Eğer bir ekonomide göreli fiyatlar doğru oluşmuşsa, yani kur, enflasyon ve faiz piyasayı temizleyen bir seviyedeyse, kimse fazla kredi vermez veya gereksiz kredi almaz, çünkü bunun maliyeti vardır.
Merkez Bankası yıllardır bankalara kredi büyüme sınırı uyguluyor. Üstelik bu kısıtlar giderek daha sert hale geliyor. Yani kredi büyüme sınırları devamlı düşürülüyor. En son 23 Mayıs 2026’da yapılan daraltma ile kredi büyüme sınırları kredi faiz oranının oldukça altına düştü. İşte bu son düşüş sanayinin finansmanı açısından özellikle riskli. Neden peki? Açıklayalım.
Öncelikle kredi kısıtları ile ilgili en temel iki gerçeğin altını çizelim. Birincisi normal şartlar altında bir ekonomide kredi sınırı olmamalıdır. İkincisi Türkiye’de kredi sınırları mevcut konjonktürde -makul ölçüler içinde- gereklidir.
Eğer bir ekonomide göreli fiyatlar doğru oluşmuşsa, yani kur, enflasyon ve faiz piyasayı temizleyen bir seviyedeyse, kimse fazla kredi vermez veya gereksiz kredi almaz, çünkü bunun maliyeti vardır. Ancak göreli fiyatlar bozulmuşsa, o zaman kredi sınırlarını ve -bu sınırların kısmen telafisi olduğunu varsaydığımız- teşvikli kredi paketlerini vb tartışmaya başlarız.
Merkez Bankası’nın hazırladığı reel kur endeksine göre son yıllarda TL döviz karşısında düzenli olarak değer kazandı fakat mallar karşısında da düzenli olarak değer kaybetti. Yani göreli fiyatlar bozuluyor. Bu nedenle uygulanan kredi sınırları enflasyonla mücadelede bir anlam kazanıyor. Nedir o anlam? Bu konjonktürde kredi sınırları enflasyonun yükselmesini engelliyor fakat düşmesini de sağlamıyor. Enflasyon yıllardır yüzde 30’un altına düşmüyor. Her politikanın bir maliyeti vardır. Kredi kısıtlarının maliyeti de şirketlerin finansmanının giderek zorlaşması.
Kredi sınırlarının sanayi finansmanına etkisi
Az önce Türkiye’de kredi sınırlamaları makul ölçüler içinde gereklidir dedik. O halde makul ölçüyü de söyleyelim ki bu ifade ölçülemez, boş bir ifade olarak kalmasın. Kredi büyüme hızı en fazla yıllık kredi faiz oranına kadar düşürülebilir. Eğer bunun altına düşürülüyorsa, bunun anlamı kredi stokunun reel olarak küçülme zorunluluğudur. Yani bankalara “iyi işleyen, sağlıklı kredi bağlantılarının bir kısmını kapat veya küçült” demektir. Dikkat edin lütfen burada artık yeni kredi vermemekten değil, verilmiş ve sağlıklı işleyen bazı kredilerin kapatılmasından ve/veya küçültülmesinden bahsediyoruz. Bunun sanayiye çıkardığı maliyet, yeni kredi verilmemesinden çok daha yüksektir. O krediye güvenip iş yapan ve işini başarıyla yürüten bazı iş insanlarının planlarının bozulması demektir.
23 Mayıs 2026 tarihinde yapılan düzenlemeyle kredi büyüme sınırları kredi faizlerinin oldukça altına düşürüldü. Bu kararı değerlendiren ve son üç yılda kredi büyüme sınırlarının ne kadar düşürüldüğüne dair bir tabloyu da içeren yazımın bağlantısını meraklısı için aşağıda veriyorum.
Kredi kısıtlamalarıyla ilgili son düzenlemenin üzerinden yaklaşık iki ay geçti. Gelin bu iki ay içinde krediler nasıl seyretmiş, ona bir bakalım. Düzenlemenin etkisini görelim.
Kurumsal krediler daha hızlı geriliyor
Grafikte 23 Mayıs kararından sonraki 8 hafta içinde üç ana TL kredi türünün yıllık büyüme hızını görüyorsunuz. Her üç kredi türünde de TL kredilerin yıllık büyüme hızı gerilemiş ama en hızlı gerileme kurumsal kredilerde. Düzenlemenin nispeten korumaya çalıştığı KOBİ kredilerinin büyüme hızı da daha yavaş olmakla beraber yine geriliyor. Bireysel krediler ise grafikte göründüğünden daha iyi, çünkü tasarruf finansman şirketleri (evimler) bireysel kredi niteliğinde finansman sağlıyorlar ve bunlar hızla büyüyor.
Bu gelişmeleri alt alta koyduğumuzda şu sonuçlar ortaya çıkıyor:
1- Kredi kısıtları en çok büyük sanayi kuruluşlarını etkiliyor. Bu kuruluşların önemli bir finansman kaynağı olarak gördüğü döviz kredileri de zayıflamaya başladığı için turizmci ve ihracatçılar açısından finansman sorununun daha büyük olduğunu düşünebiliriz.
2- Bireysel krediler nispeten iyi durumda ve banka dışı finans kuruluşlarına kredi kısıtı uygulanmadığı için, güçlü seyretmeye devam edecek gibi görünüyor.
Unutmayalım ki, olumsuz etkilenen kurumsal krediler üretimi desteklerken, nispeten canlı seyreden bireysel krediler tüketimi destekliyor. Sizce böyle bir kredi kompozisyonu enflasyonu nasıl etkiler?
