yöntemlerle bu bağlantıların kalıcı olması sağlanır. Bu nedenle bilim dünyasında bu döneme Kritik pencere (Critical window) denir. Bu pencerenin kaçırılmaması gerekiyor.
2- Duygusal zekâ
Bu dönemde çocuk paylaşmayı, sıra beklemeyi, öfkesini yenmesini, tahammül etmeyi öğrenir. İleriki yıllardaki kariyerindeki başarısında ve mutluluğunda çok önemli rol oynayacak alışkanlıkları ve becerileri burada kazanır.
3- Ekonomik getiri
Nobel ödüllü James Hackman’a göre nitelikli bir okul öncesi yatırımın %7-%13 getirisi var. Bu getiriyi, ileride oluşacak işsizlik maaşı, cezaevi ve sağlık giderlerinden gelecek tasarrufla hesaplamış.
4- Akademik hazırlık ve ömür boyu öğrenme
Anaokulunda oyunlarla çocuklara öğrenme aşkı aşılanır. Çocuk öğrenmeyi, soru sormayı ve problem çözmeyi öğrenir.
5-Eşitsizlik çemberinin kırılması
Devletin sağladığı anaokulu ve kreş imkanları ile dar gelirli ailelerin çocuklarına da fırsat eşitliği verilmiş olur.
Sonuç
Uygarlığın, gelişmenin yolu eğitimden geçer. Eğitimde de en önemli dönem, kritik pencerenin açık olduğu dönemdir. Atalarımız boşuna dememiş Ağaç, yaşken eğilir Bu döneme gereken önemi ve değeri vermiyoruz; kritik pencereyi kaçırıyoruz. Velilerin dilinde hep üniversiteye giriş, koleje giriş var; kimse okul öncesi eğitimden söz etmiyor. Halbuki doğru bir başlangıcın yapılması için, kariyer başarısı ve mutluluk için okul öncesi eğitim hayati değer taşıyor. Bunun farkında değiliz. Ama karanlık güçler bunu kavramış, merdiven altı kurslarla çocukların beyinlerini karartıyor, ülkenin geleceğini çalıyorlar. Eğitimde gündemin birinci maddesi, okul öncesi eğitim olmalıdır.
