İngiliz Posta Arabası, atların ve arabaların ötesinde, ulaşımın çevresinde biçimlenen toplumsal hayatı anlatıyor. İki asır öncesinin statüleri, inançları, çıkarları ve insan ilişkileri, teknik değişmenin gündelik yaşamdaki izlerini bugün yeniden düşünmeye çağırıyor.
TANITMAK istediğim yüz sayfayı bile bulmayan küçük bir kitap: Thomas de Quincey yazmış. Cahit Kaya dilimize aktarmış. Can Yayınları klasik dizisinde yerini almış.
yerel ve küresel düzen
Moğol İmparatorluğu’nun ünlü “Yam Sistemi” atları, ulakları, paizaları yıllar önce dikkatimi çekmiş; aklını kullanabilenlerin mekâna ve zamana nasıl meydan okuduklarını anlatmak için bu örneği değişik ortamlarda kullanmıştım. Daha sonra üretim sistemlerinin üç temeli üzerine sayısız okumalar yapmıştım: Üretim, ulaşım ve iletişim sistemlerinin iç bütünlüğü olmaksızın yerel düzen yaratılamıyor; küresel düzenden söz bile edilemiyordu.
Dört ya da altı atlı arabaların saatte ortalama on beş kilometre yol aldıklarını ilk okuduğumda, iyi bakımlı atların çektikleri arabaların menzilini hesaplamaya; halk ozanının diliyle “Arap atlar yakın eder uzağı” sözünün anlamını kavramaya bir hayli emek ve zaman harcamıştım.
araçlar ve insanlar
Kitabın derinliklerine dalınca, posta arabasının çevresinde oluşan insan örgütlenmesi, görevlilerin ve üniformaların yarattıkları statü ve aidiyet, egemen güçlerin gelir kaynaklarını korumak için yürürlüğe koyduğu katı kuralların iç içe geçmelerinden oluşan on sekizinci yüzyılın sonları ve on dokuzuncu yüzyılın başlarına beni götüren İngiliz Posta Arabası’nı bir solukta okuyuverdim.
Kitabı bitirdikten sonra çağırdığım zaman dönüş yapan zihni birikimleri sizinle de paylaşmak isterim: Önce İngiliz ve Fransız düşmanlığının yarattığı önyargılarla yüzleştim. Sonra, o dönemde de Oxford’un bir eğitim merkezi olarak prestijinin yarattığı uzun soluklu saygınlığın bir kurum için ne anlama geldiğini zihnimde netleştirdim.
büyük akıllara ihtiyaç var
“Büyük akılların yolu birdir” sözünün, günlük kısa çıkarlar yerine, insanlığın uzun soluklu gelişmesini düşünerek doğruya en yakın yol ve yöntemler bulmasının gerektirdiği akıl gözünün önemini bir kez daha zihnimde enine boyuna sorguladım.
Posta arabalarının hızının giderek artması ve arabaları istekleri dışında durdurmanın “ağır suç” sayılması ile yöneticilerin çıkarları arasında nasıl bir denge oluştuğunu araştırmak da keyifli bir yolculuk oldu.
Posta arabasının geçtiği yerleşim yerlerinde insanların birikmesi, yeni şeyler görme, yeni aşklar yaşamanın o günün ahlaki sınırlamaları içinde İngiliz toplumunda yarattığı anlam çağrışımları da hayli ilgimi çekti.
Posta arabalarının boyanması, defne yapraklarıyla süslenmesi, sürücünün üniforması ve oturduğu yerde duruşundaki vakar görüntüsü insan doğasının değişmez algılarının tarihin derinliklerindeki izlerini sürmemize yardımcı oluyordu.
İnanç ile nesnellik arasında gelip giden yargıların yol açtığı çatışmalar da, usta bir yazarın küçük de olsa bir kitapta yaşadığı döneme yaptığı tanıklığın bugüne taşınmasındaki rolünü anlamamızın engellerini kaldırıyordu.
inanmak için mi varız?
Kitabın derinliklerinde yer yer pagan ve Orta Çağ insanının inanç saplantılarını bugün değişik yerlerde yaşadığımızı anımsatması da sinirlerimi gerdi.
İnsan doğası ile yaygın algıların çatışması, dış düşman yaratmanın ebedi ve ezeli araçsallaşması üzerinde düşündüm.
Lombard Caddesi’nde posta arabasını seyre gelenler, evlerinin pencerelerinde posta arabasının geçişlerini izleyenler, Courier gazetesinden izlenen Fransa seferinde ordunun zafer haberlerinin yarattığı heyecan bir küçük kitabın derinliklerine iyice sindirilmişti.
Dua, dindarlık ve dilek konusunun insan zihninde nasıl yer edindiğini yeniden yeniden düşündüm İngiliz Posta Arabası’nı okurken ve sonrasında.
Devletin vergi politikalarından kimlik tanımlamasına araçlarla insanlar arasındaki iletişim ve etkileşimin derinliklerini anlatan bir kitap bu…
İngiliz Posta Arabası’nı bir teknik değişmenin sosyal yaşamın derinliklerine nasıl sindiğini anlamak ve anlatmak için okumak gerektiğini düşünüyorum. Özenle okuyanların iki asır öncesinden bugüne nelerin taşındığını zihinlerinde netleştirerek keyifleneceklerini sizlere de anımsatmak istiyorum. g
